Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. poz. 960 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu A.P. z synem G.P. z pobytu stałego na os.B.Ch. [...] w P. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania A. P. z synem G. zostało wszczęte na żądanie Z. P., do którego współnależy spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu – na os. B.Ch.[...]. Na podstawie pisma z dnia [...] r. i protokołów przesłuchania Z.P. z dnia [...] r. z [...] r., pisma policji i protokołu przesłuchania A.P. z dnia [...] r. ustalono, że żona wnioskodawcy wraz z synem G. nie mieszkają na os.B.Ch. [...] w P. – opuścili to mieszkanie bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Organ wskazał, że przy ocenie stanu faktycznego pod uwagę zostały wzięte informacje przekazane przez Z. P., a mianowicie to, że A.P. z synem nie mieszkają na os.
B. Ch. [...] od ponad pół roku skąd wyżej wymieniona zabrała wszystkie rzeczy osobiste swoje i dziecka oraz kilka innych ruchomości (np. żelazko) oraz, że wyprowadziła się dobrowolnie i nie dokłada się do opłat związanych z utrzymaniem przedmiotowego mieszkania.
Jednocześnie organ I instancji podkreślił, że pomimo rozbieżności w materiale dowodowym dotyczącym terminu opuszczenia lokalu (A.P. zeznała, że wyprowadziła się z mieszkania w [...] r.) odstąpiono od ich dogłębnego wyjaśniania, bowiem w obu przypadkach ciążył na A. P. obowiązek wymeldowania siebie i syna z tego lokalu.
W tej sytuacji, w ocenie Prezydenta Miasta, zostały spełnione ustawowe przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu wyżej wymienionych.
W odwołaniu A.P. wniosła o zmianę powyższej decyzji i zakwestionowała wiarygodność zeznań Z.P., podnosząc że mąż (alkoholik) znęcał się nad nią psychicznie i fizycznie oraz wyrzucił ją wraz z synem z mieszkania w [...] r. Od tamtego czasu przebywała z dzieckiem w tym lokalu kilka razy w tygodniu. Odwołująca podała, że obecnie Z.P. wymienił zamki w drzwiach. Podkreśliła też, że nadal toczy się postępowanie w sprawie o rozwód, a po wyroku, w którym Sąd zadecyduje o sposobie korzystania z mieszkania, do niego powróci.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że podzielił ustalenia wynikające z postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji, oraz jego wnioski prawne i wskazał też, że w rozpoznawanej sprawie okolicznością istotną było jedynie to, czy doszło do opuszczenia przez A.P. z synem mieszkania na os. B. Ch. [...] bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego w tym lokalu. Wojewoda podał również, iż pomimo twierdzeń odwołującej, że z mieszkania została wyrzucona przez męża, ani z materiału dowodowego ani z treści odwołania nie wynika, by podjęła jakiekolwiek kroki na drodze prawnej, które umożliwiłyby powrót do przedmiotowego lokalu. Organ II instancji podkreślił także ewidencyjny charakter decyzji o wymeldowaniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.P. podniosła, że decyzja Wojewody jest niezasadna, albowiem nie mieszka wraz z synem w lokalu na os. B.Ch. [...] z tej przyczyny, że nie ma do niego dostępu (zmiana zamków), a nie dlatego, że nie chce. Skarżąca przytoczyła również argumenty zawarte wcześniej w odwołaniu i podała, że Sąd w wyroku orzekającym rozwód przyznał jej z synem prawo do korzystania z dużego pokoju, a Z.P. z małego pokoju.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu swej decyzji.
Na rozprawie A.P. oświadczyła, że były mąż nadal uniemożliwia jej dostęp do mieszkania. Podkreśliła też, że to ona wniosła sprawę o rozwód i o toczącym się postępowaniu sądowym informowała organy w trakcie postępowania administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.
Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę decyzji administracyjnych obu instancji stanowiły przepisy art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz.U. z 2001 Nr 87, poz. 960 ze zm.). Zgodnie z jego treścią wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. Należy jednak mieć na względzie, że w świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych o takim opuszczeniu można mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do tego lokalu, który stanowił dotychczasowe miejsce pobytu stałego.
Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy stwierdził, że ze zgromadzonego w nich materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie, że opuszczenie mieszkania na os. B.Ch. [...] przez skarżącą miało charakter dobrowolny. A.P., w swych zeznaniach a później w odwołaniu, konsekwentnie i wyraźnie twierdziła bowiem, że mąż, alkoholik, znęcał się nad nią i swoim zachowaniem zmusił ją do opuszczenia wraz z synem przedmiotowego lokalu, co nastąpiło w [...] r. Skarżąca zeznała też, że od tamtego czasu przebywała w lokalu 3-4 razy w tygodniu oraz, że zabrała z niego tylko rzeczy osobiste. Z treści odwołania wynika natomiast, że Z. P. zmienił zamki w drzwiach uniemożliwiając żonie i dziecku dalszy dostęp do mieszkania.
Również w odwołaniu A. P. ponownie wskazała na toczące się nadal postępowanie w sprawie o rozwód. Podała też, że "po wyroku sądu, który zadecyduje o sposobie korzystania z mieszkania do mieszkania powrócimy".
Należy więc zauważyć, że skoro zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie w nim, ale i zamiar opuszczenia danego mieszkania, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów, przy czym zamiar ten daje się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności, to obowiązkiem organów administracji publicznej było dokładne wyjaśnienie charakteru i przyczyn opuszczenia przez skarżącą i jej syna mieszkania na os. B.Ch. [...] w P. Wojewoda, wbrew treści odwołania, stwierdził zaś, że A.P. nie podjęła jakichkolwiek kroków na drodze prawnej, które umożliwiłyby jej powrót do przedmiotowego lokalu. I choć skarżąca informowała o sprawie rozwodowej, już w swoich zeznaniach, w aktach administracyjnych brak jest jednak bliższych informacji o toku tego postępowania sądowego oraz o zgłoszonych tam wnioskach.
Należy w tym miejscu podkreślić, że Sąd w wyroku rozwodowym zgodnie z art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jest zobowiązany orzec o sposobie korzystania z mieszkania (jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie) przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. Dotyczy to również sytuacji, gdy jeden z małżonkowi nie przebywa w danym mieszkaniu, albowiem został zmuszony do jego opuszczenia na skutek samowolnego, sprzecznego z prawem lub zasadami współżycia społecznego postępowania (teza IV Wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w zakresie orzekania w wyroku rozwodowym o wspólnym mieszkaniu zajmowanym przez małżonków oraz o podziale majątku wspólnego – art. 58 § 2, 3 i 4 Kro – uchwala Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 1978 r. III CZP 30/77, OSNC 1978/3/39). Także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 lipca 2002 r., IV CKN 1249/00/07 nr 80269 wyjaśnił, że małżonek opuszczający wspólne mieszkanie dla zapewnienia bezpieczeństwa i spokoju powinien być nadal traktowany jakby we wspólnym mieszkaniu pozostawał.
W niniejszym postępowaniu o wymeldowanie A.P. i małoletniego G.P. wystąpiły więc przesłanki do jego zawieszenia na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa – do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego w sprawie o rozwód (por. orzeczenie NSA z dnia 7 czerwca 1991 r., Sa/Wr 302/91, ONSA z 1991 r. Nr 3-4 poz. 65 i wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r., V SA 108/00, LEX nr 49954).
W tej sytuacji, ponieważ organy administracji publicznej obu instancji orzekające w przedmiotowej sprawie dokonały naruszenia przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, art. 77 i art. 97 § 1 pkt 4 kpa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należało uchylić ich decyzje.
Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.
/-/ Sz. Widłak /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kwiecińska