Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "ARiMR") w P. decyzją z [...] lipca 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. W. (dalej: "strona"), od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. z [...] lutego 2016 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Wydając powyższe rozstrzygnięcie organ ARiMR wskazał, że strona [...] września 2007 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych na rok 2007. Postanowieniem z [...] stycznia 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. stwierdził, że wnioskodawca spełnił niezbędne warunki do przyznania rzeczonej pomocy. Po złożeniu oświadczenia o wykonaniu zalesienia Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. decyzją z [...] czerwca 2008 r., nr [...], przyznał M. W. płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w łącznej wysokości [...] zł. Strona składała nadto wnioski o wypłatę przedmiotowych płatności kolejno na lata 2009, 2010, 2011, 2012 oraz 2013, co skutkowało ich przyznaniem przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z., a następnie przekazaniem na rachunek bankowy beneficjenta.
W dniu [...] czerwca 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. wszczął z urzędu wobec strony postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych przyznanych M. W. na mocy decyzji nr [...], aby decyzją z [...] września 2015 r., nr [...], ustalić stronie tę kwotę w łącznej wysokości [...] zł. Na skutek złożonego odwołania Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. decyzją z [...] stycznia 2016 r., nr [...], uchylił decyzję pierwszoinstancyjną z [...] września 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Z. decyzją z [...] lutego 2016 r. ustalił M. W. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych w łącznej wysokości [...] zł.
Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., utrzymując w mocy decyzję pierwszoinstancyjną w wyniku wniesionego odwołania, podniósł, że z umowy podziału majątku wspólnego (akt notarialny repertorium [...]) wynika, że M. W. od [...] marca 2013 r. nie był już właścicielem zalesionej działki ewidencyjnej nr [...] położonej w obrębie [...]. Natomiast [...], która od tego dnia jest jedynym właścicielem tej działki, nie złożyła w wymaganym terminie 3 miesięcy od dnia przeniesienia własności wniosku transferowego – co spowodowało konieczność zwrotu pomocy na zalesienie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania (art. 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesienie gruntów rolnych oraz zalesienie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013). Organ ARiMR nie doszukał się jednocześnie podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie: 1) § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 marca 2009 r., przez błędną interpretację słów "przeniesienie własności lub współwłasności" oraz "na rzecz innego rolnika", gdy tymczasem w rozpoznawanej sprawie nastąpił podział majątku wspólnego małżeńskiego pomiędzy tymi samymi rolnikami, co nie odpowiada dyspozycji tego przepisu, albowiem przeniesienie własności nie jest równoznaczne z podziałem majątku, 2) art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez niewłaściwe rozpatrzenie materiału dowodowego i dokonanie nieprawidłowych ustaleń faktycznych.
Skarżący w treści złożonego środka zaskarżenia zwrócił nadto uwagę na błędne w jego ocenie pouczenie zawarte w treści urzędowego formularza wniosku o przyznanie pomocy na zalesienie, a także na okoliczność kontynuacji programu zalesienia gruntów na działce [...]. Podkreślił także wykorzystanie otrzymanych środków zgodnie z ich przeznaczeniem.
Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z odmiennych przyczyn niż w niej podniesiono.
Zaskarżona decyzja Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z [...] lipca 2016 r., jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. z [...] lutego 2016 r., podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") oznacza konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia poddanego kontroli w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 173 ze zm., dalej: "u.w.r.o.w.") oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesienie gruntów rolnych oraz zalesienie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 48, poz. 390 ze zm., dalej: "rozporządzenie z 2009 roku"). Stosownie natomiast do art. 21 ust. 1 u.w.r.o.w. z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 ustawy, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a."), chyba że przepisy u.w.r.o.w. stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.w.r.o.w. pomoc, w tym pomoc na zalesienie gruntów rolnych (por. art. 5 ust. 1 pkt 15 u.w.r.o.w.), pobrana nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlega zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1 ustawy, lub przepisy ustawy stanowią inaczej. Pomocą pobraną nienależnie jest w szczególności pomoc wypłacona beneficjentowi, który nie wykonuje operacji w całości lub w części lub obowiązków związanych z jej wykonaniem, o czym stanowi już art. 28 ust. 2 pkt 1 u.w.r.o.w.
Na gruncie przywołanych ostatnio regulacji, poza koniecznością określenia czy dana pomoc została pobrana nienależnie, pierwszorzędne znaczenie nabiera wskazanie osoby beneficjenta, to jest podmiotu, który może być zobowiązany do zwrotu takiej pomocy. Zgodnie z art. 2 lit. h rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z 20 września 2005 r. w sprawie wspierania rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW; Dz. Urz. UE Seria L z 2005 r. Nr 277, poz. 1 ze zm.) beneficjentem jest podmiot gospodarczy, podmiot lub przedsiębiorstwo, publiczne lub prywatne, odpowiedzialne za realizację operacji lub otrzymujące wsparcie. Pomoc na zalesienie gruntów rolnych, w myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2009 roku, przyznawana jest z kolei rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz.
UE Seria L z 2009 r. Nr 30, poz. 16 ze zm.), a więc osobie fizycznej lub prawnej lub grupie osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Rolnik ten zobowiązuje się między innymi do pielęgnacji założonej uprawy leśnej przez 5 lat od wykonania zalesienia, zgodnie z planem zalesienia, a także do prowadzenia założonej uprawy leśnej przez 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesienie (§ 4 ust. 1 pkt 2 lit. b i pkt 3 rozporządzenia z 2009 roku). Kierownik biura powiatowego Agencji, w drodze decyzji, przyznaje pomoc na zalesienie m.in. po wykonaniu przez rolnika zalesienia zgodnie z planem zalesienia i złożenia w wymaganym terminie oświadczenia o wykonaniu zalesienia (por. § 13 ust. 2 rozporządzenia z 2009 roku).
Problematyka ta uregulowana była analogicznie w uprzednio obowiązującym rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2007 r. Nr 114, poz. 786 ze zm.) oraz powołanym tam rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 z 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE Seria L z 2003 r. Nr 270 poz. 1 ze zm.).
W ramach kontrolowanej sprawy organ ARiMR przyjął, że beneficjentem, a więc rolnikiem, któremu została przyznana pomoc na zalesienie gruntów rolnych i na którym spoczywają wynikające stąd zobowiązania, jest skarżący M. W.. Organ ten stara się bowiem wykazać, że na skarżącym, będącym rolnikiem w powyżej wskazanym rozumieniu, spoczywa obowiązek zwrotu przyznanej mu pomocy na zalesienie za cały okres jej pobierania, to jest za lata 2007, 2009-2013, z uwagi na zaistnienie okoliczności, o których stanowi § 18 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z 2009 roku – rolnik przeniósł własność lub współwłasność wszystkich gruntów objętych wnioskiem o pomoc albo ich części na rzecz innego rolnika w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a rolnik, który przejął własność lub współwłasność gruntów objętych wnioskiem o pomoc, nie spełnił warunków, o których mowa w § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia. Organ ARiMR czyniąc ustalenia faktyczne w powyższym zakresie dopuścił się jednak istotnego uchybienia art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., nie wyjaśniając w dostateczny sposób, czy skarżący jest beneficjentem płatności, której zwrotu organ ten dochodzi.
Zauważyć w tym miejscu trzeba, że chociaż w treści urzędowych formularzy, zawierających czy to wniosek o przyznanie pomocy na zalesienie na rok 2007, czy też oświadczenie o wykonaniu zalesienia, czy wreszcie wnioski o wypłatę pomocy na zalesienie za kolejne lata od 2009 do 2013, jako wnioskodawca konsekwentnie wykazywany jest skarżący M. W., to już dokumenty te w większości podpisywane są przez T. K., bez wskazania w jakim charakterze (czy osobiście we własnym imieniu, czy jako pełnomocnik) osoba ta czynności tych dokonała. Jedynie wnioski na rok 2009, 2010 i 2011 M. W. podpisał osobiście. Co jednakże najistotniejsze, również przyznanie pomocy na zalesienie decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. z [...] czerwca 2008 r., nr [...], nastąpiło wprost na rzecz T. K., a nie jak twierdzi organ ARiMR – M. W.. W decyzji tej organ ARiMR jednoznacznie rozstrzygnął o przyznaniu płatności T. K., wskazując jednocześnie, że to ta osoba wystąpiła z wnioskiem o jej przyznanie i złożyła oświadczenie o wykonaniu zalesienia.
Wobec powyższego, nie jest jasne na jakiej podstawie organ ARiMR uznał, że to M. W., a nie T. K., jest beneficjentem pomocy, której zwrotu organ ten dochodzi w ramach kontrolowanej sprawy. Organ błędnie zwłaszcza przyjął, wbrew treści dokumentu urzędowego, jakim jest decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. z [...] czerwca 2008 r., że pomoc na mocy tej decyzji została przyznana M. W.. Nie jest natomiast rolą tut. Sądu przeprowadzenie oceny, na obecnym etapie postępowania, zgodności z prawem ostatnio wskazanej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z., w tym Sąd nie jest upoważniony do stwierdzenia, czy została ona skierowana do właściwej osoby – kwestia ta wykracza poza granice sprawy poddanej aktualnie sądowej kontroli. Już sam fakt całkowitego zignorowania wskazanych rozbieżności przez organ ARiMR stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, jako wydanych z naruszeniem art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ze względu na dostrzeżone uchybienia i zważywszy na to, że w kontrolowanej sprawie organ ARiMR nie wyjaśnił nawet w sposób dostateczny od kogo może dochodzić zwrotu pobranych płatności, przedwczesne jest odniesienie się do meritum sprawy i podniesionych przez skarżącego zarzutów wraz z przywołaną na ich poparcie argumentacją.
Rozpoznając sprawę ponownie organ ARiMR zobligowany będzie zastosować się do wyrażonej w niniejszym uzasadnieniu oceny prawnej i wynikających z niej wskazań co do dalszego postępowania, w tym w szczególności, organ ten powinien z zachowaniem art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. przeprowadzić postępowanie wyjaśniające celem jednoznacznego ustalenia osoby, od której ma dochodzić zwrotu objętych rozstrzyganiem płatności, w tym powinien rozważyć konieczność sięgnięcia przez organ właściwy do przewidzianych prawem środków nadzwyczajnych umożliwiających ewentualną weryfikację decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] czerwca 2008 r. w sprawie przyznania T. K. pomocy na zalesienie.
W tych okolicznościach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej postanowiono w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.