Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę W J z uwagi na jej wniesienie po upływie terminu. Ponadto Sąd odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi.
Skarżący ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wniosek ten storna złożyła w terminie otwartym na złożenie skargi kasacyjnej.
Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy, uzasadniając, że skarżący nie wykonał wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego uchyla się od przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedstawienia dokumentacji wskazanej w wezwaniu sądowym. Co za tym idzie, referendarz uznał, iż, nie ma wystarczających podstaw do uznania wniosku, bowiem skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek koniecznych dla przyznania mu prawa pomocy.
W dniu 4 marca 2013 r. wpłynął do Sądu sprzeciw. W jego uzasadnieniu wnioskodawca poniósł, że postanowienie referendarza oparte jest na błędnych ustaleniach faktycznych. Nie uwzględniono, że w wyniku czynności komornika strona została doprowadzona do bankructwa, czego skutkiem jest zajęcie domu i sprzedaż domu przy ul. W. Strona skarżąca podnosi, że jest jedynym żywicielem rodziny i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona oświadczyła, że nie zatrudnia pracowników i faktycznie nie prowadzi już działalności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej.
Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe.
Zdaniem Sądu, strona skarżąca nie przedstawiła rzetelnie swojej sytuacji majątkowej.
Pomimo dwukrotnego wezwania oświadczenie majątkowe nie zostało uzupełnione, także składając sprzeciw strona nie wykonała wezwania referendarza i nie przedłożyła m.in. zeznania podatkowego za 2010 oraz 2011 rok, a nadto wykazanie przychodu i kosztów jego uzyskania za okres od 01 stycznia 2012 roku, spisu aktualnie wykorzystywanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych wraz z wyciągami dokumentującymi operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia 01 czerwca 2012 roku, udokumentowanie wysokości zadłużenia z tytułu kredytów i pożyczek bankowych oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych obciążeń z tego tytułu.
W tym miejscu jedynie dodatkowo trzeba zauważyć, że ustalenia poczynione przy okazji rozpoznawania wcześniejszych wniosków o prawo pomocy ujawniają, że przychód wnioskodawcy tylko z pozarolniczej działalności gospodarczej w 2009 roku wyniósł [... ] zł (koszty jego uzyskania to [... ] zł). Przychód z powyższego źródła za rok 2010 wyniósł [... ] zł (koszty uzyskania przychodu za ten rok to [... ] zł). Według przedłożonego bilansu, przychód za okres od dnia 01 stycznia 2011 roku do dnia 20 czerwca 2011 roku wyniósł [... ] zł. W tym okresie wnioskodawca zrealizował wydatki na kwotę [... ] zł (zakup towarów handlowych - [... ] zł oraz pozostałe wydatki – [... ] zł). Średni miesięczny przychód wnioskodawcy z pozarolniczej działalności gospodarczej (bez uwzględnienia dochodów z wynajmu) kształtował się na poziomie: [... ] zł za rok 2009, [... ] zł za rok 2010 oraz [... ] zł za sześć miesięcy 2011 roku.
Wynik z działalności gospodarczej liczony dla celów podatkowych zawsze był dodatni. W roku 2009 dochód wnioskodawcy wyniósł [... ] zł, w roku 2010 osiągnął poziom [... ] zł, a za pierwsze półrocze bieżącego roku nadwyżka przychodów nad wydatkami wyniosła [... ] zł.
W poprzednich sprawach nie ustalono, aby egzekucję skierowano do czynnych rachunków bankowych. Z przedłożonych dokumentów nie wynikało, że egzekucja z wierzytelności przypadających skarżącemu z tytułu wynajmu lokalu ma ten skutek, iż kwota pozostająca w jego dyspozycji po zastosowaniu środków egzekucyjnych (kwota wolna od egzekucji) nie wystarcza na pokrycie deklarowanych kosztów utrzymania koniecznego (900 zł) oraz kosztów prowadzonych postępowań sądowych. W szczególności wnioskodawca nie wykazał, iż zastosowane środki egzekucyjne są skuteczne (z wyjątkiem zajęcia wierzytelności z wynajmu lokalu w wysokości 1.230 zł miesięcznie), a przez to ograniczają jego możliwości płatnicze do stanu niemożności uiszczenia kosztów postępowania.
W tej sytuacji oświadczenie majątkowe wnioskodawcy nie może stanowić wystarczającej podstawy do zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych. Na wnioskodawcy zaś spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy.
Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.