Uzasadnienie
Skarżąca I. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że jedynym dochodem jej gospodarstwa domowego, które prowadzi wraz z synem jest aktualnie zasiłek chorobowy. Do majątku zaliczyła dom przyznany jej w procesie rozwodowym. Domu tego nie może jednak sprzedać, gdyż został on zabezpieczony w postępowaniu przygotowawczym. Skarżąca podniosła, że uzyskiwany dochód w całości przeznaczany jest na bieżące utrzymanie, w tym na opłaty za energię, zakup żywności, ubrań i lekarstw dla dziecka. Skarżąca nie posiada żadnych oszczędności, ani kosztowności, jej rachunek bankowy został zajęty. Należne alimenty były mąż przelewa na zapłatę kredytu hipotecznego obciążającego dom. Skarżąca zmuszona jest korzystać czasami z pomocy rodziców i przyjaciół. Ostatnie pożyczone pieniądze przeznaczyła na pomoc prawną w niniejszej sprawie.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że jest obecnie poważnie chora i stan ten może trwać jeszcze wiele miesięcy. W efekcie wynagrodzenie w kwocie 2.600 zł uległo zmniejszeniu do 80% zasiłku chorobowego. Opłaty za energię elektryczną wynoszą natomiast ok. 1.100 zł, zaś za wodę ok. 150 zł. Po ich uregulowaniu pozostaje Skarżącej kwota 1.200 zł, która wystarcza jedynie na zakup żywności. Skarżąca wskazała, że pomoc rodziny przybiera postać zakupów żywnościowych oraz ubrań dla syna. Oświadczyła, że posiada zadłużenie wobec ZUS, które powstało w okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Z uwagi na trudności w odzyskaniu zajętej dokumentacji działalność ta nie została formalnie zakończona. Skarżąca przesłała zaświadczenie lekarskie, wyciągi bankowe, wydruk z księgi wieczystej, postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, umowę o pracę, dokumenty obrazujące wydatki, dokumentację dotyczącą kredytu, tytuły wykonawcze, zeznania podatkowe, korespondencję w sprawie zajętej dokumentacji księgowej.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej. Uchylenie się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń umożliwiających poczynienie stosownych ustaleń w powyższym zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 13 maja 2015 r., II FZ 292/15).
To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a.
W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.
W swoim wniosku powołała się m. in. na to, iż ze skromnego dochodu (wynoszącego aktualnie 80% dotychczas otrzymywanego wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.600-2.700 zł netto) opłaca faktury za energię elektryczną w wysokości 1.100 zł i za wodę w wysokości 150 zł, pozostałą zaś kwotę 1.200 zł przeznacza na zakup żywności.
Okoliczności te nie znajdują jednak odzwierciedlenia w nadesłanym – notabene obszernym – materiale. Przeciwnie na poleceniach przelewu widnieją adnotacje, z których wynika, że należności za energię elektryczną uregulowano przelewem. Tymczasem pozycji takiej próżno szukać na przedłożonych przez Skarżącą wyciągach z jej rachunków bankowych.
Brak jest zatem dowodów potwierdzających, że istotnie Skarżąca opłaca wspomniane faktury i że z pozostałej – po ich uregulowaniu – kwoty 1.200 zł "nie jest w stanie z tych skromnych środków opłacić niczego więcej, poza żywnością".
Trudno też uwierzyć aby opłaty za energię elektryczną i wodę składały się na całość kosztów utrzymania domu, którego powierzchnia wynosi 340m2.
Nie sposób też nie zauważyć występujących w oświadczeniach Skarżącej nieścisłości w kwestii udzielanej jej pomocy. Otóż w formularzu PPF wskazała, że zmuszona jest korzystać z pomocy rodziców i przyjaciół i że "ostatnie pożyczone pieniądze przeznaczyła na pomoc prawną w tej sprawie".
Z powyższego należało wnioskować, że wspomniana pomoc przybiera formę finansową. Tymczasem wezwana do wskazania i udokumentowania faktu korzystania z tej pomocy Skarżąca wyjaśniła, że pomoc ta ma wymiar rzeczowy i sprowadza się do zakupów żywnościowych i ubrań dla dziecka, czego nie może wykazać w inny sposób jak tylko wyjaśnieniami.
Ponadto referendarzowi sądowemu z urzędu znany jest fakt pełnienia przez Skarżącą funkcji wiceprezesa zarządu spółki P. sp. z o.o. W spółce tej posiada również udziały o łącznej wartości 160.000 zł. Okoliczności tej Skarżąca nie ujawniła, nie wskazała też czy z racji pełnienia powyższej funkcji oraz posiadania udziałów uzyskuje dochód.
Z tych wszystkich względów referendarz sądowy uznał, że pełen obraz możliwości finansowych i majątkowych Skarżącej nie został ujawniony w sposób pozwalający na stwierdzenie, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych.
Rozstrzygnięcie o udzieleniu stronie uprawnienia procesowego w postaci przejęcia przez Skarb Państwa finansowania jej udziału w sprawie, może bowiem zapaść jedynie na podstawie klarownie i zgodnie z prawdą przedstawionego przez nią oraz wewnętrznie spójnego stanu faktycznego. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie prowadzić musi do odmowy przyznania prawa pomocy.
W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.