Uzasadnienie
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R., działając jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego M.J., właściciela P., zawiadomieniami z dnia 9 kwietnia 2002 r., w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia... kwietnia 2002 r. nr... oraz... z tytułu składek na fundusz ubezpieczeń społecznych za okres 08 - 12. 2001 r. oraz 01. 2002 r.
Pismem z dnia 14 kwietnia 2002 r. M.J., P., skierował do Izby Skarbowej w K. skargę na czynności organu egzekucyjnego. Zarzucił organowi:
- 1. zajęcie rachunku bankowego bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz wystawienia i przedstawienia mu tytułów wykonawczych, nieważność postępowania, błędne i bezpodstawne określenie wysokości zajęcia.
W związku z tym domagał się uchylenia czynności podjętych w toku postępowania i zwrotu pobranych nienależnie kwot wraz z odsetkami oraz skierowania sprawy do ponownego rozpoznania.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia... maja 2005 r. Nr..., wydanym na podstawie art. 123 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 oraz art. 54 § 5 i art. 23 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161, ze zm.), oddalił skargę.
Uzasadniając swoje stanowisko Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że zarzut dotyczący błędnego i bezpodstawnego określenia wysokości zajęcia nie może być rozpatrzony w ramach skargi na czynności egzekucyjne gdyż ta okoliczność może być jedynie kwestionowana w drodze innego środka zaskarżenia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podobnie przedmiotem skargi nie mogą być podnoszone w uzasadnieniu wniosku zarzuty dotyczące nadpłat egzekwowanych kwot oraz "bezprawnego domagania się zapłaty odsetek od zajętych kwot".
W dniu 2 maja 2002 r. M.J. złożył zażalenie na to postanowienie, w którym podtrzymał zarzuty stawiane organowi egzekucyjnemu o: zajęciu rachunku bankowego płatnika i wszczęciu postępowania pomimo posiadania nadpłaty na saldzie rozliczeń płatnika, nieważności postępowania, błędnym i bezpodstawnym określeniu wysokości zajęcia.
W uzasadnieniu podał m.in., że dopiero w dniu 16 kwietnia 2002 r. organ egzekucyjny przesłał mu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, co było skutkiem wcześniejszego złożenia przez niego skargi na czynności egzekucyjne, kiedy tylko dowiedział się o zajęciu mu rachunku bankowego. Zarzucił organowi egzekucyjnemu, że nie wszczął postępowania a jedynie zajął rachunek bankowy, natomiast wystawienie dokumentów i wysłanie kopii zajęć nastąpiło już po zajęciu rachunku bankowego (co można sprawdzić poprzez kontrolę akt, dat i numerów wszystkich spraw egzekucyjnych w Inspektoracie ZUS w T.). Czynności te, w tym wystawienie tytułów wykonawczych i doręczenie ich zobowiązanemu, zostały wykonane tylko i wyłącznie na skutek jego skargi na bezprawne zajęcie rachunku bankowego. Opisał także dlaczego uważa, że błędnie i bezpodstawnie określono wysokość ciążącego na nim zobowiązania. Podał też, że w chwili zajęcia nadpłacił składki, a więc wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie deklaracji, uchylonych korektami, było bezpodstawne.
Zarzucił także organowi, że bezprawnie domagał się zapłaty odsetek. Art. 56 Ordynacji podatkowej wskazuje na wartość nieistniejącą w polskim systemie prawnym bowiem Prezes NBP od 1 stycznia 1998 r. nie ogłosił wskazanej w tym przepisie stopy procentowej.
W związku z powyższym M.J. wniósł o uchylenie postanowienia, zwrot kwot nienależnych, zwrot kosztów postępowania wraz z odsetkami od dnia zajęcia do dnia zwrotu należności oraz o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Po rozpatrzeniu zażalenia Minister Finansów postanowieniem z dnia... czerwca 2002 r. Nr..., wydanym z powołaniem na art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 54 § 5 i art. 23 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K..
W uzasadnieniu Minister Finansów stwierdził, że strona nie wykonała obowiązku wobec wierzyciela. Dlatego też Dyrektor Oddziału ZUS w R., stosownie do art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przystąpił do czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych. Podniósł, że wszczęcie egzekucji nastąpiło zgodnie z obowiązującymi przepisami. Powołał się przy tym na treść art. 26 § 5 wskazanej ustawy. Podał, że zobowiązany potwierdził odbiór odpisów tytułów wykonawczych oraz kopii zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w dniu 16 kwietnia 2002 r.
Minister Finansów podtrzymał też stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, że pozostałe zagadnienia podniesione w skardze na czynności egzekucyjne, a następnie w zażaleniu, nie mogą być rozpatrywane w ramach tego środka prawnego, który odnosi się do czynności o charakterze wykonawczym. Mogłyby być natomiast przedmiotem zarzutów.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na wymienione wyżej postanowienie Ministra Finansów oraz postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. M.J. opisał przebieg postępowania egzekucyjnego i postępowania prowadzonego przez te organy w wyniku złożonej przez niego skargi na czynności egzekucyjne. Zarzucił również bezczynność Inspektoratowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. w sprawie rozpoznania zarzutów do tytułów wykonawczych (ta kwestia była przedmiotem postępowania zakończonego postanowieniem z dnia... grudnia 2002 r. sygn. akt I SAB/Ka 9/02, umarzającym postępowanie sądowe). Podtrzymał stanowisko prezentowane w piśmie z dnia 14 kwietnia 2002 r. oraz w zażaleniu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. o bezprawności działania organu egzekucyjnego oraz zawyżeniu egzekwowanej kwoty, a w szczególności:
- 1. zajęciu rachunku bankowego i wszczęciu egzekucji bez wystawienia tytułów wykonawczych tj. bez podstawy formalnej dla egzekucji, wszczęciu egzekucji bez doręczenia wezwania do zapłaty, co naraziło go na zbędne koszty i pozbawiło możliwości ewentualnego dobrowolnego wykonania zobowiązania, zawyżeniu kosztów egzekucji.
Powtórzył także podniesione w zażaleniu argumenty, co do braku podstaw naliczania odsetek w świetle regulacji prawnej zawartej w art. 56 Ordynacji podatkowej.
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który przejął sprawę do rozpoznania na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna z przyczyn procesowych. Organy obu instancji, orzekające w niniejszej sprawie, nie podjęły wszelkich niezbędnych kroków do jej wyjaśnienia, wbrew wymogom wynikającym z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim nie zbadały, a także nie odniosły się, z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, do podstawowej kwestii podnoszonej konsekwentnie przez skarżącego, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia jego rachunku bankowego nastąpiło zanim organ egzekucyjny wystawił tytuły wykonawcze. Zgodnie zaś z art. 26 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w brzmieniu obowiązującym w niniejszej sprawie, organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Z tej regulacji wynika, że bez wystawienia tytułu wykonawczego nie można zastosować żadnego środka egzekucyjnego. Na ten warunek nie wpływa powołane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Ministra Finansów unormowanie zawarte w art. 26 § 5 tej ustawy, z którego wynika, że wszczęcie egzekucji może nastąpić zarówno z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, jak i przez doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W tym drugim przypadku nie wolno doręczyć dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o jej zajęciu jeśli nie wystawiono wcześniej tytułu wykonawczego. Potwierdza to także z treść zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (por. art. 67 § 2 pkt 4 i 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).
Natomiast okoliczność, że zastosowano środek egzekucyjny przed formalnym wszczęciem egzekucji może stanowić treść skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nieprawidłowość w takim przypadku dotyczy bowiem czynności o charakterze wykonawczym, do której podjęcia nie było podstaw prawnych. Zastosowanie środka egzekucyjnego przed wystawieniem tytułu wykonawczego jest niedopuszczalne, zaś wniosek skarżącego o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych należałoby w takim przypadku rozpatrywać w świetle art. 59 § 1 pkt 7 w zw. z § 4 i art. 60 § 1 wyżej wymienionej ustawy.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Dyrektor Izby Skarbowej w K. będzie zobowiązany do wyjaśnienia przedstawionej wyżej kwestii, mając na względzie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.). W toku ponownego rozpatrywania skargi na czynności egzekucyjne należy zapewnić skarżącemu czynny udział w postępowaniu, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a. i zbadać okoliczności, na które zwracał uwagę również na rozprawie przed WSA w Warszawie, a także złożone przed sądem dowody.
Skarżący podniósł bowiem, że zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego, sporządzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w R., które skierowano do Banku... dnia 9 kwietnia 2002 r. nie zawierało numerów tytułów wykonawczych, co osobiście stwierdził w Banku. Jego zdaniem tytuły wykonawcze zostały sporządzone w terminie późniejszym 12 lub 13 kwietnia, na skutek jego skargi, którą faxem przesłał do ZUS w dniu 12 kwietnia 2002 r., o czym świadczą ich numery. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuścił jako dowód, uprawdopodobniąjacy wywody skarżącego, oryginalne egzemplarze kopii zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego wraz z kopertą, w których innym charakterem pisma i długopisem, a nie przez kalkę, uzupełniono rubryki "numer zawiadomienia" i "numer tytułu wykonawczego" (jak twierdził skarżący w terminie późniejszym niż 9 kwietnia 2002 r.), a także kopię pisma z dnia 12 kwietnia 2002 r. skierowanego do Inspektoratu ZUS w T., dotyczącego skargi na czynności organu egzekucyjnego oraz potwierdzenie nadania faxem tego pisma dnia 12 kwietnia 2002 r. o godz. 17.21. Zdaniem skarżącego dopiero po otrzymaniu tego pisma zostały wystawione tytuły wykonawcze.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze do NSA Sąd informuje skarżącego, że istotnie, tak jak podnosiły organy, kwestie prawidłowego określenia egzekwowanego obowiązku czy też braku uprzedniego doręczenia upomnienia mogą być podstawą zarzutów, o których mowa w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a nie skargi na czynności egzekucyjne, której dotyczy art. 54 § 1 tej ustawy. Organ egzekucyjny w świetle art. 29 § 1 nie ma też uprawnień do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, ma natomiast obowiązek badać z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, a więc również dokonywać oceny czy prawidłowo został wystawiony tytuł wykonawczy.
Sąd nie podziela także stanowiska zawartego w skardze, co do braku podstaw do ustalenia wysokości stawki odsetek za zwłokę z uwagi na wskazanie w art. 56 § 1 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym w rozpatrywanej sprawie, Prezesa Narodowego Banku Polskiego zamiast Rady Polityki Pieniężnej. Przepis ten, co wielokrotnie podnoszono już w orzecznictwie sądowym, miał jedynie charakter informacyjny i nie przyznawał uprawnień wymienionemu w nim organowi. Dlatego też zdezaktualizowanie się zawartej w nim informacji nie oznaczało, że na zobowiązanych nie ciążą odsetki za zwłokę, gdyż ten obowiązek wynikał z art. 53 - 55 Ordynacji podatkowej. O tym zaś jaki organ i w jakim trybie ustalał podstawową stopę oprocentowania kredytu lombardowego przesądzały przepisy prawa bankowego.
Wobec stwierdzenia w niniejszej sprawie przesłanek do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił wymienione w sentencji postanowienia Ministra Finansów i Dyrektora Izby Skarbowej w K.. Z uwagi na charakter rozstrzygnięcia zawartego w tych postanowieniach (oddalenie skargi na czynności egzekucyjne) Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania art. 152 tej ustawy. O zwrocie kosztów postępowania sądowego od Ministra Finansów na rzecz skarżącego, w tym zadeklarowanych przez niego kosztów dojazdu na rozprawę z K. do Warszawy w wysokości 200 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd uznał przy tym, że osobisty udział skarżącego w rozpatrywanej sprawie był niezbędny do celowego dochodzenia przez niego swoich praw z uwagi na treść złożonych na rozprawie dowodów i uzupełniających je wyjaśnień.