Uzasadnienie
Skarżący R. M. (dalej jako Skarżący lub Strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wniosku Skarżący podniósł, że jego żona od sześciu lat pozostaje na urlopie wychowawczym. W okresie od 1 czerwca 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. odbyła staż pielęgniarski celem odnowienia uprawnień. W tym czasie otrzymywała wynagrodzenie w kwocie 1.709 zł miesięcznie. Oświadczył również, że sam także pozostaje bez pracy, a jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie z pracy w gospodarstwie oraz pomocy finansowej najbliższych mieszkańców. Podniósł, że komornik dokonał zajęcia ich samochodu marki Peugeot 106 obciążając kosztami egzekucyjnymi w kwocie 942,20 zł.
Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynikało, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz trojgiem dzieci (ur. w 2003, 2005 oraz 2007 roku). Posiada dom z 1926 r. o powierzchni 60 m² nieruchomość rolną o powierzchni 2,32 ha. Ponadto Skarżący z tytułu dzierżawy uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 4.004,25 zł.
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący przedstawił zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), z których wynika, że w 2009 r. Skarżący uzyskał dochód w kwocie 44.160,53 zł, a jego żona dochód w kwocie 16.765,68 zł., w 2008 r. Skarżący uzyskał dochód w kwocie 40.362,31 zł natomiast jego żona 5.826,25 zł. Ponadto Skarżący oświadczył, że na utrzymanie każdego z dzieci przeznacza 1.000 zł, a dodatkowo ponosi koszt przedszkola 150 zł oraz koszt obowiązkowych szczepień 300 zł każda oraz koszty leków w przypadku choroby dzieci. Do kosztów miesięcznego utrzymania Skarżący zaliczył także opłatę za telefon 50 zł opłatę za gaz około 310 zł, energię elektryczną 120 zł oraz podatek od nieruchomości 30 zł rocznie.
Ponadto Skarżący ponosił koszty remontu domu, budynku gospodarczego, wynajęcia narzędzi i maszyn rolnych w kwocie około 300 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że jego rachunek bankowy został zablokowany oraz, że posiada zaległości w opłatach za czynności komornika oraz, że spłaca pożyczki zaciągnięte od znajomych i sąsiadów. Podał również, że ani on ani jego rodzina nie korzysta z pomocy społecznej.
Postanowieniem z dnia 30 września 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez Skarżącego zakresie.
Pismem z dnia 27 października 2010 r. Skarżący złożył sprzeciw na w/w postanowienie.
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w punkcie pierwszym przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zaś w punkcie drugim orzeczenia odmówił ustanowienia adwokata.
Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sprawy pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego uzasadniała przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnieniu od kosztów sądowych.
Jednakże ze względu na okoliczność, iż przed Sądem pierwszej instancji nie istnieje tzw. przymus adwokacki, a Skarżący posiada miesięczne dochody, nie zostały wyczerpane przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
Na powyższe postanowienie Skarżący złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie. W uzasadnieniu, powołując się na swoją trudną sytuację finansową wskazał, że nie stać go na adwokata, a bez fachowej pomocy nie ma szans na pozytywne rozpatrzenie sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 8 marca 2011 r. o sygn. I FZ 1/11 uchylił zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w punkcie drugim i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wziął pod uwagę, oprócz kryterium materialnego jakim jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, kryteria nie wymienione w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj.: gwarancje procesowe z art. 6 i 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej - P.p.s.a. oraz brak w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi przymusu adwokackiego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takie postępowanie Sądu pierwszej instancji należało ocenić krytycznie, a co za tym idzie rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien dokonać merytorycznej oceny wniosku jedynie w aspekcie przesłanek przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.
Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy zaś do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.).
Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Na podstawie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W niniejszej sprawie postanowieniem z 30 listopada 2010 r. przyznano Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Dlatego też, na obecnym etapie postępowania, Sąd miał za zadanie rozstrzygnąć, czy Skarżącemu przysługuje prawo pomocy w zakresie całkowitym, tj. czy przysługuje mu – oprócz przyznanego prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych – również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.
Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd stwierdził, że zasługuje on na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie Skarżący uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat. Z analizy bowiem sytuacji majątkowej, przedstawionych dokumentów i informacji wynika, że jego jedynym źródłem utrzymania jest dochód z tytułu dzierżawy w wysokości 4.004,25 zł. Skarżący pozostaje bez pracy, a jego pięcioosobowa rodzina utrzymuje się wyłącznie z pracy w gospodarstwie oraz pomocy finansowej najbliższych mieszkańców. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, a jego rachunek bankowy został zablokowany. Ponadto Skarżący posiada zaległości w opłatach za czynności komornika oraz spłaca pożyczki zaciągnięte od znajomych i sąsiadów.
W związku z powyższym wskazać należy, iż sytuacja finansowa i życiowa Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący wykazał bowiem, iż nie jest w stanie ponieść kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat.
Mając na względzie całość powyższej argumentacji Sąd, na podstawie przepisu art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.