Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 9 lipca 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1268/10

Uzasadnienie

1. 1. P. sp. z o.o. (dalej także jako strona lub skarżąca), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, wniosła na formularzu PPPr, o zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka wskazała, że ze względu na zajęcie egzekucyjne rachunków bankowych przez Izbę Celną w W. [...] marca 2009 r., a także z uwagi na fakt, że w następstwie braku obrotów, rachunki bankowe zostały zamknięte 5 października 2009 r., spółka nie dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi pokryć koszty wpisu sądowego. Spółka wskazała, ze nie osiąga przychodów, rok 2009 zamknęła ze stratą [...] zł, podobnie jak w chwili obecnej odnotowuje stratę z prowadzonej działalności. Spółka zajmuje się hurtowym handlem olejami, smarami i płynami chłodniczymi. Wysokość kapitału zakładowego oznaczyła na kwotę [...]., wartość środków trwałych na kwotę [...],-. Wskazała, ze nie posiada środków na rachunku bankowym.
2. 2. Spółka, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 10 czerwca 2010 r., poinformowała, że bieżące zobowiązania (koszt lokalu, korespondencji, obsługi prawnej i księgowej) ponosi wspólnik spółki. Nadto przedłożyła zestawienie transakcji w ostatnim roku prowadzenia działalności (raporty kasowe, wyciągi bankowe, wydruk z kont rozrachunkowych), odpisy faktur VAT wraz z deklaracjami VAT7, zeznania podatkowe 2008 i 2009, (CIT 8, Bilans, Rachunek zysków i strat), zobowiązania podatkowe (deklaracja VAT za maj 210 i nadpłata podatku [...]; deklaracja ZUS DRA za maj 2010 kwota [...]), umowę najmu lokalu oraz umowę na usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych.
3. 3. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, czy stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.
4. 4. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako u.p.p.s.a. Zgodnie z § 2 pkt 2 tego artykułu osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 245 § 3 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowieni adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Na mocy art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, jeśli strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
5. 5. Skarżąca spółka wniosła, co zostało wskazane w komparycji, o zwolnienie od kosztów sądowych.
6. 6. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 2 u.p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów daje przepis art. 255 p.p.s.a.
7. 7. Z możliwości tej w niniejszej sprawie skorzystano, wzywając stronę skarżącą, pismem z 10 czerwca 2010 r., do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów, w szczególności nadesłania dokumentów, z których może wynikać przepływ posiadanych przez stronę środków finansowych.
8. 8. Spółka, pismem z 29 czerwca 2010 r. wyjaśniła, że bieżące zobowiązania finansowane są przez wspólnika spółki. Do pisma dołączyła zestawienie transakcji w ostatnim roku prowadzenia działalności, tj raporty kasowe, wyciągi bankowe, wydruk z kont rozrachunkowych, odpisy faktur VAT za ostatnie 6 miesięcy wraz deklaracjami VAT, zeznania podatkowe za 2008 i 2009 r., deklarację VAT 7 za maj 2010 r., deklarację ZUS DRA za maj 2010 r., umowę najmu oraz umowę na usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych, bilans, rachunek zysków i strat.
9. 9. Referendarz sądowy zauważa, że z treści zestawienia operacji gotówkowych do 27 maja 2010 r. wynika, iż spółka dokonuje operacji płatniczych z tytułu – m.in. opłat abonamentowych, wynajem, wynagrodzenia, usług księgowych - we wskazanych w raportach wielkościach. Nadto, w deklaracji dla podatku od towarów i usług za miesiąc maj 2010 r. spółka zadeklarowała, z tytułu wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów, kwotę [...],- zł. Fakt dokonywania obrotu wynika także z rejestru zakupów VAT za maj 2010 r. (na kwoty [...], [...], [...], [...] zł), niezależnie od przesłanych faktur VAT za poszczególne miesiące 2010 r.
10. 10. Jako strona obrotu została określona w fakturach i rachunkach wnioskująca spółka, do której zostało skierowane też wezwania o nadesłanie dodatkowych informacji o jej sytuacji finansowej. Zdaniem referendarza sądowego, faktu dokonywania przez spółkę płatności nie uniemożliwia brak rachunku bankowego, co wynika ze złożonego zaświadczenia z 25 lutego 2010 r.
11. 11. Zarazem, faktem wskazania spółki jako strony obrotu należy miarkować oświadczenie złożone przez pełnomocnika, zgodnie z którym "(...) bieżące zobowiązania (koszty lokalu, korespondencji, obsługi prawnej i księgowej) finansowane są przez wspólnika spółki". W żadnym natomiast wypadku oświadczenie to nie ma zastosowania do należności dostawy wewnątrzwspólnotowej towarów. Referendarz sądowy zwraca uwagę na fakt, że z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2009 r. wynika, że spółka dysponuje należnościami krótkoterminowymi od innych podmiotów (ok. 414 tys), niezależnie od wysokości przychodu wykazanego w zeznaniu za 2009 r. w wysokości [...] zł.
12. 12. Referendarz sądowy zwraca uwagę na fakt, że koszty sądowe (i "okołosądowe" – w tym w świetle niektórych interpretacji - na obsługę prawną przez kancelarie prawne, tłumaczenia pisemne i ustne oraz delegacje i noclegi) można uznać za związane z osiąganiem przychodów lub zabezpieczeniem źródła przychodów. Także przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych – choćby art. 15 ust. 1 - umożliwiają zaliczenie do kosztów uzyskania przychodu także kosztów pośrednio wiążących się z przychodami. Związek z kosztami działalności gospodarczej kosztów postępowania sądowego powoduje, że referendarz sądowy, badając sytuację finansową spółki, jest zobowiązany traktować wydatki z tytułu kosztów sądowych na równi z innymi wydatkami związanymi z prowadzeniem działalności gospodarczej, zaś fakt dokonywania przez spółkę bieżących wypłat i osiągania przez nią należności ma wpływ na ocenę przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 – tj. brak "(...) dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania".
13. 13. Niemożność poniesienia kosztów sądowych należy badać z uwzględnieniem niemożności poniesienia przez skarżącą kosztów związanych z działalnością gospodarczą w ogóle, ponieważ koszty sądowe są jednym z wydatków ponoszonych w ramach działalności gospodarczej, na co wskazuje zarówno cel ich ponoszenia (zabezpieczenie źródła przychodów i przychodów), związek z prowadzoną działalnością, jak też – niekiedy – kwalifikacja podatkowa.
14. 14. Dlatego, nawet, jeśli kwoty wydatkowane przez spółkę przewyższają wysokość wpisu wymaganego w sprawie, to niedopuszczalne jest przyjęcie poglądu, że zobowiązania cywilnoprawne należy przedkładać nad te związane z zainicjowanym przedmiotową skargą postępowaniem sądowym (postanowienie NSA z 20 stycznia 2010 r II FZ 5/10 CBOIS). Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki skarżącego – które wynikają z przedłożonych dokumentów - nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. post. NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, dostępne na stronach CBOIS). Nie bez znaczenia jest fakt uzyskiwania przez spółkę przychodów, co wynika zarówno z faktur VAT, jak złożonych do akt sprawy sprawozdań.
15. 15. Kwota zwolnienia przyznanego spółce jest wynikiem zestawienia wysokości transakcji, których spółka jest stroną i wysokością należności spółki wynikających z nadesłanych faktur VAT. W badaniu zdolności spółki referendarz sądowy nie uwzględnił zadeklarowanych przez nią jej należności krótkoterminowych – ze względu na zestawienie terminu do uiszczenia wpisu z terminem realizacji należności. Brak zwolnienia w całości z kosztów sądowych jest podyktowany obowiązkiem przestrzegania przez stronę zasad "zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym", których przestrzegania należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą – ponieważ, ze swej istoty, wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych (postanow. NSA z 9 lipca 2008 r. sygn I FZ 265/08). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 u.p.p.s.a.), będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 u.p.p.s.a. (postanowienie z 19 maja 2010 r. sygn II FZ 158/10).
16. 16. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3 u.p.p.s.a., art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.