Uzasadnienie
Skarżąca A. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie z opłat sądowych, wskazując, że zabezpieczyła na poczet tych opłat kwotę 621.828,68 zł, lecz została ona objęta najpierw zajęciem zabezpieczającym, a następnie egzekucją. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Stan dwóch rachunków bankowych określiła na kwoty 0 zł i 11,11 euro. Skarżąca przedstawiła zarządzenia zabezpieczenia, wyciągi bankowe, zawiadomienia o zajęciu, tytuł wykonawczy.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie prowadzi działalności zarobkowej, czego powodem jest utrata - na skutek działań organów podatkowych - wiarygodności u kontrahentów. Powodem takiego stanu rzeczy jest również nieprzewidywalność działań tych organów. Skarżąca podkreśliła, że aktualnie ponosi minimalne koszty księgowości w wysokości 1 zł oraz koszty wynajmu biura w wysokości 100 zł. Wynagrodzenie pełnomocnika zostanie obliczone i wypłacone po uwolnieniu wspomnianej wyżej kwoty 621.828,68 zł. Skarżąca przesłała zeznania podatkowe, zestawienie przychodów i kosztów, wyciągi bankowe, deklaracje VAT, bilans i rachunek zysków i strat, zestawienie należności i zobowiązań, dokumentację dotyczącą postępowania egzekucyjnego i zabezpieczającego.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13).
W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od opłat sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie działalności zarobkowej i brak przychodów z tego źródła oraz zajęcie kwoty 621.828,68 zł.
Tymczasem nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi.
Powyższy pogląd referendarz sądowy w pełni podziela.
W tej sytuacji kluczowym argumentem nie może być powołanie się przez Skarżącą na fakt nieprowadzenia działalności gospodarczej. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany.
Oceny tej nie zmieniają powody, dla których Skarżąca działalności zarobkowej nie prowadzi, a do których zaliczyła utratę - na skutek działań organów podatkowych - wiarygodności u kontrahentów oraz nieprzewidywalność działań tych organów i brak gwarancji "czy kupując towar, a następnie go sprzedając, nie zostanie zaskoczona kolejną blokadą środków lub też towarów w magazynie".
Nie sposób też nie zauważyć, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.). Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez tę spółkę.
W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników nie jest możliwe.
Ubocznie jedynie referendarz sądowy zauważa, iż Skarżąca nie wskazała źródła, z którego finansuje – jak to określiła – "minimalne koszty księgowości w wysokości 1 zł plus VAT" oraz koszty wynajmu biura w wysokości 100 zł plus VAT.
Za nieprawdopodobne należało też uznać twierdzenie Skarżącej o opłaceniu fachowego pełnomocnika dopiero po uwolnieniu zajętej w postępowaniu egzekucyjnym kwoty 621.828,68 zł. Trudno bowiem uwierzyć, by pełnomocnik ten – począwszy od marca 2013 r. kiedy to wspomniane zajęcie nastąpiło - działał w niniejszej sprawie bez wynagrodzenia.
To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. Wobec tego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.