Uzasadnienie
Zgodnie z art. 245 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona.
Skarżący M. S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i dwoma synami. Do majątku zaliczył mieszkanie i nieruchomości rolne, do których nie otrzymuje dopłat. Skarżący utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł, zaś jego żona z wynagrodzenia za pracę wynoszącego [...] zł. Wśród wydatków wymienił czynsz (1.350 zł), energię elektryczną (175 zł), gaz (100 zł), opał (100 zł), opłaty telekomunikacyjne (150 zł), leki (270-400 zł), leczenie i rehabilitację (300 zł), ubezpieczenia (330 zł), użytkowanie wieczyste (50 zł), podatki lokalne (176 zł), korespondencję (100 zł). Zasygnalizował, że na żywność i ubranie pozostaje ok. 12 zł dziennie na osobę. Oświadczył, że nie używa rachunku bankowego. Powołał się nadto na takie okoliczności jak: obciążenie podatkami i odsetkami w wysokości ok. 14.000 zł, konieczność napraw i utrzymania majątku, pomoc obciążonej długami matce, zły stan zdrowia. Skarżący przedłożył zeznania podatkowe, odcinek pocztowy i płacowy, zaświadczenie lekarskie. Powołał się kilkakrotnie na dramatyczny stan zdrowia.
Referendarz sądowy wskazuje, że jedynym wymagalnym kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 100 zł. Zarazem na Skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia kilku jeszcze wpisów w sprawach, w których nie został zwolniony od kosztów sądowych. Referendarz sądowy ma też na względzie rodzaj sporu, tj. stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego, oraz stan zdrowia Strony warunkujący stopień możliwości zarobowych, potrzeby i stopień uczestnictwa w postępowaniu. P ostępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich Instytucja prawa pomocy (znana również pod nazwą "prawo ubogich") stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 u.p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie.
Jedyny wymagalny koszt sądowy to wpis od skargi, stąd zakres przyznanego prawa pomocy.
Nie da się ukryć, że jeżeli chodzi o skutki prawne wykonywania kierowanych do Strony wezwań, interes ogółu jest chroniony w europejskim dorobku prawnym (leges omnium salutem singulorum saluti anteponunt): Strona, jeśli oczekuje skuteczności swojego wniosku, musi ustosunkować się – i to w sposób wiarygodny - do każdego punktu wezwania referendarza sądowego i – co najważniejsze - przekonać urzędnika sądowego o potrzebie przyznania Stronie pomocy. Jednakże, jakkolwiek w niniejszej sprawie Skarżący nie udzielił wszystkich żądanych wyjaśnień, to jednak taka okoliczność nastąpiła w sprawie (sursum corda). Na tą decyzję wpływ miał przede wszystkim akcentowany przez Skarżącego zły stan jego zdrowia. Wyjaśnił mianowicie, że uznano go za częściowo niezdolnego do pracy i w efekcie otrzymuje on rentę inwalidzką. Przyczyną takiego stanu rzeczy był wypadek przy pracy, którego skutki Skarżący odczuwa do dziś, gdyż – jak wyjaśnił – nadal się leczy i uczęszcza na rehabilitację.
Dodał również, że prawdopodobnie nie wróci do pełnej sprawności zarówno fizycznej, jak i umysłowej. Jak przyznał wskutek wypadku praca umysłowa sprawia mi trudności i jest czasochłonna oraz wyczerpująca i nie o wszystkim pamiętam. Z przedłożonego zaświadczenia (por akta sądowe sprawy) wynika, że Skarżący pozostaje pod opieką [...]. Jak trafnie zaznaczono w innych postanowieniach wydanych względem Strony, z problemami zdrowotnymi boryka się także żona Skarżącego, ponieważ w ostatnim czasie przebyła ona poważną operację i rekonwalescencję.
W konsekwencji, z uwagi na to, że znaczącą pozycję w domowym budżecie małżonków zajmują wydatki na ochronę zdrowia, to urzędnik sądowy zobowiązany był, wcielając zasady przyzwoitości i ludzkiego zrozumienia (concordia res parvae crescunt, discordia vel maximae dilabuntur), na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., zadecydować jak w sentencji.