Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu [...] (spółka prawa irlandzkiego) wniosła, na formularzu PPPr z 26 czerwca 2013 r., o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, ze: - spółka nie prowadzi już od dwóch lat działalności z uwagi na niską dochodowość i problem z odzyskaniem podatku; - spółka nie posiada obecnie środków finansowych; - jeden ze wspólników (p. N.) utrzymuje się z darowizn od siostry przebywającej w USA; - drugi ze wspólników (p C.) nie posiada wolnych środków; - na rachunku bankowym spółka ma debet (375 zł).
W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 4 lipca 2013 r. strona poinformowała o tym, że: - spółka nie wystawiała faktur za 2013 r.; - nie prowadziła w tym okresie żadnej działalności i nie osiągała przychodu; - posiada wierzytelność względem A. SA z W. (ponad 1 mln zł); - jedyna działalnością spółki to usiłowania wyegzekwowania należności względem A. SA; - nie posiada żadnych ruchomości i nieruchomości o znacznej wartości.
Do pisma przewodniego spółka załączyła wyciąg z rachunków bankowych oraz postanowienie z 28 marca 2013 r. o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu.
Następnie, J.N., w wykonaniu kolejnego wezwania referendarza sądowego z 1 sierpnia 2013 - m.in. o udokumentowanie sytuacji finansowej spółki za dwa ostatnie lata p r o w a d z e n i a działalności gospodarczej - poinformował o tym, że: - utrzymuje się z darowizn od siostry z USA (ok. 400 zł miesięcznie), które przeznacza na zakup środków czystości i jedzenia; - nie posiada środków pieniężnych na rachunku bankowym; - spółka nie prowadzi obecnie działalności gospodarczej.
J. N. załączył nadto oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach stosowane w postępowaniu przed sądem powszechnym.
M. C., ustosunkowując się do wezwania na formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach stosowanym w postępowaniach przed sądami powszechnymi wskazał, że: - prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami; - jedyny dochód gospodarstwa domowego pochodzi z emerytur rodziców (1700,- zł i 900 zł); - ma córkę (ur. [...] r.); - posiada zobowiązania podlegające zajęciom komorniczym (ok. 5 tys. zł); - posiada niezrealizowane wierzytelności (które stara się zrealizować) na kwotę 900 tys. zł; - nie posiada żadnych wartościowych ruchomości i nieruchomości
Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, o który strona zwraca się - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, jeśli strona wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504).
Wpis od skargi, czyli jedyny koszt sądowy wymagany na obecnym etapie postępowania, wynosi w sprawie 2000,- zł. Do tej wielkości przede wszystkim należy zatem odnieść zdolność strony do wygospodarowania środków finansowych i przesłanki zastosowania prawa pomocy, ponieważ ocena zdolność płatniczej strony zależy od zestawienia aktualnie posiadanych przez stronę środków z aktualnie wymaganymi należnościami.
Referendarz sądowy zauważa, że znajdują potwierdzenie w aktach sprawy twierdzenia strony o złej kondycji finansowej. W szczególności, wynika to - tj. brak środków w rozmiarach umożliwiających pokrycie kosztów sądowych wymagalnych w sprawie - z analizy wyciągów z rachunków bankowych. Brak środków finansowych wynika też z analizy osobistych rachunków bankowych wspólników, co wyklucza osobiste uczestnictwo wspólników w ponoszeniu kosztów sądowych wymagalnych w sprawie. Co więcej, z nadesłanych do akt sprawy oświadczeń i dokumentów wynika, że wspólnicy nie prowadzą obecnie żadnej działalności gospodarczej, zatem nie osiągają nowych wpływów finansowych. Referendarz sądowy zaznacza przy tym, pomijając już kwestię natychmiastowego wygospodarowania przez stronę środków z rachunku bankowego (a właściwie – brak tej możliwości z uwagi na brak środków), że wspólnicy nie posiadają wierzytelności i innych praw majątkowych, z których mogliby wygospodarować w trybie natychmiastowym środki na poczet postępowania sądowego.
Pogląd ten zdaje się podzielać także Sąd Okręgowy, w którym spółka występuje jako interwenient uboczny, co wynika z treści sentencji postanowienia z [...] marca 2013 r. [...]. W postanowieniu tym przyznano spółce pomoc prawną z urzędu. Na złą sytuację finansową wspólników wskazuje nadto fakt, że utrzymują się oni z pomocy osób trzecich (darowizn lub pomocy w naturze). Okoliczności ta, w zestawieniu z krótkim terminem uiszczenia wpisu od skargi oraz z faktem, że stroną w postępowaniu jest spółka, której kondycja finansowa i zasoby pieniężne nie są kwestionowane - są przyczyną zwolnienia strony od wpisu od skargi. Referendarz sądowy podziela przy tym trafność uwag wyrażanych orzecznictwie odnośnie obowiązku zabezpieczenia środków w ramach prowadzonej działalności gospodarczej na poczet należności wynikających ze sporów związanych z tą działalnością, jednakże z uwagi na znaczące zmniejszenie (ustanie) rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej już kilka lat temu, przywołane postanowienie Sądu o ustanowieniu radcy prawnego, nieregulowanie zobowiązań przez kontrahentów spółki i brak zmiany sytuacji finansowej spółki i wspólników, uznał konieczność zapewnienia stronie dostępu do Sądu w zakresie wyrażonym w sentencji.
Odmowę przyznania stronie prawa pomocy we wskazanym w sentencji zakresie referendarz sądowy uzasadnia tym, że zdolność płatniczą strony należy rozpoznawać z uwzględnieniem chwili powstania konieczności uiszczenia opłat. Z uwagi na fakt posiadania wierzytelności przez spółkę jej sytuacja finansowa może być inna, niż ta deklarowana aktualnie, czym referendarz sądowy uzasadnia rozstrzygnięcie odmowne w części. Zważywszy na fakt, że podmiotem skarżącym jest spółka osobowa w szerokim rozumieniu, ocena jej sytuacji finansowa może być dokonywana ze szczególnym uwzględnieniem każdorazowej sytuacji finansowej wspólników i stopnia wykorzystania ich możliwości zarobkowych. Stąd sytuacja majątkowa i zdolność strony do uiszczenia kosztów powinna być rozważana za każdym razem oddzielnie przy wystąpieniu wymagalnych kosztów.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.