Uzasadnienie
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz 718) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.).
Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. Skarżąca, wnioskiem w skardze i w formularzu PPF, zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że:
- - miesięczne raty kredytów wynoszą 2600 zł;
- - raty leasingowe to ok 4800 zł;
- - czynsz – 1200 zł;
- - opłaty za media – 900 zł
Łączny dochód gospodarstwa domowego (etat, renta) to ok 2 tys zł, działalność gosp. przynosi straty. Skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe razem z matką, chorą [....]. Z uwagi na długotrwałą kontrolę skarbową strona nie prowadzi efektywnie działalności gospodarczej. Z uwagi na dokonywanie spłat na rzecz kontrahentów Skarżąca zaciągnęła kredyty bankowe, które spłaca. Posiada mieszkanie o powierzchni 84 m.kw. oraz 2,88 ha nieruchomości rolnej (łączna wartość nieruchomości ok 460 tys. zł). Koszty lekarstw matki to 350 zł/m-c, rehabilitacja- 150 zł. Skarżąca jest obciążona zajęciami komorniczymi na kwotę 70 tys. zł. Posiada samochód [...] (50 tys zł).
W wykonaniu wezwania referendarza sadowego przedłożyła PIT-36L, PIT/B, rejestr sprzedaży, sumowanie księgi, rejestr zakupów, zawiadomienie z ZUS o wysokości potrąceń, wyciągi z rachunków bankowych
Należało stwierdzić, co następuje:
Jedynym wymagalnym kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 1322 zł. Zdolność do ponoszenia innych kosztów postępowania - na razie niewymagalnych w sprawie – może być rozważana w razie ich wystąpienia z uwzględnieniem każdoczesnej sytuacji finansowej skarżącej.
Zdaniem referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, by nie była w stanie – i to pomimo ciężkiej sytuacji zawodowej i finansowej (upadłość, zadłużenie) – zdobyć środków na poczet wpisu od skargi w wysokości wynikającej z przyznanego jej zwolnienia (ponad 500 zł): tym bardziej, że dysponuje miesięcznym dochodem przekraczającym tą kwotę (ponad 2 tys).
Okoliczność uzyskiwania dochodu przez Stronę jest jednak drugorzędna dla oceny jej zdolności do ponoszenia kosztów sadowych, ponieważ spór dotyczy podatku VAT, czyli dotyczy "kosztu" działalności gospodarczej. Dlatego w ocenie zdolności Strony do partycypowania w kosztach postepowania (kosztach sadowych i kosztach pełnomocnika z urzędu) należy uwzględniać także przychód uzyskiwany w ramach działalności gospodarczej, który za zeszły rok wynosi – jak wynika z deklaracji podatkowej – 479793 zł. Dlatego tez nierzetelna jest kalkulacja kosztów życia dokonana przez Skarżącą w formularzu PPF, ponieważ do wysokości uzyskiwanych "osobiście" dochodów odnosi ona wydatki związane z działalnością gospodarczą (arty kredytów, leasingowe i in).
Jednakże, referendarz sądowy, nawet rozważając podjęcie decyzji niekorzystnej – w części - dla strony, referendarz sądowy jest skrępowany więzami przyzwoitości, zasad racjonalnego wnioskowania, doświadczenia życiowego. Z tego powodu, uwzględniając fakt zajęć komorniczych na kwotę 70 tys. zł, długotrwałą "kontrolę krzyżową", chorobę nowotworową matki, która wymaga zwiększonych nakładów finansowych i "osobistych", podjął decyzję o przyznaniu jednak prawa pomocy wyrażone w sentencji.
Nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika jedynie wyrażenie woli jego działania w sprawie. Referendarz sądowy wskazuje, że Sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom – ale tylko występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - niezbędnych pouczeń w przystępnym języku, co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Nadto, Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 §1 i § 2 p.p.s.a.). Dlatego referendarz sądowy uznał, także wobec treści uzasadnienia z formularza PPF i dodatkowo złożonych, w wyniku wezwania, dokumentów, że udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji nie zwiększy – w niniejszej sprawie - gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu, niezależnie już od oceny zdolności wygospodarowania przez Stronę środków na ten cel z uzyskiwanych przychodów..
Dlatego, referendarz sądowy, uwzględniając też regułę adhibe rationem difficultatibus, nakazującą odwołanie się do racjonalnego wnioskowania w razie trudności (w niniejszej sprawie trudności w zakresie oceny zakresu przyznania prawa) pomocy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.