Uzasadnienie
We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF Skarżący – D. M., reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata M. G. wniósł o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że Skarżący obecnie korzysta z przerwy w [...], z uwagi na ciężką chorobę. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji do dnia [...] marca 2014 r. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Do majątku swojego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym zaliczył dom o pow. 270 m² oraz samochód. Oświadczył, że jego żona uzyskuje dochód z działalności gospodarczej w wysokości 900 zł brutto. Dochód ten przeznaczony jest na bieżące koszty utrzymania.
Pismem z 3 lipca 2013 r. Skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień i nadesłania dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych.
W odpowiedzi Skarżący nadesłał dokumentację dotyczącą jego stanu zdrowia, informacje z ZUS o wysokości emerytury, wyciąg z rachunku bankowego żony Skarżącego, rozliczenie dotyczące działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę Skarżącego, kopie zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata żony Skarżącego.
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2013 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, iż Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Referendarz sądowy zauważył, iż mimo wezwania, Skarżący nie wskazał jakie i w jakiej wysokości miesięczne wydatki ponosi jego rodzina i nie udokumentował aktualnych dochodów żony. Przyjmując za wiarygodne oświadczenie Skarżącego że kwota 900 zł stanowiąca dochód żony Skarżącego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wystarcza na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny, koszty leczenia Skarżącego, utrzymanie 250 metrowego domu, samochodu oraz wynagrodzenie pełnomocnika referendarz stwierdził, że świadczenie, które otrzymał Skarżący (emerytura) decyzją ZUS z [...] czerwca 2013 r. stanowi nadwyżkę nad niezbędnymi wydatkami rodziny.
W ocenie referendarza sądowego, zwłaszcza kwota naliczonego wyrównania emerytury w wysokości 3.421,05 zł stanowiąca należność za okres od 14 kwietnia do 30 czerwca 2013 r. (decyzja ZUS k-39) może zostać przeznaczona na wpis sądowy w niniejszej sprawie bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym jego rodziny. Referendarz sądowy podkreślił również, że mimo wezwania Skarżący nie udokumentował wysokości aktualnych, miesięcznych dochodów z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę (pkt 3 wezwania z 3 lipca 2013 r.) - nadesłane "rozliczenie" dotyczy 2012 r., nie przedstawił zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków (pkt 5 wezwania). Zaznaczył, iż nadesłane wyciągi z rachunków bankowych nie obrazują żadnych operacji gospodarczych, poza wpłatami do ZUS i opłatami za prowadzenie rachunku, co zdaniem referendarza może świadczyć o tym, że nie przedłożono wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych. Referendarz sądowy wziął również pod uwagę, iż w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1330/13 Skarżący został zwolniony od wpisu sądowego w wysokości 40.808 zł.
Pismem z dnia 13 sierpnia 2013 r. zatytułowanym "zażalenie" Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) poprzez uznanie, iż analiza okoliczności przedstawionych przez Skarżącego nie daje podstaw do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, podczas gdy Skarżący w sposób wystarczający i należyty wykazał niemożność uiszczenia kwoty należnej tytułem wpisu sądowego, potwierdzając ten fakt stosowną dokumentacją.
Skarżący podniósł, iż w chwili obecnej pozostaje bezrobotny. Na podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej nie pozwala aktualny stan jego zdrowia. Po przebytym w grudniu 2012 roku [...], Skarżący cierpi na [...], a także ma problemy z [...]. Aktualnie, pozostaje zakwalifikowany do kategorii osób zagrożonych wystąpieniem ponownego [...]. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2013 roku. Skarżący pozostaje niezdolny do samodzielnej egzystencji, a tym samym także całkowicie niezdolny do pracy, do dnia [...] marca 2014 r. W związku z tym, że nie może podejmować czynności zawodowych. Utracił dotychczasowe źródło utrzymania. Jedynym dochodem Skarżącego pozostaje otrzymywana z ZUS renta oraz środki uzyskane przez jego żonę z prowadzonej przez nią własnej działalności gospodarczej.
W związku z tym, że choroba Skarżącego spowodowała zwiększenie jego potrzeb - m. in. konieczność wygenerowania środków na leki niezbędne było zaciągnięcie pożyczek. W związku z powyższym, za niezasadne uznał stanowisko, że kwota 900 zł wystarcza na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny, koszty leczenia Skarżącego, utrzymanie 250 metrowego domu, samochodu oraz wynagrodzenie pełnomocnika. Zaznaczył, że przez okres pozostawania bez zatrudnienia, po stronie Skarżącego i jego rodziny powstały zobowiązania finansowe w znacznej wysokości, a uzyskana z ZUS, tytułem wyrównania, kwota przyczyni się do ich częściowego uregulowania. Wskazał, iż w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1330/13 przyznano Skarżącemu prawo pomocy z uwagi na niezmienność sytuacji Skarżącego, na podstawie tych samych okoliczności, które wskazał w sprawie niniejszej. Powyższe winno stanowić argument przemawiający za przyznaniem Skarżącemu prawa pomocy.
Skarżący zaznaczył, że nie posiada żadnych oszczędności ani też wartościowych przedmiotów, których sprzedaż pozwoliłaby na uzyskanie środków pieniężnych niezbędnych na dokonanie wpisu sądowego. Zdaniem Skarżącego wygospodarowanie tak znacznej, jak na jego możliwości, sumy z bieżących, bardzo skromnych dochodów wiązałoby się ze znacznym uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego Skarżącego i jego rodziny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 12 sierpnia 2013 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące.
Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a." Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a.
Zgodnie z § 1 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Powyższe uregulowania wprost przenoszą na stronę ciężar wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony.
Z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. post. NSA: z dnia 9 września 2004 r., FZ 360/04, z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (post.
WSA w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., III SA/Wa 967/06). W jednym z orzeczeń WSA w Warszawie stwierdził nawet, że skoro ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów należy rozstrzygać na jej niekorzyść (post. z dnia 10 maja 2006 r., III SA/Wa 3456/05).
W pierwszej kolejności Sąd pragnie zwrócić uwagę, iż Skarżący złożył wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych Jedynym wymagalnym kosztem postępowania na obecnym etapie postępowania jest wpis sądowy od skargi w wysokości 2.140 zł
Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia kryterium wskazanego w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy stwierdzić, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem w niniejszej sprawie pozostają wątpliwości których Skarżący nie wyjaśnił. Jak już wskazano na wstępie to na stronie ciąży obowiązek wykazania w sposób wyczerpujący przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony.
Należy również wyjaśnić, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, które ma charakter wpadkowy w stosunku do postępowania głównego, ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy, z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka.
Wymaga podkreślenia, iż mimo wezwania Skarżący nie udokumentował wysokości aktualnych, miesięcznych dochodów z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez jego żonę. Nie przedstawił zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków. Z kolei nadesłane wyciągi z rachunków bankowych nie obrazują żadnych operacji gospodarczych, poza wpłatami do ZUS i opłatami za prowadzenie rachunku, co może świadczyć o tym, że nie przedłożono wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych. Ponadto wątpliwości budzi również oświadczenie Skarżącego, iż jego żona z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje dochód w kwocie 900 zł. Sąd zauważa, iż w sprawie o sygn. III SA/Wa 1330/13 Skarżący oświadczył, iż jest to kwota brutto.
Natomiast z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego żony Skarżącej wynika, iż jego żona dokonuje comiesięcznych wpłat na ZUS w kwotach od 1.067,95 zł do 1.323,15 zł. Skarżący nie udokumentował twierdzeń, iż zaciągnął pożyczki na zakup leków oraz utrzymanie jego rodziny. Należy również wskazać, iż decyzją ZUS z [...] czerwca 2013 r. otrzymał kwotę naliczonego wyrównania emerytury w wysokości 3.421,05 zł stanowiąca należność za okres od 14 kwietnia do 30 czerwca 2013 r. ponadto na podstawie ww. decyzji Skarżący z tytułu renty uzyskuje miesięcznie 1.327,38 zł.
W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi zainteresowany powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W konsekwencji, brak ten wykluczył dokonanie oceny czy zaistniały przesłanki uprawniające do udzielenia skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy również wskazać, iż zwolnienie Skarżącego od wpisu sądowego w wysokości 40.808 zł. w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1330/13 powoduje, że Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego jedynie w niniejszej sprawie.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.