Uzasadnienie
Skarżąca B. N. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych powyżej 2.000 zł. Podkreśliła, że od marca 2016 r. - kiedy to złożyła podobny wniosek - jej sytuacja finansowa nie uległa zmianie. Wskazała, iż jej roczne dochody wynoszą 34.350 zł. Pieniądze wyegzekwowane od PZD podlegają roszczeniu o zwrot. Zaznaczyła, że oszczędności na poziomie 4.370 zł pozwalają jedynie na częściowe pokrycie opłaty sądowej. Skarżąca podała, że jest wdową, mieszka wraz z matką emerytką i córką uczennicą. Do majątku zaliczyła mieszkanie oraz nieruchomość rolną obciążoną hipoteką i użytkowaną przez PZD, samochód. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi miesięcznie 4.495 zł, zaś wydatki 4.450 zł i składają się na nie koszty ogrzewania (850 zł), woda (250 zł), prąd (300 zł), telefon (200 zł), leki matki (250 zł), szkoła córki (600 zł), żywność i ubrania (2.000 zł).
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie pracuje zawodowo (zajmuje się 91-letnią matką wymagającą całodobowej opieki) i jest zmuszona sama się ubezpieczyć. Składka kwartalna ZUS wynosi 1.055 zł. Wskazała, iż córka z uwagi na bardzo dobre wyniki w nauce ubiega się o stypendium, lecz kwestia jego przyznania rozstrzygnie się dopiero po I semestrze. Pieniądze zgromadzone na rachunku muszą wystarczyć na utrzymanie rodziny do końca marca 2017 r., tj. do następnej wpłaty dokonywanej przez firmę S.. Pozostałe firmy płacą miesięcznie i kwartalnie, a najczęściej kiedy mają pieniądze. To powoduje, że wpływy są nieregularne. Z wpływów tych Skarżąca jest w stanie zaoszczędzić ok. 4.000 zł, z czego 2.000 zł może przeznaczyć na opłatę sądową. Podała, iż wynagrodzenie dla pełnomocnika wyniosło 4.000 zł. Skarżąca poinformowała o stanie sprawy dotyczącej zwrotu wyegzekwowanego od PZD wynagrodzenia. Przedstawiła zeznanie podatkowe, sentencję postanowienia z 20 czerwca 2016 r., sentencję postanowienia o zabezpieczeniu, dokumenty obrazujące wydatki, decyzję o waloryzacji emerytury, wyciąg bankowy.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), którym wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."). osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) może być przyznane, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający (por. postanowienie NSA z 16 kwietnia 2015 r., II FZ 233/15).
To strona powinna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, na które się powołuje. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 9 lipca 2015 r., I FZ 213/15).
W niniejszej sprawie Skarżąca oświadczyła, że jej roczne dochody kształtują się na poziomie 34.350 zł. Dodała, iż pieniądze zgromadzone na rachunku bankowym, a wynoszące na dzień 6 października 2016 r. prawie 25.800 zł muszą wystarczyć na utrzymanie rodziny do końca marca 2017 r. Miesięczne koszty tego utrzymania Skarżąca wyliczyła na kwotę 4.450 zł. W efekcie stwierdziła, że po odliczeniu od dochodu kosztów utrzymania ponoszonych przez kolejne 5 miesięcy jest ona w stanie zaoszczędzić 4.000 zł, z czego 2.000 zł może przeznaczyć na opłatę sądową.
Zdaniem referendarza sądowego powyższe nie znajduje odzwierciedlenia w nadesłanym materiale.
Po pierwsze roczne dochody Skarżącej kształtują się na wyższym niż zadeklarowany poziomie. Z analizy operacji na rachunku bankowym wynika bowiem, że oprócz jednorazowej wpłaty dokonywanej przez firmę S. w styczniu, na jej konto wpływają inne jeszcze środki. W okresie od 25 maja do 6 października 2016 r. wpłynęło łącznie 28.400 zł. Trudno zatem za wiarygodną uznać wysokość zadeklarowanego w formularzu PPF dochodu (2.862,50 zł), co poniekąd przyznała sama Skarżąca, podkreślając, iż "pozostałe firmy płacą miesięcznie i kwartalnie, a najczęściej kiedy chcą lub kiedy mają pieniądze, co powoduje, że wpływy nie są regularne".
Po drugie nie sposób uzyskiwanego dochodu zestawić z deklarowanymi na poziomie 4.450 zł wydatkami. Takiej bowiem wysokości tych wydatków Skarżąca nie udokumentowała. I tak w formularzu PPF wskazała przykładowo, iż koszty ogrzewania wynoszą miesięcznie 850 zł. Tymczasem taka kwota nie wynika z nadesłanych rachunków za gaz. Skarżąca przedłożyła mianowicie cztery rachunki, z czego trzy opiewają na kwotę 195,80 zł, a jeden na 268,36 zł. Co prawda w piśmie z 28 października 2016 r. wyjaśniła, że rachunki te są prognozowane i w grudniu br. wystąpi dopłata za ostatnie 6 miesięcy, wynosząca w przybliżeniu ok. 180 zł za każdy miesiąc, niemniej brak jest dokumentu, który by to potwierdzał. Podobnie rzecz się ma z wydatkami za wodę, prąd i telefon. Nadesłane rachunki nie potwierdzają jakoby opłaty te wynosiły odpowiednio 250 zł, 300 zł i 200 zł.
Po trzecie wątpliwości budzi zawarte we wspomnianym piśmie z 28 października 2016 r. oświadczenie Skarżącej, iż pieniądze zgromadzone na rachunku bankowym muszą wystarczyć na utrzymanie rodziny do końca marca 2017 r. Oświadczenie to pozostaje bowiem w sprzeczności z wcześniejszymi jej wyjaśnieniami, iż "firma S. płaci wynagrodzenie w styczniu za cały rok – stąd ich wpłata jednorazowa 19.01.2016 r." (zob. pismo z 30 maja 2016 r.).
Uwzględniając powyższe oraz wysokość wpisu od skargi kasacyjnej, do którego uiszczenia Skarżąca jest obecnie zobowiązana (12.070 zł) referendarz sądowy uznał, że ma ona możliwość częściowego partycypowania w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Jednocześnie zdolność tę ocenił wyżej niż uczyniła to sama Skarżąca deklarując chęć zapłaty 2.000 zł. Referendarz sądowy miał bowiem na uwadze to, iż na dzień 6 października 2016 r. dysponowała ona kwotą prawie 25.800 zł. Z kwoty tej musi pokryć koszty utrzymania do stycznia 2017 r., a nie jak twierdzi Skarżąca do końca marca 2017 r. Zadeklarowane i udokumentowane wydatki wynoszą natomiast ok. 4.200 zł.
To wszystko doprowadziło referendarza sądowego do przekonania, że ze zgromadzonych środków Skarżąca jest w stanie wygospodarować kwotę 6.000 zł. O takim właśnie rozstrzygnięciu zadecydował również fakt, iż korzystała już ona z prawa pomocy na wcześniejszym etapie postępowania. Zwolniono ją mianowicie od wpisu od skargi ponad kwotę 3.000 zł (postanowienie z 20 czerwca 2016 r.). Mogła ona zatem przygotować się na poniesienie kolejnych kosztów związanych z niniejszą sprawą. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 grudnia 2015 r. (II OZ 1244/15) podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału w tym postępowaniu.
Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.