Uzasadnienie
Pismem z 13 września 2005 r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. "S." Sp. z o.o. (obecnie "F.." Sp. z o.o.) wniosła o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności wynikających z tytułów wykonawczych wystawionych przez Urząd Skarbowy w W., Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej – PFRON), z uwagi na zbyt uciążliwy charakter zastosowanego środka. Jednocześnie Spółka wniosła o zmianę zastosowanego środka egzekucyjnego i wstrzymanie czynności egzekucyjnych. Niniejszy wniosek uzasadniono trudną sytuacją finansową Spółki.
Pismem z 16 września 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. zwrócił się do PFRON-u, jako wierzyciela, o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku zobowiązanego o wstrzymanie egzekucji.
Postanowieniem z (...) października 2005 r. PFRON postanowił nie wyrażać zgody na wstrzymanie postępowania egzekucyjnego uzasadniając, iż do dnia wydania niniejszego postanowienia nie został rozpatrzony wniosek o umorzenie wpłat na PFRON. Ponadto organ wskazał, iż umorzenie zaległości oparte jest na uznaniu administracyjnym, a złożenie wniosku w tym przedmiocie nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu egzekucji administracyjnej.
Pismem z 7 listopada 2005 r. Spółka wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, skierowane do Ministra Polityki Społecznej. W uzasadnieniu, Spółka powołała się na trudną sytuację finansową, w której się znajduje. Skarżąca wyjaśniła, iż nie chce uchylać się od obowiązku zapłaty, lecz uzyskać chwilowe wstrzymanie czynności egzekucyjnych, w celu pozyskania środków finansowych. W związku powyższym, wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku z prośbą o jego uwzględnienie albo chociażby czasowe lub częściowe wstrzymanie czynności.
W dniu [...] lutego 2006 r. zostało wydane postanowienie w sprawie ostatecznego stanowiska wierzyciela, w którym organ postanowił nie uwzględnić wniosku z 16 września 2005 r.
W uzasadnieniu postanowienia powołano argumentację przedstawioną w postanowieniu z [...] października 2005 r., wskazując iż Prezes Zarządu PFRON stoi na stanowisku, iż złożenie wniosku o umorzenie zaległości nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu egzekucji administracyjnej.
W skardze 28 marca 2006 r. Spółka zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:
- - art. 7, art. 56 § 1, art. 1a pkt 15, art. 23 § 2, art. 13 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. – dalej u.p.e.a.), poprzez niekorzystną dla Skarżącej ich nadinterpretację oraz niewłaściwą wykładnię,
- - art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej - Kpa).
W uzasadnieniu skargi Skarżąca ponownie opisała trudną sytuację finansową w jakiej się znajduje. Wskazała, iż wnosiła o zwolnienie, nawet w części, zajętego prawa majątkowego, wobec czego zaspokojony byłby interes wierzyciela w części przekraczającej kwotę zwolnioną na wypłaty dla pracowników. Powyższe pozwoliłoby Spółce na podjecie dalszych działań restrukturyzacyjnych dla polepszenia jej sytuacji gospodarczej, co z kolei umożliwiałoby podjęcie dalszych kroków celem spłaty zaległości. W ocenie Skarżącej, niedopuszczalnym jest stosowanie tak uciążliwych środków egzekucyjnych, wobec których zobowiązany - wskutek uiszczenia - miałby pozostawać bez środków do życia, czy funkcjonowania. Natomiast dla większości pracowników wynagrodzenie otrzymywane od Skarżącej jest jedynym źródłem dochodów.
Ponadto Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, o których mowa w art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 Kpa.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zarządu PFRON wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów niż w niej wskazane.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej – P.p.s.a) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem, z uwzględnieniem stanu prawnego, który miał zastosowanie w chwili orzekania w sprawie, na podstawie całokształtu zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) P.p.s.a., lub stwierdzenia nieważności jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Sąd zwraca również uwagę na dyspozycję art. 134 § 1 P.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego.
Zaskarżone postanowienie zawiera wady dające podstawę do stwierdzenia jego nieważności, bowiem w sposób rażący narusza prawo. W związku z tym, przypomnieć należy, że rażące naruszenie prawa zachodzi wtedy, gdy treść aktu pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że akt taki nie może być akceptowany, jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Teza ta, wynikająca z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego i licznych rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowi podstawowe kryterium oceny, czy w konkretnym przypadku miało miejsce zwykłe naruszenie prawa, czy też przybrało postać kwalifikowanego naruszenia prawa, z którym ustawa wiąże skutek w postaci nieważności aktu. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść aktu pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.
Innymi słowy, rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy orzeczenie wydane przez organ w sposób ewidentny odbiega od obowiązującej normy prawnej, przy czym wykładnia tej normy nie budzi wątpliwości (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2001r., sygn. akt III S.A. 1110/00).
Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonego postanowienia, która wymagała wyeliminowania go z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie przeprowadzone przez organy w rozpoznawanej sprawie, dotknięte jest tyloma wadami i uchybieniami procesowymi, iż uniemożliwia to odniesienie się do merytorycznych zarzutów skargi.
Zauważyć bowiem należy, iż w niniejszej sprawie tak naprawdę nie można ustalić w jakim przedmiocie swoje stanowisko wyraził organ, jako wierzyciel należności dochodzonych w postępowaniu egzekucyjnym. Z akt sprawy wynika bowiem, iż w dniu 8 września 2006 r. skarżąca wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. o wyłączenie spod egzekucji składnika majątkowego zobowiązanego. W odpowiedzi na to pismo, Naczelnik US zwrócił się do PRFON o zajęcie stanowiska, zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. Następnie pismem z 13 września 2005 r. Spółka wniosła o wstrzymanie czynności egzekucyjnych (postępowania egzekucyjnego).
W związku z powyższym, Naczelnik US w W. zwrócił się do PFRON o zajęcie stanowiska w sprawie wniosku o wstrzymanie egzekucji, zgodnie z art. 23 § 7 u.p.e.a. Z akt sprawy wynika natomiast, iż PFRON pismem z [...] września 2005 r. skierowanym do Skarżącej nie wyraził zgody na "zawieszenie" tytułów egzekucyjnych. Ponadto, jak sam wskazał "w uzupełnieniu pisma z [...] września 2005r." wydał postanowienie, w którym nie wyraził zgodny na wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Przy czym zauważyć należy, iż wyrażając stanowisko w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego, w podstawie prawnej, PFRON powołał art. 13 u.p.e.a., który dotyczy stanowiska wierzyciela w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych zobowiązanego.
Z kolei, w sentencji zaskarżonego postanowienia zatytułowanego "postanowienie w sprawie ostatecznego stanowiska wierzyciela" organ postanowił "zająć stanowisko w sprawie zgłoszonego wniosku: - nie uwzględniając wniosku z 16 września 2005 r. strony dotyczącego umorzenie należnych wpłat na PFRON". Zauważyć należy, iż oprócz tego, iż sentencja przedmiotowego postanowienia jest zupełnie niezrozumiała, to dodatkowo w podstawie prawnej powołano art. 34 § 1 i 4 u.p.e.a., dotyczący stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, co w żaden sposób nie znajduje odzwierciedlenia, ani w podjętym rozstrzygnięciu, ani w nadesłanych aktach sprawy.
Ponadto organ wskazał, iż wydał niniejsze postanowienie, po rozpatrzeniu wniosku zobowiązanego z 16 września 2005 r. oraz w związku z postanowieniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej znak: (...)z (...)stycznia 2006 r. Odnosząc się do powyższego zauważyć należy, iż wniosek z 16 września 2005 r. dotyczył umorzenia zaległości, a nie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Jeżeli chodzi natomiast o postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej, na którym oparł się organ wydając niniejsze postanowienie, wskazać należy, iż w aktach nadesłanych do Sądu nie ma powyższego postanowienia. Dlatego też, nie wiadomym jest czego dotyczyło powołane postanowienie i czy miało ono jakikolwiek wpływ lub związek ze sprawą.
Dodatkowo w odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wskazał, iż dotyczy ona "postanowienia z dnia [...].02.2006 r. (...)", mimo iż takiego postanowienia nie ma w aktach sprawy. Z uzasadnienia skargi nie wynika również, żeby w tej dacie wydane zostało jakiekolwiek postanowienie skierowane do Skarżącej.
W związku z powyższym zauważyć należy, iż organ administracji, spełniając obowiązek wynikający z art. 54 § 2 P.p.s.a. wraz z odpowiedzią na skargę przekazuje Sądowi akta sprawy, przez które należy rozumieć zarówno wydawane przezeń indywidualne akty, jak i dokumenty stanowiące podstawę rozstrzygnięć podjętych w postępowaniu administracyjnym.
Dlatego też przyjąć należy, iż dokumenty nadesłane przez Prezesa Zarządu PFRON są tymi, które składały się na akta sprawy w rozumieniu art. 54 § 2 P.p.s.a.
Podkreślić należy, iż skoro w rozpoznawanej sprawie, nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie, w jakim przedmiocie swoje stanowisko zajął organ jako wierzyciel, problematyczne staje się wskazanie właściwej formy w jakiej to stanowisko powinno być wyrażone, a także wskazanie ewentualnego trybu odwoławczego. Zwrócić bowiem należy uwagę na różnice w regulacjach dotyczących trybu w jakim swoje stanowisko wyraża wierzyciel w przedmiocie np. wstrzymania postępowania egzekucyjnego, czy wyłączenia składnika majątkowego spod egzekucji a stanowiska w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Przy czym kwestie te, mogą być rozstrzygane dopiero wówczas, gdy nie ma wątpliwości, co do przedmiotu w jakim wypowiada się wierzyciel.
Dodatkowo zauważyć należy, iż w zaskarżonym postanowieniu z [...] lutego 2006r. nie oznaczono organu administracji publicznej wydającego niniejszy akt. Ponadto z treści wydanego postanowienia a także z pieczęci, pod którymi widnieją podpisy osób wydających postanowienie, również nie sposób wywieść, jaki organ wydał przedmiotowe postanowienie, a także, czy osoby podpisane pod tym rozstrzygnięciem były upoważnione do jego wydania.
Sąd zwraca uwagę, iż poza brakiem oznaczenia organu administracji publicznej w wydanym postanowieniu; co już samo w sobie jest wadą powodującą nieważność zaskarżonego aktu, pieczęci osób podpisujących się po nim "z upoważnienia Prezesa Zarządu" są nieprawidłowe; nie zawierają bowiem pełnego określenia nazwy organu udzielającego stosownego upoważnienia.
Powyższe nieprawidłowości w sposób rażący naruszają dyspozycję przepisu art. 124 § 1 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a, zgodnie z którym postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania.
Warto także wskazać, iż zgodnie z art. 124 § 2 Kpa postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie wypełnia dyspozycji powołanych powyżej przepisów. Przede wszystkim, organ nie przedstawił logicznego i spójnego stanowiska, które byłoby adekwatne do powołanej podstawy prawnej. Dodatkowo, podjął rozstrzygnięcie, które jest zupełnie niezrozumiałe.
W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów art. 124 § 1 i § 2 Kpa, które na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 Kpa stanowiło podstawę do stwierdzenia jego nieważności.
Mając powyższe na uwadze na podstawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.