Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2017 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych; (dalej: PFRON) określił wysokość zobowiązań "P." Sp. z o. o.; (dalej: Skarżącego) z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za listopad 2015 r. w kwocie 8 908,00 zł.
Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania lub też o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; (dalej: Organ odwoławczy) utrzymał w mocy decyzję PFRON z dnia [...] września 2017 r.
W uzasadnieniu decyzji Organ odwoławczy przytoczył treść § 32 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, zgodnie z którym symbol przyczyny niepełnosprawności oznacza się następująco:
- 1) 01-U - upośledzenie umysłowe;
- 2) 02-P - choroby psychiczne;
- 3) 03-L - zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu;
- 4) 04-0 - choroby narządu wzroku;
- 5) 05-R - upośledzenie narządu ruchu;
- 6) 06-E - epilepsja;
- 7) 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia;
- 8) 08-T - choroby układu pokarmowego;
- 9) 09-M - choroby układu moczowo-płciowego;
- 10) 10-N - choroby neurologiczne;
- 11) 11-1 - inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego;
- 12) 12-C - całościowe zaburzenia rozwojowe.
Zdaniem Organu odwoławczego podstawą umożliwiającą obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych będzie więc określenie w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności jednego z rodzajów w/w schorzeń. Aby uwzględnić pracownika ze szczególnymi schorzeniami przy obliczaniu obniżonego wskaźnika na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. poz. 2354 z późn. zm.); dalej: ustawa o rehabilitacji, musi on legitymować się ważnym orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczeniem traktowanym na równi z takim orzeczeniem) oraz musi zostać stwierdzone schorzenie, o którym mowa w w/w rozporządzeniu. W przypadku braku stwierdzenia w orzeczeniu szczegółowej kwalifikacji schorzenia, wymagane jest zaświadczenie od lekarza specjalisty, określające rodzaj schorzenia.
Jak podkreślił Organ odwoławczy jedynie symbole 01-U i 06-E jednoznacznie wskazują na schorzenia szczególne objęte rozporządzeniem, natomiast pozostałe symbole nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, iż osoby z takim orzeczeniem cierpią na schorzenie szczególne umożliwiające obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Tymczasem z materiału dowodowego zebranego w sprawie, wynika, że w trakcie postępowania przed organem I instancji Skarżący przedstawił orzeczenia pracownika Pana W. W. z dnia 6 czerwca 2012 r. oraz z dnia 24 lipca 2014 r. wystawione z symbolem [...], co oznacza choroby.
Co więcej wraz z odwołaniem pełnomocnik Skarżącego przesłał opinię dr hab. nauk medycznych I. R. specjalisty otolaryngologa sporządzoną w dniu 27 września 2017 r., w której stwierdzono, iż Pan W. W. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe, symbol niepełnosprawności [...]. Jak zaznaczył jednak Organ odwoławczy, ww. opinia nie może zostać uwzględniona w prowadzonym postępowaniu, gdyż ustawa o rehabilitacji, zgodnie z jej art. 1 dotyczy osób, których niepełnosprawność została potwierdzona nie opinią lekarską lecz orzeczeniem o zakwalifikowaniu jej przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności. Organ odwoławczy nie ma zatem również podstaw aby podważać orzeczenia wydane przez uprawnione organy, które na podstawie dokumentacji medycznej i badania lekarskiego postanowiły, iż tylko jedno ze schorzeń uprawniło do wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Dodatkowo jak wskazał Organ odwoławczy, jedynie symbole 01-U i 06-E jednoznacznie wskazują na schorzenia szczególne objęte rozporządzeniem, natomiast pozostałe symbole nie pozwalają na jednoznaczne stwierdzenie, iż osoby z takim orzeczeniem cierpią na schorzenie szczególne umożliwiające obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych.
Istotną sprawą jest również, iż zgodnie z art. 2a ust 1 oraz ust. 4 ustawy o rehabilitacji dopiero od przedstawienia pracodawcy dokumentów potwierdzających wystąpienie schorzeń szczególnych pracodawca może wliczyć taką osobę do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych z tego typu schorzeniami.
Jak zauważył bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 listopada 2011 r. sygn. akt II FSK 839/10 "Pracodawca winien zatem w momencie obliczania wysokości wskaźnika zatrudnienia dysponować wiedzą, opartą na dowodach, że u pracownika stwierdzono jedno ze schorzeń, uprawniających do obniżenia wskaźnika. Niewątpliwie wiedzę taką może czerpać z zaświadczeń, wystawionych przez lekarza uprawnionego do ich wydawania bądź orzeczeń komisji lekarskich."
W przedmiotowej sprawie, zdaniem Organu odwoławczego, brak było zatem podstaw, aby Spółka w okresie objętym decyzją mogła skorzystać z obniżenia wskaźnika zatrudnienia na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 2 wskazanego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 1998 r.
W skardze zarzucono naruszenie art. 180 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja Podatkowa (t.j. Dz. U poz. 800 z późn. zm.; dalej: o.p.), art. 181 o.p., art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. poz. 2096 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), art. 8 § 1 kpa oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. poz. 646 z późn. zm.; dalej: p.p.) poprzez pominiecie dowodu składanego przez "P." Sp. z o.o. w postaci opinii biegłego.
W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Skarga jest zasadna.
Przystępując do kontroli zaskarżonego aktu należy wskazać, że istota sporu w tej sprawie dotyczy de facto ustalenia jakie dokumenty winien posiadać podmiot, na którym ciąży obowiązek wpłat na PFRON, w celu wykazania występowania u swoich pracowników schorzeń wymienionych w § 1 Rozporządzenia z 1998 r., uprawniających do stosowania preferencyjnego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych na podstawie art. 21 ust. 4 ustawy o rehabilitacji.
Zdaniem Skarżącego, wystarczającymi w tym zakresie są znajdujące się w aktach sprawy (opinia specjalisty oraz karty informacyjne), z których wynika, że pracownik W. W. cierpi na [...], czyli schorzenie wymienione w § [...] pkt 5 Rozporządzenia z 1998 r.
Organy uznają natomiast, że choroba wymieniona w powołanym przepisie musi zostać stwierdzona orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczeniem traktowaniem na równi z takim orzeczeniem). Dopiero w przypadku braku stwierdzenia w orzeczeniu szczegółowej kwalifikacji schorzenia (tj. wskazania wyłącznie symbolu pewnej grupy schorzeń), wymagane jest zaświadczenie od lekarza specjalisty. Zaświadczenie to winno jednak określać taki rodzaj schorzenia, które mieści się w zakresie symbolu wskazanego we wspomnianym orzeczeniu.
W ocenie Sądu, rację w tym sporze należało przyznać Skarżącemu.
Stosownie do art. 1 ustawy o rehabilitacji niepełnosprawność powinna zostać potwierdzona orzeczeniem:
- 1) o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności określonych w art. 3 lub
- 2) o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub
- 3) o niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia
- - zwanych dalej "osobami niepełnosprawnymi".
Zgodnie z § 32 ust. 2 pkt 3 i 5 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z dnia 8 sierpnia 2003 r., dalej Rozporządzenie z 2003 r.) symbole dla zaburzeń [...] oraz dla upośledzenia narządu ruchu oznacza się odpowiednio [...] oraz [...].
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że W. W. posiada status osoby niepełnosprawnej, potwierdzony dwoma orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności tj. okresowym z 6 czerwca 2012 r. (karta 41 akt podatkowych) i stałym z 24 lipca 2014 r. (karta 40 akt podatkowych). W obu tych orzeczeniach Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. wskazał symbol przyczyny niepełnosprawności [...]. Nie budzi wątpliwości, że powyższe orzeczenia stanowiły podstawę do wliczania W. W. stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych także w spornym okresie rozliczeniowym czyli w listopadzie 2015 r.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Na podstawie art. 21 ust. 2 ustawy o rehabilitacji, z wpłat, o których mowa w ust. 1, zwolnieni są pracodawcy, u których wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynosi co najmniej 6%.
Z kolei stosownie do art. 21 ust. 4 ustawy o rehabilitacji wskaźnik, o którym mowa w ust. 2, może zostać obniżony w razie zatrudnienia osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika, o którym mowa w ust. 2, oraz sposób jego obniżania (art. 21 ust. 7 ustawy o rehabilitacji).
Zgodnie z treścią § 1 pkt Rozporządzenia z 1998 r. do schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych zalicza się: 1) chorobę Parkinsona;
- 2) stwardnienie rozsiane, 3) paraplegię, tetraplegię, hemiplegię, 4) znaczne upośledzenie widzenia (ślepotę) oraz niedowidzenie;
- 5) głuchotę i głuchoniemotę;
- 6) nosicielstwo wirusa HIV oraz chorobę AIDS;
- 7) epilepsję;
- 8) przewlekłe choroby psychiczne;
- 9) upośledzenie umysłowe;
- 10) miastenię;
- 11) późne powikłania cukrzycy.
Mając na względzie treść powołanych wcześniej orzeczeń, wydanych wobec W. W., należy zauważyć, że symbol [...] odnosi się w sposób ogólny do upośledzeń narządu ruchu, a zatem na ich podstawie nie sposób stwierdzić czy dana osoba cierpi na schorzenie, które uzasadnia obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych.
Z akt sprawy wynika, że W. W. w 2001 r. uległ wypadkowi, wskutek którego doznał złamania [...] powodującego m. in. dolegliwości bólowe [...] z promieniowaniem do [...] (vide karta 76 akt podatkowych). Skarżący uznając, że ma prawo do obniżenia wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych nie powołuje się na fakt doznania przez W. W. urazu narządu ruchu, określonego symbolem [...]. W sprawie nie jest więc sporne, że W. W. nie cierpi na żadne ze schorzeń wymienionych w § 1 Rozporządzenia z 1998 r., które zarazem mieści się w zakresie symbolu [...].
Organy z tego faktu wywodzą, że W. W., nawet jeśli cierpiałby na inne schorzenie wymienione w § 1 Rozporządzenia z 1998 r., to i tak bez wskazania w orzeczeniu o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności właściwego symbolu, w którego zakresie dane schorzenie się mieści, nie mógłby zostać uznany za osobę niepełnosprawną ze schorzeniami szczególnie utrudniającymi wykonywanie pracy.
Zdaniem Sądu, stanowisko organów należało uznać za błędne, gdyż w sytuacji, w której nie budzi wątpliwości, iż dana osoba cierpi na takie schorzenie, zaś jej pracodawca jest w stanie ten fakt w sposób bezsprzeczny udowodnić, trudno w postępowaniu podatkowym uznać prymat mocy dowodowej dokumentu urzędowego, do którego bezrefleksyjnie odwołują się organy obu instancji.
Zgodnie z art. 122 Op, w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Stosownie do art. 180 § 1 Op, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Na podstawie art. 187 § 1 Op, organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Zgodnie z art. 194 § 1 Op, dokumenty urzędowe sporządzone w formie określonej przepisami prawa przez powołane do tego organy władzy publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzonych przez inne jednostki, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów uprawnione są do ich wydawania (art. 194 § 2 Op).
W ocenie Sądu, dokumentami wymienionymi w art. 194 § 2 Op są niewątpliwie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., które stwierdzają u W. W. umiarkowaną niepełnosprawność ze względu na upośledzenie narządu [...] (symbol [...].
Nie mniej jednak na podstawie art. 194 § 4 Op, przepisy § 1 i 2 nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko dokumentom wymienionym w tych przepisach. Oznacza to, że strona może obalić szczególną moc dowodową dokumentów urzędowych, jeśli oczywiście posłuży się dostatecznie skutecznym przeciwdowodem. Zdaniem Sądu, Skarżąca takie przeciwdowody w tej sprawie przeprowadziła.
W aktach sprawy znajdują się bowiem 4 karty informacyjne dokumentujące przebieg leczenia w 4 różnych pododdziałach 3 różnych szpitali, z których wynika, że W. W. wskutek wypadku w 2001 r. doznał nie tylko urazu [...], ale także urazu [...]. W następstwie tego wypadku W. W. cierpi na [...] lewego. [...] zaś, jest niewątpliwie schorzeniem wymienionym w § 1 pkt 5 Rozporządzenia z 1998 r.
Ponadto Skarżący w toku postępowania przedłożył organowi opinię dr hab. n. med. I. R. specjalisty otolaryngologa (karta 106 akt podatkowych), z której wynika, że badany W. W. cierpi na pourazową [...] lewego, co powoduje niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym na stałe. Schorzenie laryngologiczne w obecnym nasileniu i charakterze są trwałe i nie rokują poprawy ani wyleczenia. Symbol niepełnosprawności [...].
Zdaniem Sądu, organy odrzucając te dowody miałyby rację, gdyby potwierdzenie schorzenia wymienionego w § 1 Rozporządzenia z 1998 r. było możliwe wyłącznie w oparciu o treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Innymi słowy, gdyby uzyskanie takiego potwierdzenia stanowiło wynikający wprost z ustawy wymóg formalny obniżenia wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Ewentualnie, gdyby z ustawy wynikało, że dane schorzenie musi mieścić się w zakresie symbolu, który w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazał właściwy organ.
Tymczasem z przepisów ustawy o rehabilitacji wynika jedynie, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest niezbędne aby pracodawca, począwszy od dnia przedstawienia mu orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność, mógł wliczyć daną osobę do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych (art. 2a ust. 1 ustawy o rehabilitacji). Zgodnie z art. 2a ust. 4 Urszon, przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do dokumentów potwierdzających wystąpienie u pracownika schorzeń, o których mowa w art. 26a ust. 1b, lub schorzeń określonych na podstawie art. 21 ust. 7.
Z treści powołanych przepisów Sąd wywodzi, że dla samego obniżenia wskaźnika, pracodawca musi dysponować dokumentami potwierdzającymi wystąpienie konkretnych schorzeń i wcale nie musi być to orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Skarżąca (pracodawca) dysponowała natomiast kartami leczenia szpitalnego W. W., które przestawiła na żądanie organu w toku postępowania. Z owych kart wynikało, że W. W. cierpi na [...] ucha.
Zdaniem Sądu, wobec braku szczególnych wymogów dot. wykazania faktu zatrudnienia osoby cierpiącej na [...], pracodawca może to wykazać na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu (art. 180 § 1 Op), w tym kart informacyjnych leczenia szpitalnego oraz opinii lekarza specjalisty.
[...] pourazową u W. W. potwierdziły natomiast 3 niezależne placówki medyczne oraz kilku lekarzy specjalistów, w tym jeden w specjalnie sporządzonej opinii. Trudno zatem uznać, że Skarżąca nie obaliła szczególnej mocy dowodowej dokumentów urzędowych, tj. orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wydanych wobec W. W., w których nie wskazano, że cierpi on na pourazowe schorzenia narządu [...].
Nie sposób w związku z tym zaprzeczyć, że wspomniany pracownik Skarżącego cierpi na jedno ze schorzeń wymienionych w § 1 Rozporządzenia z 1998 r., a zatem uznanie, że fakt jego zatrudnienia jest bez wpływu na możliwość obniżenia wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych pozostaje w oczywistej sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i wprost narusza art. 122 w zw. z art. 180 art. 187 § 1, art. 188, art. 194 § 1-3 w zw. z art. 191 Op.
W konsekwencji organy obu instancji naruszyły także przepisy prawa materialnego, a konkretnie art. 2a ust. 1 i 4, art. 21 ust. 1, 2, 4 i 7 ustawy o rehabilitacji w zw. z § 1 pkt 5 Rozporządzenia z 1998 r.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz na podstawie art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018, poz. 1302, dalej "Ppsa"), orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.
W pkt 2 wyroku Sąd zasądził, na podstawie art. 200 Ppsa i art. 205 § 2 Ppsa na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego, na które składają się:
kwota 126 zł uiszczonego wpisu sądowego;
kwota 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego - określona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz.153);
kwota 17 zł opłaty skarbowej uiszczonej od udzielonego pełnomocnictwa.