Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 31 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1660/16

Uzasadnienie

1. I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
2. 1. Prezydent m.st. W. (zwany dalej "Prezydentem m.st.") decyzją z [...] listopada 2014r. ustalił S. Z. i R. Z. (zwani dalej "Skarżącymi") zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości na 2014r. w wysokości 46, przyjmując do opodatkowania lokal mieszkalny o pow. 55,80 m2 i grunty pozostałe o pow. 10,37 m2 nieruchomości położonej w W. przy ul. D. [...]
3. 2. Pełnomocnik Skarżących w odwołaniu z [...] grudnia 2014r. wniósł o uchylenie ww. decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania doręczono ją na adres ww. nieruchomości, w której podatnicy nie przebywali i nie wskazywali tego adresu do przesyłania korespondencji. Z decyzji nie wynika, czy w sprawie wszczęto postępowanie podatkowe, bo Skarżącym nie doręczono postanowienie o wszczęciu postępowania. Dodatkowo organ przed wydaniem decyzji nie prowadził postępowania, a Skarżący nie otrzymali zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego na podstawie art. 200 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r., poz. 749 ze zm.; dalej "O.p."). Decyzja nie spełnia też wymogów z art. 210 § 4 O.p. i jest całkowicie niezrozumiała, a także w żaden sposób nie można jej skontrolować pod kątem prowadzonego postępowania dowodowego i zweryfikować wyliczeń organu.
4. 3. Skarżący w piśmie z [...] lutego 2016r. podnieśli, iż w aktach organu podatkowego nie zgromadzono wypisu z rejestru gruntów ww. nieruchomości, więc podatek ustalono w sposób dowolny i uniemożliwiający weryfikację ww. decyzji. Prezydent m.st. nieprawidłowo obliczył też udziału w gruncie i powierzchnię lokalu mieszkalnego. Nieuprawnione były też twierdzenia organu, że doszło do zastępczego doręczenia decyzji, gdy podatnicy nie przebywali pod ww. adresem.
5. 4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (zwane dalej "SKO") decyzją z [...] lutego 2016r. utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta m.st.

Zdaniem SKO doszło do prawidłowego wszczęcia – postanowieniem z [...] sierpnia 2014r. postępowania podatkowego w zakresie podatku od nieruchomości za II-XII 2013r. i I-XII 2014r. i wezwanie strony do złożenia w terminie 14 dni zeznania podatkowego na druku IN-12 wraz z dokumentami dotyczącymi ww. nieruchomości. Skarżący stosownie do art. 21 § 1 O.p. nie złożyli w odpowiednim terminie ww. informacji. Przesyłkę zawierającą ww. postanowienie z [...] sierpnia 2014r. awizowano dwukrotnie: [...] i [...] września 2014r. i wróciła z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". Prezydent m.st. [...] października 2014r. wyznaczył Skarżącym 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w zakresie zebranego materiału dowodowego sprawy i również ta przesyłka po dwukrotnej awizacji [...] i 21 października 2014r. [...] wróciła z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie".

SKO, po powtórnej analizie materiału dowodowego sprawy, za prawidłowe uznało dokonanie przez Prezydentem m.st. wymiaru podatku od nieruchomości, biorąc pod uwagę dane zawarte w akcie notarialnym z [...] stycznia 2013r. Rep. A nr [...], jak również w wypisie z rejestru gruntów i budynków, kartotece budynków i rejestrze lokali. Według SKO prawidłowo przyjęto jako podstawę opodatkowania lokalu mieszkalnego powierzchnię 55,80 m2 i gruntów pozostałych - powierzchni 10,37 m2 (jako iloczyn wielkości udziału, tj. 285/10000 i powierzchni działki nr [...] -. 364 m2). Prezydent m.st. prawidłowo zastosował też stawki podatku określone w § 1 uchwały Rady Miasta st. W. z dnia [...] listopada 2013r., Nr [...] w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości na rok 2014 (Dz.Urz.Woj. Mazow. z 2013r., poz. 12260).

SKO, odnosząc się do zarzutu przesłania korespondencji na adres nieruchomości, w której podatnicy nie przebywają i tym samym niedoręczenia postanowienia o wszczęciu z urzędu postępowania z [...] sierpnia 2014r., jak również postanowienia z [...] października 2014r., zauważyło, że w ww. akcie notarialnym z [...] stycznia 2013r. jako adres do korespondencji (§ 12 pkt 2), figuruje adres [...] W., ul. D. [...], który - jak ustalił organ - jest tożsamy z adresem figurującym w systemie ewidencji ludności. Dlatego Prezydent m.st. wszelką korespondencję wysłał na ww. adres, nie dysponując przy tym innym adresem. Ponadto przesyłka zawierająca m.in. decyzję Prezydenta m.st. wysłana na adres: W., ul. D. [...] Skarżący odebrali osobiście [...] listopada 2014r. Tym samym postanowienia Prezydenta m.st. z [...] sierpnia 2014r. i [...] października 2014r. zostały prawidłowo doręczone w sposób zastępczy.

Zdaniem SKO bezzasadny był zarzut Skarżących, że "w aktach organu podatkowego nie zgromadzono wypisu z rejestru gruntów (...) i potwierdza się zarzut zawarty w odwołaniach, że podatek ustalono w sposób dowolny, uniemożlwiający weryfikację zaskarżonych decyzji przez organ odwoławczy". Prezydent m.st. pismem z [...] stycznia 2015r. uzupełnił materiał dowodowy na etapie postępowania odwoławczego i przesłał oryginały wypisów z rejestru gruntów i budynków, kartoteki budynków i rejestru lokali.

5. W skardze z [...] kwietnia 2016r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Skarżący wnieśli o uchylenie ww. decyzji SKO i Prezydenta m.st. oraz zasądzenie kosztów postępowania i łączne rozpoznawanie spraw dotyczących podatku od nieruchomości za 2013r. i 2014r., z uwagi na ich tożsamość podmiotową i przedmiotową. Skarga została uzupełniona [...] maja 2017r. na rozprawie przed WSA w W. o wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji SKO z uwagi na rażące naruszenie prawa przez niezapewnienie Skarżącym udziału w sprawie.

W uzasadnieniu Skarżący za wadliwe i wydane przedwcześnie uznali decyzje organu pierwszej, jak i drugiej instancji. Decyzja Prezydenta m.st. nie zawierała bowiem uzasadnienia i istotnych faktów i dowodów, które przeprowadzono w postępowaniu podatkowym. SKO przyjęło więc bliżej nieokreślony stan faktyczny nieznajdujący uzasadnienia w treści decyzji Prezydenta m.st.

W sprawie nie wszczęto też postępowania podatkowego, bo Skarżący nie otrzymali postanowienia o jego wszczęciu, a jest to niezbędne w świetle art. 165 § 4 O.p. Skarżący nie otrzymali także zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Dodatkowo decyzja Prezydenta m.st. nie odwołuje się do tych okoliczności, jak również do innych faktów, które organ uznał za udowodnione w postepowaniu, jak też i dowodów na których oparł swoje ustalenia i wyliczenia, co narusza art. 121 § 1 O.p., gdyż strona nie mogła zająć stanowiska w sprawie i brać aktywnego udziału w postępowaniu.

Również SKO na podstawie ww. uzasadnienia decyzji nie Prezydenta m.st., które nie zawierało treści z ww. przepisów nie mogło zweryfikować ustaleń organu pierwszej instancji. Brak właściwego uzasadnienia decyzji Prezydenta m.st. narusza też art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p. i art. 124 O.p. i nie pozwala stronie zapoznać się z motywami, którymi kierował się organ.

Skarżący podkreślili też, że Prezydenta m.st. w dacie wydania decyzji nie dysponował danymi z ewidencji gruntów i budynków, gdyż wypis nosi odległą datę, po wydaniu decyzji pierwszej instancji. Nie mógł więc wydać decyzji na podstawie danych, które dostarczono już po wydaniu decyzji.

1. 6. SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
2. 7. SKO pismem z [...] kwietnia 2014r. - w nawiązaniu do wezwania Przewodniczącego III Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z [...] marca 2017r. – przesłało kserokopie decyzji Prezydenta m.st. z [...] listopada 2014r. i odwołanie od tej decyzji oraz pełnomocnictwo udzielone przez Skarżących synowi. Wyjaśniło ponadto, że nie dysponuje kserokopią akt administracyjnych organu pierwszej instancji, gdyż przekazało je do WSA w W. przy pismach z [...] maja 2016r.
3. 8. SKO za pośrednictwem faksu, celem uzupełnienia akt sprawy, przesłało do WSA w W. [...] maja 2017r. kserokopie postanowienia Prezydenta m.st. z [...] sierpnia 2014r. o wszczęciu z urzędu postępowań w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za II-XII 2013r. i I-XII 2014r. dotyczące ww. nieruchomości wraz z kserokopiami dowodów doręczenia ww. postępowania stronom. Dodatkowo SKO [...] maja 2017r. o godz. [...] nadesłało do WSA w W. kserokopie ww. postanowienia i dowodów jego doręczenia.
4. 9. Radca prawny A. K. - ustanowiony na rozprawie przed WSA w W. [...] maja 2017r. (pełnomocnictwo wpisane do protokołu) przedłożył do akt sprawy zawiadomienie Prezydenta m.st. z [...] czerwca 2016r., z którego wynika, że w ewidencji gruntów i budynków wprowadzono zmiany dotyczące ww. nieruchomości Skarżących, wskazując jego powierzchnię – 50,70 m2 i wyjaśniono, że ta powierzchnia jest rozbieżna z powierzchnią dotychczas ujawnioną w ewidencji gruntów i budynków i w księdze wieczystej – 55,80 m2. Podstawę zmian danych stanowiły: rzut lokalu na tle kondygnacji budynku lok. [...] przy ul. D. [...] wniosek Skarżących.
5. 10. Sąd na rozprawie [...] maja 2017r. postanowił dopuścić dowód z ww. dokumentu - zawiadomienia Prezydenta m.st. z [...] czerwca 2016r., stosownie do treści art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2016r., poz. 718, zwana dalej: "P.p.s.a.").
6. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. 1. Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
2. 2. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 2103) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a. sprawowana jest na mocy kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, że do wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Zdaniem Sądu w sprawie zaszły podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji SKO, wydanej na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 O.p., utrzymującej w mocy ww. decyzję Prezydenta m.st. z [...] listopada 2014r., w której ustalono Skarżącym zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości na 2014r., z uwagi przede wszystkim na naruszenie przez SKO przepisów prawa procesowego wskazanych w skardze w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

3. Sąd po pierwsze zauważa, że na podstawie akt rozpoznawanej sprawy, stosownie do których, zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a., orzeka Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. a które zostały przesłane do Sądu, nie można uznać, że materiał dowodowy sprawy jest zupełny i wypełnia przesłanki z art. 187 § 1 i art. 122 O.p.

Przepis art. 187 § 1 O.p. stanowi, że organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast z art. 122 O.p. wynika, że w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym.

W rozpoznawanej sprawie nie można też stwierdzić czy doszło do pełnej realizacji zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w ww. przepisach, gdyż przesłane do Sądu akta administracyjne nie zostały ponumerowane, a więc nie można uznać, że wszystkie dokumenty zostały przesłane. Świadczą o tym pisma kierowane przez SKO do Sądu.

SKO bowiem - w odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego III Wydziału WSA w W. z [...] marca 2017r. - w piśmie z [...] kwietnia 2014r., wyjaśniło, że nie dysponuje kserokopią akt administracyjnych organu pierwszej instancji, gdyż przekazało je do WSA w W. przy pismach z [...] maja 2016r., przesyłając jednocześnie kserokopie decyzji Prezydenta m.st. z [...] listopada 2014r. i odwołanie od tej decyzji oraz pełnomocnictwo udzielone przez Skarżących synowi. Natomiast faksem z [...] maja 2017r., a następnie przed rozprawą [...] maja 2017r., o godz. [...], złożyło do Sądu kserokopie postanowienia Prezydenta m.st. z [...] sierpnia 2014r. o wszczęciu z urzędu postępowań w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za II-XII 2013r. i I-XII 2014r. dotyczące ww. nieruchomości wraz z kserokopiami dowodów doręczenia ww. postępowania stronom. Żadnej z tych kserokopii nie poświadczono za zgodność z oryginałem, więc nieweryfikowalne są informacje zawarte w kserokopiach dokumentów, szczególnie, gdy Skarżący podnoszą, że nie doszło do wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie.

W aktach administracyjnych nie ma również aktu notarialnego z [...] stycznia 2013r. Rep. A nr [...], na który powoływało się SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazując podstawę do wymiaru podatku od nieruchomości Skarżącym.

Warto też wskazać, na co w sposób prawidłowy powoływali się Skarżący w skardze, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się wypis z rejestru gruntów i budynków wystawiony na [...] grudnia 2014r. Tą samą datę nosi również wypis z kartoteki budynków. Natomiast Prezydenta m.st. wydał decyzję, w której ustalił Skarżącym zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości na 2014r. – [...] listopada 2014r. Nie sposób zatem uznać, że organ pierwszej instancji dysponował zatem i brał pod uwagę dane, które wynikają z ww. ewidencji przy wydawaniu ww. decyzji. Okoliczności tej - na co wskazują Skarżący - nie potwierdza też uzasadnienie decyzji Prezydenta m.st., w której wskazano jedynie powierzchnię, stawkę i kwotę podatku, bez odwołania się do danych z ewidencji gruntów i budynków oraz innych okoliczności, które organ uznał za udowodnione i na których oparł swoje ustalenia i wyliczenia.

Sąd w związku tym podziela więc zarzuty skargi o naruszeniu przez SKO przepisu art. 121 § 1 O.p. w kontekście zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 127 O.p.) przez zaakceptowanie decyzji organu pierwszej instancji, która naruszała przepisy art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 i art. 124 O.p., i przy jednoczesnym braku wykazania, że organ pierwszej instancji dysponował wydając swoją decyzję danymi, które pozwalały na ustalenie prawidłowej wysokości podatku od nieruchomości.

Zdaniem Sądu niewystarczające i nieprawidłowe, w świetle zasady prawdy obiektywnej (art. 122 i art. 187 § 1 O.p.) było ponadto załączenie jedynie do akt postępowania odwoławczego, już po wniesieniu odwołania przez Skarżących, ww. ewidencji, które nosiły daty późniejsze niż data wydania wobec Skarżących decyzji organu pierwszej instancji – w sytuacji, gdy w aktach administracyjnych nie ma aktu notarialnego dotyczącego ww. nieruchomości, który potwierdzałby powierzchnię nieruchomości, której Skarżący są właścicielami. Trudno na tej podstawie prawidłowość ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji SKO.

4. Sąd na podstawie ww. akt administracyjnych nie stwierdził natomiast, że w toku postępowania odwoławczego doszło do rażącego naruszenia prawa przez niezapewnienie Skarżącym udziału w sprawie. Skarżący bowiem złożyli do SKO pismo, w którym wypowiedzieli się w odniesieniu do zebranego materiału dowodowego, uznając go za niekompletny i wskazując na inne nieprawidłowości postępowania przed organem pierwszej instancji. Tym samym postulat stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji nie mógł być uznany za zasadny.

5. Sad z wyżej wskazanych powodów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji, uchylając zaskarżoną decyzję i uznając, że naruszenia ww. przepisów procedury mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd o kosztach postępowania sądowego postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015r., poz. 1804), strona skarżąca ustanowiła na rozprawie swoim pełnomocnikiem radcę prawnego (pełnomocnictwo wpisane do protokołu), a wpis sądowy wynosił 100 zł (punkt drugi sentencji).