Uzasadnienie
Wyrokiem z 22 listopada 2002 r. III SA/Wa 2721/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej jako Prezes KRUS) z [...] sierpnia 2005 r. Nr [...], którą Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...] o odmowie umorzenia D. W. zaległości w należnościach z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie Sądu kwestionowana decyzja nie zawierała uzasadnienia spełniającego wymogów przepisów prawa, nie zawierała też wskazania przyczyn rozstrzygnięcia, a stronie nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu. Decyzja ta akceptowała decyzję Prezesa KRUS jako organu I instancji, pomimo iż ta również naruszała prawa strony.
Zaskarżoną obecnie decyzją z [...] marca 2006 r. Nr [...] Prezes KRUS, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071) - dalej jako kpa - oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) - dalej jako usr - ponownie utrzymał w mocy decyzję własną z [...] czerwca 2005 r. Decyzja ta, wydana na wniosek D. W., odmówiła umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kw. 1996 r. do IV kw. 1999 r.. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes KRUS stwierdził, że "(...) w gospodarstwie brak było zdarzeń losowych mogących być podstawą do umorzenia, a ponadto dochód z gospodarstwa rolnego i wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia, pozwala na spłatę zadłużenia. Jako podstawę rozstrzygnięcia podał art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 usr.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...] czerwca 2005 r. D. W. poinformował, że nie otrzymywał wcześniej żadnych upomnień z tytułu niepłacenia składek. Strona przejęła gospodarstwo rolne od dziadków o powierzchni mniejszej niż 2 ha przeliczeniowe, a brak maszyn uniemożliwił mu osiągania z tego gospodarstwa dochodów.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes KRUS stwierdził, że D. W. jest zatrudniony jako pracownik w Państwowej Straży Pożarnej w B. i w Jednostce Ratowniczo Gaśniczej w M., z czego osiąga dochody w wysokości ok. 1800,- zł miesięcznie. Ponadto jest właścicielem gospodarstwa rolnego i podatnikiem podatku rolnego z tytułu użytkowania gospodarstwa. Z tego tytułu posiada możliwość ubiegania się o dopłaty bezpośrednie wypłacane przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. W ocenie Prezesa KRUS dochody, które D. W. uzyskuje z tytułu działalności gospodarczej i z pracy zawodowej umożliwiają mu wywiązanie się z zobowiązania wobec KRUS.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z [...] kwietnia 2006 r. D. W. zwrócił się - ponownie - z prośbą o rozpatrzenie jego sprawy. W uzasadnieniu skargi przedstawił historię postępowania ze szczególnym uwzględnieniem wyroku z 22 listopada 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2721/01 i wskazówek wynikających z treści tego orzeczenia. Skarżący zauważył, że KRUS nie sprawdził, czy skarżącego obciążają zaległości z tytułu ubezpieczenia i nie wysłał mu - przez dziesięć lat - żadnego upomnienia. Zwrócił uwagę na to, że rolnicy, właściciele gospodarstw, otrzymują zawiadomienie o każdej niezapłaconej racie.
W odpowiedzi na skargę z [...] maja 2006 r. Prezes KRUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269) - dalej jako u.p.p.s.a. - Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako u.p.p.s.a. - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Z materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że Prezes KRUS, decyzjami z [...] czerwca 2005 r. i [...] marca 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję wydaną w I instancji, odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od IV kw. 1996 r. do IV kw. 1999 r..
Stosownie do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Prezes KRUS przed wydaniem decyzji, jako organ drugiej instancji, zapewnił stronie czynny udział w postępowaniu, stosownie do zasady wynikającej z art.10 § 1 kpa, a sporządzone uzasadnienie spełnia wymogi art.107 kpa, budując stan faktyczny i oceniając go w płaszczyźnie stosowanej normy prawnej. Decyzja ta w przeciwieństwie do poprzedniej, uchylonej przez Sąd, zawiera też wskazanie okresu za jaki D. W. nie uiszczał składek pomimo ciążącego na nim ustawowego obowiązku tak jak wobec każdego rolnika, posiadającego gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego.
Mając na uwadze, że początkowy okres zalegania w składkach jest odległy, Prezes KRUS, zdaniem Sądu, winien był z urzędu dokonać ustaleń pod kątem ewentualnego przedawnienia prawa do egzekwowania należności składkowych.. Pozwali to przesądzić w jednoznaczny sposób kwotę zaległych składek i odsetek zwłoki w ich płatności z czym, naturalnie, wiąże się ocena możliwości płatniczych strony Zgodnie z art. 41b usr należności z tytułu składek czyli także należności z tytułu odsetek, które dzielą byt prawny należności z tytułu składek, ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Składki na ubezpieczenie opłaca się co kwartał, przy czym płatność przypada ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału, stosownie do art. 40 usr.
Ustawowy termin przedawnienia z tytułu należności na rzecz KRUS ulegał zmianom. Przepis 41b, obecnej treści obowiązywał od 2 maja 2004 r., wprowadzony przepisem art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 91, poz. 873). Przed dniem 2 maja 2004 r., na mocy art. 52 usr, do ustalenia długości terminu przedawnienia miały odpowiednie zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 646 ze zm.), którą uchyliła, wchodząc w jej miejsce, ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Zmiana przepisów nastąpiła z dniem 1 stycznia 1998 r.. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej z daty do 1 stycznia 2003 r. zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, z wyjątkiem, gdy bieg terminu przedawnienia został przerwany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, o której podatnik został powiadomiony, a po przerwaniu biegu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne przy czym nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki.
Zatem do dnia 2 maja 2004 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu z upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego, w którym minął termin płatności. Odsetki do tej daty również były naliczane zgodnie z treścią Ordynacji podatkowej i według ustalonych przez nią zasad, a więc również przy ustaleniu pięcioletniego okresu przedawnienia wraz z należnością główną.
Zdaniem Sądu bieg terminu przedawnienia składek i odsetek od nich, który został zakończony w okresie obowiązywania przepisów ustanawiających pięcioletni okres przedawnienia, nie mógł ulec przedłużeniu w wyniku nowelizacji przepisów. Oznacza to, że byt prawny należności z tytułu składek i odsetek, powstałych przed dniem 2 maja 2004 winien być każdorazowo oceniany w płaszczyźnie przepisów Ordynacji Podatkowej. Skutkiem ewentualnego stwierdzenia przedawnienia jest wygaśnięcie obowiązku zapłaty należnych składek i odsetek za brak ich zapłaty w terminie. Zauważyć należy, że w przypadku istnienia ustawowego obowiązku spełnienia zobowiązania, odsetki od spóźnionego zobowiązania określa i reguluje podatnik osobiście.
Jest niesporne, że okoliczność, iż zobowiązanie uległo przedawnieniu musi być stwierdzona w treści decyzji bowiem stanowi element stanu faktycznego. Rozważanie, co do sytuacji materialnej strony - w kontekście możliwości zapłaty, z punktu ustalenia czy zaległości są nieściągalne są również istotne, ale winny być rozważane w następnej kolejności. Należy zauważyć, że Prezes KRUS objął decyzją okresy składkowe niewskazane we wniosku strony o umorzenie odsetek za te okresy. Jest to istotne z tego względu, że umorzenie należności powinno następować tylko na wniosek, stosownie do art. 41 a ust. 1 usr, zatem decyzja Prezesa KRUS nie powinna obejmować lat, o które skarżący nie wnioskował. Jeżeli jednak Prezes KRUS zdecydował się na umorzenie zaległości za wskazane lata z urzędu, to powinien, niezależnie od treści sentencji, wskazać przyczyny rozstrzygnięcia, a więc ustalenia faktyczne co do zaległości w składkach i odsetkach od tych składek za poszczególne lata.
Brak tych ustaleń mógł mieć istotny wpływ na treść decyzji, wobec czego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 u.p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.