Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 7 czerwca 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 1908/09

Uzasadnienie

1. 1. Z przedłożonych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie akt sprawy wynikało, iż A. B. (dalej jako "Strona", "Skarżąca") pismem z dnia 23 marca 2009 r. zwróciła się "o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 rok w kwocie 59,78 zł w trybie art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U z 2000 r. Nr 14 poz. 176 ze zm. – dalej: u.p.d.o.f.") w związku z art. 75 § 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm. – dalej: "ustawa Ord. pod."). W dniu 16 kwietnia 2009 roku Strona złożyła zeznanie podatkowe PIT-37 za 2008 rok wykazując nadpłatę w podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 32,00 zł. W tym samym dniu podatnik złożył korektę zeznania PIT-37 za 2008 rok, w której wykazano nadpłatę w kwocie 92,00 zł. Przedmiotową korektę zeznania Naczelnik Urzędu Skarbowego W. przyjął i dokonał zwrotu nadpłaty podatku.
2. 2. W piśmie z dnia 23 marca 2009 r. Strona zwróciła się również z wnioskiem o zaniechanie poboru podatku dochodowego za 2009 rok od wypłacanych kompensat z tytułu uczestnictwa w sesjach Sądu Okręgowego w W., Wydział [...] Cywilny.
3. 3. Po rozpatrzeniu ww. wniosku w części dotyczącej zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych w 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W., postanowieniem z dnia [...] czerwca 2009 roku na podstawie art. 165a § 1 ustawy Ord. pod. odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie ze względu na brak podstaw prawnych do zaniechania poboru podatku dochodowego za 2009 r.
4. 4. W dniu 7 lipca 2009 r. wpłynęło do Urzędu Skarbowego W. zażalenie Strony na ww. postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego za 2009 rok. We wniesionym zażaleniu Skarżąca podniosła, iż odmowa wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie godzi w interes prawny podatnika i pozostaje w rażącej sprzeczności z faktem przyjęcia korekty zeznania podatkowego za 2008 rok oraz postawieniem do dyspozycji nadpłaty wykazanej w korekcie zeznania.
5. 5. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] września 2009 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 165 oraz art. 165a ustawy Ord. pod. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej z analizy akt sprawy jednoznacznie wynika, że żądanie wniesione przez Skarżącą w piśmie z dnia 23 marca 2009 r. dotyczyło m.in. "zaniechania poboru podatku dochodowego za 2009 r. od wypłaconych kompensat z tytułu uczestnictwa w sesjach Sądu Okręgowego w W., Wydział [...] Cywilny". Stwierdził, że uprawnienia organu podatkowego w zakresie zwolnień regulują wyłącznie przepisy art. 22 § 2 i § 2a ustawy Ord. pod. Wskazał, że zgodnie z art. 22 § 2 ustawy Ord. pod. organ podatkowy, na wniosek podatnika, może zwolnić płatnika z obowiązku pobrania podatku, jeżeli: pobranie podatku zagraża ważnym interesom podatnika, a w szczególności jego egzystencji, lub podatnik uprawdopodobni, że pobrany podatek byłby niewspółmiernie wysoki w stosunku do podatku należnego za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy. W myśl natomiast art. 22 § 2a wyżej powołanej ustawy organ podatkowy, na wniosek podatnika, może ograniczyć pobór zaliczek na podatek, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że zaliczki obliczone według zasad określonych w ustawach podatkowych byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego od dochodu przewidywanego na dany rok podatkowy. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej żaden z przepisów ustawy Ord. pod. nie przewiduje natomiast możliwości zaniechania poboru podatku, o co wnioskuje Strona w piśmie z dnia 23 marca 2009 r. Z uwagi zatem na brak podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego za 2009 rok od wypłacanych kompensat z tytułu uczestnictwa w sesjach Sądu Okręgowego w Warszawie, Naczelnik Urzędu Skarbowego W. zasadnie odmówił, na podstawie art. 165a ustawy Ord. pod., wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Jednocześnie Dyrektor Izby Skarbowej w W. zauważył, że zwrot nadpłaty za 2008 rok nie stanowi podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku Strony w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 rok.
6. 6. W złożonej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Strona wnosi o zaniechanie poboru zaliczek na podatek dochodowy za 2009 r. i lata następne z tytułu tzw. kompensat za udział w sesjach Sądu Okręgowego w W.. Wnosi "o orzeczenie w sprawie opodatkowania ławników za 2009 r. i lata następne w jednej formie opodatkowania - zasady ogólne". Skarżąca wskazała, że aktualnie stosowane są dwie formy opodatkowania do przychodów ławników - kompensaty: a) przychód do 200 zł miesięcznie opodatkowany ryczałtem 18%, przykład.: za 1-3 sesje w miesiącu po 56,08 zł brutto, otrzymuję za 1 sesję netto po 45,11 zł, b) przychód powyżej 200,01 zł miesięcznie pomniejszony o koszt uzyskania przychodu za 4 i więcej sesji w miesiącu po 56,08 zł brutto, otrzymuję za 1 sesję netto ok. 50, - zł. c) ławnicy, którym płatnik - Sąd potrącił ryczałt nie będą mogli wykazać tych kwot w zeznaniu rocznym PIT 37/2009, albowiem pobranego ryczałtu nie rozlicza się na zasadach ogólnych. Strona podniosłą, że organy podatkowe za pośrednictwem płatnika godzą w jej interes prawny i bezpowrotnie zamykają mi drogę do pełnego 100% zwrotu niesłusznie pobranych zaliczek na podatek dochodowy z tytułu otrzymanych kompensat w 2009 r. i latach następnych.
7. 7. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W., podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko, wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek nie z powodów w niej wskazanych

1. 8. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
2. 9. Skarga jest zasadna. Zaskarżone postanowienie narusza prawo postępowania w stopniu uzasadniającym jego uchylenie. Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie jest rozstrzygnięcie o charakterze formalnym, tj. postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie organu podatkowego pierwszej instancji, który odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie ze względu na brak podstaw prawnych do zaniechania poboru podatku dochodowego za 2009 r. Postanowienia te zostały wydane w oparciu o art. 165 a § 1 ustawy Ord. pod. Zgodnie z art. 165 ustawy Ord. pod. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Wszczęcie postępowania z urzędu następuje w formie postanowienia. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a. O wszczęciu postępowania na wniosek jednej ze stron organ podatkowy zawiadamia wszystkie pozostałe osoby będące stroną w sprawie. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony wniesione za pomocą środków komunikacji elektronicznej jest dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu podatkowego. Datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania. W myśl art. 165a § 1 ustawy Ord. pod. gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Sąd zgadza się z Dyrektorem Izby Skarbowej, że art. 165 a § 1 ustawy Ord. pod. jest on podyktowany ekonomiką postępowania. Sąd nie zgadza się jednak z oceną, że nie została w sprawie spełniona przesłanka do odmowy wszczęcia postępowania, szeroko określana jako "z jakiekolwiek inne przyczyny".
3. 10. Sąd pragnie zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 22 § 1 ustawy Ord. pod. Minister właściwy do spraw finansów publicznych może, w drodze rozporządzenia, w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatników: 1) zaniechać w całości lub w części poboru podatków, określając rodzaj podatku, okres, w którym następuje zaniechanie, i grupy podatników, których dotyczy zaniechanie;
4. 2) zwolnić niektóre grupy płatników z obowiązku pobierania podatków lub zaliczek na podatki oraz określić termin wpłacenia podatku i wynikające z tego zwolnienia obowiązki informacyjne podatników, chyba że podatnik jest obowiązany do dokonania rocznego lub innego okresowego rozliczenia tego podatku. Rozporządzenie, o którym mowa w § 1 pkt 1, dotyczące zaniechania poboru podatku od podatników prowadzących działalność gospodarczą, którzy w wyniku zaniechania poboru podatku staną się beneficjentami pomocy w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, stanowiące pomoc publiczną, zawiera program pomocowy, określający przeznaczenie i warunki dopuszczalności pomocy publicznej Zgodnie z przepisem art. 22 § 2 ustawy Ord. pod. organ podatkowy, na wniosek podatnika, może zwolnić płatnika z obowiązku pobrania podatku, jeżeli: 1) pobranie podatku zagraża ważnym interesom podatnika, a w szczególności jego egzystencji, lub 2) podatnik uprawdopodobni, że pobrany podatek byłby niewspółmiernie wysoki w stosunku do podatku należnego za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy. Stosownie do art. 22 § 1 § 2a ustawy Ord. pod. organ podatkowy, na wniosek podatnika, może ograniczyć pobór zaliczek na podatek, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że zaliczki obliczone według zasad określonych w ustawach podatkowych byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego od dochodu przewidywanego na dany rok podatkowy. Na podstawie art. 22 § 1 § 5 ustawy Ord. pod. w przypadku wydania decyzji na podstawie § 2 organ podatkowy określa termin wpłacenia przez podatnika podatku lub zaliczki na podatek, chyba że podatnik jest obowiązany do dokonania rocznego lub innego okresowego rozliczenia tego podatku.
5. 11. W ocenie Sądu organ zamiast wydawania rozstrzygnięcia w zakresie wszczęcia postępowania powinien merytorycznie zbadać czy zaistniały w odniesieniu do Skarżącej przesłanki wynikające z art. 22 § 1 ustawy Ord. pod., tj. interes publiczny lub ważny interesem podatnika i następnie wydać akt administracyjny w tym przedmiocie. Z uwagi na brak takiego rozstrzygnięcia w ocenie Sądu badanie zarzutów skargi co do kwestii merytorycznych byłoby przedwczesne.
6. 12. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy organy powinny ocenić wniosek merytorycznie z uwzględnieniem poczynionych wyżej spostrzeżeń.
7. 13. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.