Uzasadnienie
Skarżący K. J. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż wraz z żoną utrzymuje się z emerytury wynoszącej łącznie 2.800 zł. Podkreślił, że z uwagi na zły stan zdrowia znaczącą pozycję w domowym budżecie stanowią wydatki na leczenie (400 zł). Wśród wydatków wymienił także raty dwóch pożyczek (600 zł), czynsz najmu i media (1.180 zł), ubezpieczenie (170 zł). Powołał się nadto na świadczoną bezrobotnej córce pomoc. Do majątku Skarżący zaliczył mieszkanie oraz samochód.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący poinformował, że wysokość wynagrodzenia pełnomocnika oraz termin jego zapłaty zostanie ustalony po zakończonych czynnościach w zależności od wyniku sprawy. Przesłał informacje PIT-40A, dokumenty obrazujące wydatki, decyzję o waloryzacji emerytury, wyciągi bankowe, zaświadczenie o zarejestrowaniu córki jako bezrobotna, oświadczenie córki o braku dochodu, dokumentację medyczną, dokumenty wskazujące sposób wydatkowania dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Uregulowana w art. 243 - 262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej zasady. Jej celem jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie), gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wprost wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.).
Do strony zatem – jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 sierpnia 2017 r. (II OZ 770/17) – należy inicjatywa dowodowa w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje jedynie oceny, czy wystąpiły przesłanki jego przyznania we wnioskowanym zakresie.
Wprawdzie Skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jego sytuacji majątkowej i załączył szereg dokumentów, jednakże zabrakło wśród nich informacji o sposobie wydatkowania dochodu uzyskanego w 2015 r. ze sprzedaży niezabudowanej działki. Skarżący udokumentował jedynie fakt wydatkowania w 2015 r. kwoty 285.000 zł, którą otrzymał wcześniej ze sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Tymczasem z akt sprawy wynika, że w tymże 2015 r. Skarżący – wskutek oszustwa jakiego miał się dopuścić inwestor – sprzedał za cenę 207.000 zł niezabudowaną działkę, na której inwestycja ta miała być realizowana. Cel na jaki środki te Skarżący przeznaczył nie jest natomiast znany. W efekcie nie wiadomo czy do wydatkowania tych środków w ogóle doszło.
Zastrzeżenia referendarza sądowego budzi także kompletność informacji udzielonych na temat stanu rodzinnego Skarżącego. Otóż z analizy wyciągów bankowych wynika, że na jego rachunek przelewana jest kwota 1.000 zł tytułem świadczenia wychowawczego (500+). Tymczasem Skarżący nie wskazywał jakoby we wspólnym gospodarstwie domowym pozostawały małoletnie dzieci. Wśród członków rodziny wymienił jedynie żonę i niepracującą dorosłą córkę.
Referendarz sądowy ma także wątpliwości czy zadeklarowany i udokumentowany dochód w wysokości 2.800 zł w całości pokrywa ponoszone przez Skarżącego wydatki. Wydatki te wyliczył on mianowicie na kwotę 2.350 zł i wskazał, iż składają się na nie: raty dwóch pożyczek (600 zł), czynsz najmu (480 zł), opłaty za media (700 zł), koszty leczenia (400 zł), ubezpieczenia (170 zł). Co istotne na żonie Skarżącego ciąży także obowiązek spłaty pożyczki, której miesięczna rata wynosi 470 zł.
Oznacza to, że stałe miesięczne obciążenia kształtują się na poziomie 2.820 zł i nie obejmują takich choćby pozycji jak koszty wyżywienia trzyosobowej rodziny, zakup ubrań, środków czystości czy paliwa do samochodu. To z kolei sugeruje, iż kwota wydatków przewyższa kwotę dochodu. Źródeł finansowania tej różnicy Skarżący nie podał. Nie nadesłał także wyciągów z rachunku posiadanego w Alior Bank.
Z tych względów referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by wniosek Skarżącego uwzględnić. Nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń kosztów sądowych jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.