Uzasadnienie
Skarżąca S. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to brakiem majątku, koniecznością zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, blokadą kont bankowych i zajęciem zgromadzonych na nich pieniędzy. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Stan rachunków bankowych określiła na "0". Przedstawiła postanowienia w sprawie zabezpieczenia majątkowego.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że od 2013 r. konta bankowe były zablokowane, zaś w 2015 r. wszystkie środki pieniężne przekazano Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego w W.. Aktualnie stan wszystkich rachunków wynosi 0 zł. Wskazała, iż nie posiada w innych podmiotach żadnych udziałów. Wynagrodzenie na rzecz pełnomocnika zostanie wypłacone po zakończeniu świadczonej usługi. Skarżąca przesłała postanowienia w sprawie zabezpieczenia majątkowego, deklaracje VAT-7, zeznania podatkowe, bilanse, rachunki zysków i strat.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13).
W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca powyższej przesłanki nie spełnia. Jej argumentacja koncentruje się wokół takich okoliczności jak nieprowadzenie działalności gospodarczej, brak majątku i brak środków pieniężnych na rachunkach bankowych.
Tymczasem nie można – w ocenie referendarza sądowego – tracić z pola widzenia tego, że Skarżąca nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 17 grudnia 2014 r. (I FZ 459/14) w takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, strona ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi.
Powyższy pogląd referendarz sądowy w pełni podziela.
W tej sytuacji kluczowym argumentem nie może być powołanie się przez Skarżącą na "konieczność zaprzestania prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej". Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Przyjęcie argumentacji Skarżącej prowadziłoby ponadto do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który nie prowadzi działalności zarobkowej powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych.
Nie sposób też nie zauważyć, że istnieje możliwość pozyskania przez spółkę z o.o. środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.). Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez tę spółkę (por. postanowienia NSA z: 12 sierpnia 2015 r., II FZ 597/15; 10 marca 2015 r., II FZ 84/15).
W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników nie jest możliwe.
Nie można też zapominać, iż spór w niniejszej sprawie dotyczy udziału w fikcyjnych transakcjach, których przedmiotem miał być [...] i wyroby [...], a wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi ponad 7.000.000 zł. W okresie, którego ten spór dotyczy obroty Skarżącej sięgały wielomilionowych kwot, co obrazują przedłożone materiały. I tak w 2013 r. przychód wyniósł ponad 46.000.000 zł, a zatem kształtował się na ponad przeciętnym poziomie. Już tylko ten fakt dyskwalifikuje Skarżącą jako podmiot wymagający przyznania prawa pomocy. Uzyskanie przychodu w takiej wysokości przeczy bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy.
Z bilansu wynika także, że na koniec 2014 r. zapasy towarów Skarżąca wyceniła na nieco ponad 165.722 zł. Z akt sprawy nie wynika natomiast jakoby na towarach tych dokonano zabezpieczenia majątkowego, jak to miało miejsce w przypadku środków pieniężnych przechowywanych na rachunkach bankowych.
Z tych wszystkich względów referendarz sądowy nie dopatrzył się uzasadnionych powodów do przerzucenia na współobywateli ciężaru kosztów sądowych związanych z zainicjowanym przez Skarżącą postępowaniem. Tym samym uznać należało, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.