Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] listopada 2003r. Prezes Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych określił skarżącej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od marca do grudnia 1998r. Wskazał, iż obowiązek dokonywania wpłat na Fundusz był obowiązkiem ustawowym określonym w art. 4 ust.1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 46, poz. 201 z późn. zm.) w związku z art. 69 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.; dalej ustawa o rehabilitacji). Decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. została określona wysokość zaległości skarżącej z tytułu wpłat na PFRON za okres od lutego 1996 r. do kwietnia 2000 r. Od decyzji tej skarżąca złożyła odwołanie do Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, który uchylił decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Wskutek powyższego po ponownej analizie dokumentów skarżącej stwierdzając brak należnych wpłat Prezes PFRON określił skarżącej zaległość z tytułu wpłat na Fundusz za okres od marca do grudnia 1998 r. wraz z należnymi odsetkami.
W odwołaniu pełnomocnik skarżącej zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie wskazanych przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8 poz. 60; dalej ord. pod.), w szczególności art. 121 § 1 poprzez nieuwzględnienie trudnej sytuacji finansowej skarżącej, art. 139 poprzez wydanie zaskarżonej decyzji po upływie roku od przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej, art.54 § 1 pkt. 7 poprzez naliczenie odsetek na dzień 20 listopada 2003 r. oraz art. 210 poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego.
Decyzją z dnia [...] września 2004r. Minister Polityki Społecznej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Wskazał, iż była to decyzja określająca wysokość zobowiązania, wydana na mocy art. 21 § 3 ord. pod., a w sytuacji tej określenie zaległości podatkowej było obowiązkiem organu. Odnosząc się do zarzutu strony dotyczącego naruszenia art. 121 § 1 ord. pod. poprzez nieuwzględnienie trudnej sytuacji finansowej skarżącej i nie rozpoznanie wniosku w sprawie umorzenia należnych wpłat za rok 1998, podniósł iż Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] kwietnia 2002r., stwierdzając nieważność decyzji Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] lutego 2002 r. odmawiającej umorzenia należnych wpłat w kwocie 14.364,49 zł za okres od stycznia do grudnia 1998 r. wskazał o konieczności wydania i uprawomocnienia się decyzji określającej zobowiązanie strony przed rozpatrzeniem wniosku w sprawie umorzenia zobowiązania.
Zaległość z tytułu wpłat na Fundusz powstała wskutek dokonywania przez skarżącą wpłat po terminie wymagalności. Dokonana wpłata nie pokryła w całości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, w związku z czym na podstawie art. 62 § 1 ord. pod. dokonaną wpłatę zaliczono na poczet podatku, poczynając od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności a na podstawie art. 55 § 1 ord. pod. zaliczono proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej i kwoty odsetek. W sprawie tej organ I instancji powtórnie dokonał rozliczenia strony, opierając się przy przeprowadzaniu postępowania m.in. na bieżących deklaracjach i przedstawionych przez stronę dokumentach.
W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącej wniósł o jej uchylenie, zarzucając naruszenie:
- - art. 210 §1 oraz § 4 ord. pod. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego;
- - zasady zaufania określonej w art. 121 §1 ord. pod.;
- - obowiązku podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy określonego w art. 122 ord. pod. czym naruszony został interes prawny skarżącego, bowiem organ utrzymał w mocy decyzję Prezesa PFRON, która naruszała przepisy Ordynacji podatkowej tj. art. 121 §1, 139, 54 § 1 pkt 7 oraz art. 210.
Podniósł, iż decyzja ta narusza art. 210 § 1 oraz § 4 ord. pod., nie zawiera bowiem uzasadnienia faktycznego i prawnego, a organ ograniczył się wyłącznie do ustosunkowania się do jednego zarzutu skarżącego tj. naruszenia art. 121 §1 ord. pod., przytaczając jednocześnie treść uzasadnień decyzji wydanych wcześniej w przedmiotowej sprawie. Wskazał, iż organ nie wziął pod uwagę wynikających z odwołania okoliczności istotnych dla sprawy. Nie ustosunkował się do zarzutu odnośnie nierozpatrzenia argumentów zawartych w odwołaniu i we wniosku z 20 lutego 1998r., które to argumenty w latach 1993 - 1997 i późniejszych 1999 - 2000 powodowały zwolnienie skarżącej ze zobowiązania na rzecz PFRON. Skarżąca nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji opieszałości organów i nie załatwienia sprawy w odpowiednim terminie. Nie rozpatrzył zarzutów odnośnie błędnego określenia wysokości zobowiązania w decyzji organu I instancji oraz zawartego w odwołaniu zarzutu odnośnie naliczania odsetek za zwłokę.
Pełnomocnik uzasadnił, iż w przedmiotowej sprawie postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącej z 20 lutego 1998 r. Pierwszą zaś merytoryczną decyzją była decyzja z [...] listopada 2001r., od której skarżąca wniosła odwołanie. W wyniku odwołania Minister Pracy i Polityki Społecznej uchylił ww. decyzję w całości i sprawę przekazał organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Konsekwencją powyższego było wydanie w dniu [...] listopada 2003r. kolejnej decyzji w sprawie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za 1998r. W tej sytuacji Prezes PFRON nie mógł naliczyć odsetek za okres, w którym toczyło się postępowanie podatkowe zakończone wydaniem decyzji w I instancji. Organ nie odniósł się do zarzucanego naruszenia art. 139 ord. pod. – uzasadnianego faktem, iż od momentu przekazania sprawy do wydania decyzji w I instancji minął ponad rok.
Ponadto pełnomocnik skarżącej wskazał, iż wydana w I instancji decyzja nie stanowi zatem merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej z dnia 20 lutego 1998r. i stanowiła wyłącznie o wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON, a pomija kwestię zwolnienia, czy też umorzenia obowiązku dokonywania wpłat. Zauważył, że ponad 4-letnia bezczynność PFRON, w wydaniu jakiejkolwiek decyzji w sprawie złożonego wniosku doprowadziła do zamknięcia skarżącej drogi odwoławczej i narośnięcia ogromnych odsetek, a w efekcie do zdestabilizowania działalności skarżącej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać należy, iż rozstrzygnięcie Prezesa PFRON wydane w I instancji oparte było o art. 21 § 3 ord. pod., który zgodnie z odesłaniem do przepisów Ordynacji podatkowej zawartym w art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji znajduje zastosowanie także odnośnie wpłat na PFRON. W myśl tego przepisu jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Wskazana powyżej decyzja jest bez wątpienia decyzją podatkową, a postępowanie poprzedzające jej wydanie jest postępowaniem podatkowym regulowanym przepisami Ordynacji podatkowej. W postępowaniu tym organ ma obowiązek ocenić ewentualne uchybienia odnośnie wywiązywania się podatnika z ciążącego na nim obowiązku.
Postępowanie to jest postępowaniem wszczętym z urzędu, o którym mowa w art. 165 § 1 ord. pod., a jego wszczęcie następuje w formie postanowienie doręczanego stronie lub stronom tak wszczętego postępowania – co wynika z §2 i § 4 cyt. przepisu. Dochowanie powyższego trybu jest więc warunkiem wstępnym wydania prawidłowej decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w trybie art. 21 § 3 ord. pod. Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd wskazuje, iż organ I instancji bezpodstawnie uznał, iż dokonując określenia zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za poszczególne miesiące 1998r. nie musi wszczynać w tej sprawie odrębnego postępowania.
Należy się zgodzić z poglądem, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu zaległości z tytułu wpłat na PFRON mogło nastąpić po określeniu zobowiązania za wnioskowany okres w drodze decyzji wydanej w oparciu o art. 21 § 3 ord. pod. Trzeba jednakże mieć na uwadze, iż postępowanie, w którym organ ma obowiązek wydać decyzję określającą zaległości z tytułu wpłat na PFRON było w rozpatrywanej sprawie postępowaniem odrębnym od postępowania, w którym oceniana mogła być ewentualna zasadność umorzenia należności.
Brak doręczenia stronie postępowanie postanowienia o wszczęciu tego postępowania stanowi istotne naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu określonej w art. 123 § 1 ord. pod., w myśl którego organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Realizacja tej zasady jest bowiem niemożliwa jeśli strona nie wie o wszczętym i toczącym się postępowaniu dotyczącym jej zobowiązań podatkowych, czy też jak w rozpatrywanej sprawie, zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON. Pozbawianie możliwości udziału w postępowaniu bez jej winy jest kwalifikowaną wadą tego postępowania wskazaną w art. 240 § 1 pkt 4 ord. pod. skutkującą możliwością jego wznowienia w sprawie zakończonej wydaniem decyzji ostatecznej.
Brak doręczenia skarżącej postanowienia o wszczęciu postępowania nie był jedynym naruszeniem zasady czynnego udziału strony, którego dopuścił się organ I instancji. Z jej realizacją wiąże się także obowiązek wyznaczenie stronie 7 dniowego terminu do wypowiedzenia się co do zabranego w sprawie materiału dowodowego - zgodnie z treścią art. 200 § 1 ord. pod. - o ile w sprawie nie zachodzi żaden z wyjątków określonych w § 2 tego przepisu. Zaznaczyć należy, iż zgodnie z uzasadnieniem decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 października 2002r. niezastosowanie się do tego obowiązku było jedną z przyczyn uchylenia poprzedniej decyzji organu I instancji z [...] listopada 2001r. która dotyczyła zaległości skarżącej za wybrane miesiące w latach 1996 do 2000. Także wydając decyzję z [...] listopada 2003r. Prezes PFRON nie zastosował się do powyższego obowiązku i z akt sprawy nie wynika, iż skarżąca miała możliwość zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym - tak jak stało się to w postępowaniu przed organem II instancji.
Oprócz wadliwości przeprowadzonego w sprawie postępowania Sąd uznając słuszność zarzutów wskazanych w skardze stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie zawiera prawidłowego uzasadnienia. Decyzje wydawane w postępowaniu podatkowym podlegają rygorom zawartym w art. 210 ord. pod. Przepis ten określa elementy prawidłowej decyzji podatkowej, zgodnie z § 1 pkt 6 przywołanego artykułu między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Rozwinięcie tego pojęcia ustawodawca zawarł w § 4 cyt. przepisu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się z realizacją zasady przekonywania – zasady ogólnej postępowania podatkowego sformułowanej w art. 124 ord. pod.
Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Na tym tle wskazać należy, iż w rozpatrywanej sprawie organ II instancji wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie ustosunkował się do zarzutów strony zawartych w odwołaniu – w tym zarzutów odnośnie zasadności naliczania odsetek, przewlekłości prowadzonego postępowania oraz wadliwości uzasadnienia wydanej w I instancji decyzji. Pominiecie podniesionych w odwołaniu argumentów strony stanowi naruszenie zarówno art. 210 jak i 124 ord. pod., które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uchylając wydane w sprawie decyzje był związany granicami sprawy, jakimi było określenie zobowiązania we wpłatach na PFRON i nie oceniał bezczynności Prezesa PFRON w rozpatrzeniu wniosku skarżącej z 20 lutego 1998r. Jak słusznie podnosi skarżąca wydanie decyzji z [...] listopada 2003r. nie stanowiło merytorycznego załatwienia jej wniosku, bo rozstrzygnięcie to powinno zapaść w odrębnym postępowaniu. Sąd jednocześnie wskazuje, iż nie wydanie rozstrzygnięcia w przewidzianym przepisami Ordynacji podatkowej terminie może być przedmiotem ponaglenia skierowanego do organu wyższego stopnia nad organem zobowiązanym do załatwienia sprawy, przewidzianego w treści art. 141 § 1 pkt 1 ord. pod., a następnie skargi na bezczynność wskazanej w treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej u.p.p.s.a.).
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenie przepisów postępowania dające podstawę do wznowienia postępowania podatkowego oraz inne naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. b i c u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Jednocześnie Sąd stwierdził, iż od skarżącej pobrano wpis sądowy w nadmiernej wysokości dlatego też orzekł o zwrocie kwoty pobranej ponad kwotę należną. W pozostałym zakresie o zwrocie kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 200 u.p.p.s.a., a o zakresie wykonalności uchylonych decyzji na podstawie art. 152 u.p.p.s.a.