Uzasadnienie
III SA/Wa 209/08
Uzasadnienie.
Z akt niniejszej sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. prowadził egzekucję administracyjną w stosunku do C. P. W toku postępowania organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących zobowiązanemu C. P. od dłużnika sp. z o.o. A. z tytułu umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości należącej do zobowiązanego, o wartości 2 863 880,00 zł. Pismami z dnia 16 kwietnia, 13 maja i 10 czerwca 2003 r. sp. z o.o. A. uznała zajętą wierzytelność i poinformowała organ, że przekaże należność do organu egzekucyjnego po podpisaniu umowy sprzedaży nieruchomości.
W dniu 4 lipca 2003 r. pomiędzy skarżącą spółką i C. P. doszło do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości za kwotę 850 000,00 zł z terminem zapłaty przypadającym na dzień 31 października 2003 r.
W dniu 10 października 2003 r. A. O. członek zarządu skarżącej spółki oświadczyła, że spółka otrzymuje liczne zgłoszenia wierzytelności od wierzycieli C. P. i w związku z tym zawiera bądź będzie zawierać układy z wierzycielami. Ponadto A. O. została pouczona o treści art. 71a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.p.e.a.). Z dokumentów przedstawionych przez skarżącą spółkę wynika, że należność przysługująca C. P. z tytułu w/w umowy została przekazana przez spółkę jego wierzycielom. Ponadto w dniu 29 maja 2003 r. skarżąca spółka zawarła z C. P. umowę przelewu wierzytelności, przysługującej jej od spółki z o.o. C. o wartości 311 840,00 zł.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. postanowieniem z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...], na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., określił wysokość nieprzekazanej przez skarżącą spółkę, zajętej wierzytelności przysługującej C. P. w kwocie 141.250,72 zł.
A. sp. z o.o. zaskarżyła powyższe postanowienie do Dyrektora Izby Skarbowej w S., który postanowieniem z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] stwierdził niedopuszczalność zażalenia z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia.
W 21 maja 2007 r. A. sp. z o.o. wystąpiła do Dyrektora Izby Skarbowej w S. z wnioskiem z stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] określającego wysokość nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności. Spółka we wniosku wskazywała, że postanowienie którego stwierdzenia nieważności zażądała zostało dotknięte wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W uzasadnieniu wniosku spółka stwierdziła, że po zawarciu z C. P. w/w umowy zobowiązującej do zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, a także po zawarciu umowy sprzedaży, zawarła z jego wierzycielami umowy na mocy, których nabyła wierzytelności przysługujące im w stosunku do C. P. Spółka oprócz nieruchomości nabyła od zobowiązanego również zasiewy a także maszyny, jednakże przedmioty te zajęte były przez komornika sądowego. Skarżąca spółka spłaciła zobowiązania skarżącego z tytułu umów dzierżawy oraz zobowiązania wobec Urzędu Miasta i Gminy w C. Ponadto skarżąca spółka zawarła ze zobowiązanym umowę przelewu wierzytelności, na mocy której przeniosła na C. P. wierzytelność przysługującą jej od spółki z o.o.
C. W wyniku tych czynności skarżąca spółka stała się wierzycielem C. P. na łączną kwotę 1 609 653,70 zł, natomiast C. P. z tytułu umów sprzedaży majątku przysługiwała w stosunku do skarżącej spółki wierzytelność w wysokości 1 609 302,40 zł. Po skompensowaniu tych wierzytelności C. P. zobowiązany był zapłacić skarżącej spółce 351,30 zł.
Zdaniem spółki w tej sytuacji po dokonaniu opisanej kompensaty nie miała ona obowiązku przekazać do organu egzekucyjnego kwot wynikających z dokonanego wcześniej zajęcia wierzytelności oraz nie miała możliwości faktycznych w tym zakresie, gdyż nie była dłużnikiem zobowiązanego. Z tego względu brak było podstaw do stwierdzenia, że spółka w sposób bezpodstawny uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności, co na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekaznej kwoty. Spółka twierdziła, że w opisanym stanie faktycznym organ nie miał kompetencji do zastosowania powołanego przepisu, gdyż nie wystąpił stan faktyczny opisany w hipotezie tego przepisu. Opierając się na tej argumentacji spółka twierdziłam, że zaskarżone postanowienie naruszało art. 7 Konstytucji RP.
Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z dnia [...]lipca 2007 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności w/w. postanowienia, stwierdzając w uzasadnieniu postanowienia, że w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a.
Strona wniosła do Ministra Finansów zażalenie na powyższe postanowienie.
Minister Finansów nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w S. i postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] i utrzymał je w mocy.
Na powyższe postanowienie Ministra Finansów A. sp. z o.o. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W skardze zarzucono obrazę przepisów art. 7 i 8 k.p.a. przez pominięcie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy elementów stanu faktycznego przedstawionych we wniosku o stwierdzeniu nieważności wynikających z umowy dzierżawy a także umów cesji wierzytelności. Zdaniem strony skarżącej umowy te świadczą o tym, że nie zostały dokonane żadne wypłaty zobowiązanemu, lecz dokonano potrącenia wierzytelności przysługujących skarżącej spółce od zobowiązanego, a tym samym brak było podstawy faktycznej do wydania postanowienia, o którego stwierdzenie nieważności wnosiła strona skarżąca.
Ponadto zaskarżonemu postanowieniu zarzucono rażące naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 71 a § 1 i 9, art. 71b oraz art. 1a pkt 3 u.p.e.a. poprzez błędne przyjęcie, iż nie wystąpiły w sprawie przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności postanowienia. Zdaniem skarżącego zaskarżone postanowienie powinno mieć formę decyzji, a nie postanowienia. W uzasadnieniu skargi wskazano okoliczności faktyczne przedstawione we wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. Skarżąca spółka wskazywała, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności faktyczne stanowiące podstawę do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Minister Finansów w odpowiedzi na skargę zarzuty w niej podniesione uznał za bezzasadne i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest bezzasadna.
Zgodnie z treścią art. 17 § 1 u.p.e.a. rozstrzygnięcia w postępowaniu egzekucyjnym zapadają w formie postanowień. Treść art. 71a § 9 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego wydane na podstawie tego przepisu powinno mieć formę postanowienia. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny wydał takie postanowienie a strona skarżąca zażądała stwierdzenia nieważności tego postanowienia.
Zgodnie z treścią art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (ustawy u.p.e.a. – przypis Sądu), w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy u.p.e.a. nie zawierają regulacji w zakresie wzruszania w trybie nadzwyczajnym, rozstrzygnięć zapadłych w postępowaniu egzekucyjnym i należy w tym zakresie na podstawie art. 18 u.p.e.a. odpowiednio stosować regulacje zawarte w k.p.a. (por. R. Hauser, A. Skoczylas glosa do wyroku NSA z dnia 14 marca 2001 r., sygn. akt I SA 439/00.,Orzecznictwo Sądów Polskich 2002/6/76)
Zgodnie z treścią art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113 k.p.a., a do postanowień, od których przysługuje zażalenie - również art. 145-152 oraz art. 156-159 k.p.a., z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 149 § 3, 151 § 1, 157 § 1 i 158 k.p.a., wydaje się postanowienie.
Z treści przytoczonych przepisów wynika, że dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli jest to postanowienie, na które służy zażalenie. Treść przepisu art. 126 k.p.a. wskazuje wprost, że w przypadku odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia rozstrzygnięcie powinno mieć formę postanowienia.
Skoro do stwierdzenia nieważności postanowień mają odpowiednie zastosowanie przepisy o stwierdzeniu nieważności decyzji to zasadnym jest przyjęcie, że w postępowaniu tym należy uwzględniać utrwalone poglądy judykatury i piśmiennictwa dotyczące przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji.
W niniejszej sprawie strona skarżąca zarzuciła postanowieniu wydanemu przez organ egzekucyjny na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. wady określone w art. 156 § 1 pkt 2 tj. wydanie postanowienia bez podstawy prawnej oraz rażące naruszenie prawa. Zdaniem strony skarżącej w niniejszej sprawie organ błędnie uznał, że strona skarżąca swym postępowaniem zrealizował w rzeczywistości stan faktyczny opisany w hipotezie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Wydanie aktu administracyjnego bez podstawy prawnej oznacza sytację, w której brak jest przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis istnieje, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydawaniu decyzji administracyjnych i postanowień, rozumianych jako indywidualne akty administracyjne zewnętrzne np. akt oparto na normie, która nie jest normą powszechnie obowiązującą (J. Borkowski, Komentarz do k.p.a., 2004, s. 725). W niniejszej sprawie organ wydał postanowieni na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Przepis ten w swej treści zawiera jasne i niebudzące wątpliwości uprawnienie dla organu do wydania postanowienia w przedmiocie określenia kwoty nieprzekaznej wierzytelności. Postanowienie o takiej właśnie treści zostało wydane w niniejszej sprawie. Przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. jest normą ustawową, która obowiązywała w dacie wydania przedmiotowego postanowienia zatem brak jest podstaw do twierdzenia, że norma ta nie była prawem powszechnie obowiązującym.
Rażące naruszenie prawa występuje w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie zawarte w akcie administracyjnym jest w sposób oczywisty sprzeczne z treścią normy prawnej na podstawie, której rozstrzygnięto o prawach i obowiązkach adresata aktu administracyjnego. Oczywisty charakter mają te naruszenia prawa, które można stwierdzić przez proste odczytanie normy prawnej i porównanie, ustalonej w ten sposób jej treści z rozstrzygnięciem podjętym przez organ (por. wyrok NSA z dnia 12 grudnia 1988 r., sygn. akt III SA 481/88). W piśmiennictwie prezentowany tez jest pogląd, według którego "rażące naruszenie prawa" to takie, które wywołuje skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (por. A. Zieliński, O "rażącym" naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 k.p.a., Polemiki, PiP 1986, z. 2, s. 104 i n.). NSA w wyroku z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92 i 436-466/92 (ONSA 1993, nr 1, poz. 23:) stwierdził:
1 rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa;
2. obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa jest wyraźne wykazanie, jaki konkretny przepis został naruszony i dlaczego naruszenie to organ ocenił jako rażące".
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie brak jest podstaw do twierdzenia, że postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] w sposób rażący naruszało prawo. Postanowienie to było zgodne z treścią art. 71a § 9 u.p.e.a. Strona skarżąca rażącego naruszenia przepisów art. 71a § 1 i 9, art. 71b, i art. 1a pkt 3 u.p.e.a. upatrywała w błędnym zastosowaniu tych przepisów, a w szczególności w błędnym zastosowaniu przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. Strona skarżąca w skardze oraz w toku postępowania przed organami podnosiła, że w niniejszej sprawie organ błędnie ocenił stan faktyczny sprawy i zastosował przepis art.71a § 9 u.p.e.a w sytuacji, gdy brak było podstaw do twierdzenia że skarżąca spółka uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności.
W ocenie Sądu tego rodzaju zarzut nie może uzasadniać stwierdzenia, że organ w sposób rażący naruszył art. 71a § 1 i 9, art. 71b, i art. 1a pkt 3 u.p.e.a. w sytuacji, gdy w sprawie istniały okoliczności faktyczne, które mogły uzasadniać stwierdzenie iż wierzyciel w sposób bezprawny uchyla się od przekazania organowi kwot zajętej wierzytelności. W rozpoznanej sprawie skarżąca spółka po wezwaniu jej do przekazania kwot stanowiących wierzytelność zobowiązanego dokonała czynności prawnych, których stronami obok skarżącej spółki byli zobowiązany oraz jego wierzyciele, w wyniku których zarówno zobowiązany C. P. jak i skarżąca spółka stali się w stosunku do siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami co dawało podstawę do dokonania potrąceń wzajemnych wierzytelności i nieprzekazywania do organu kwot należnych od zobowiązanego. Przy takim ułożeniu wzajemnych stosunków pomiędzy skarżąca spółką i C. P., organ dokonując oceny zaistniałego stanu faktycznego mógł uznać, że działania te prowadzą do bezzasadnego uchylania się przez skarżącą spółkę od przekazania zajętej wierzytelności.
Tego rodzaju ocena nie naruszała w sposób rażący przepisów art. 7 i 8 k.p.a. Nawet, jeżeli ocena ta była błędna to nie miała ona cech działania, które w sposób oczywisty jest sprzeczne z wyrażoną w art. 7 i 77 k.p.a. zasadą prawdy materialnej. Dokonana przez organ ocena stanu faktycznego sprawy miała swoje uzasadnienie w okolicznościach faktycznych, które zaistniały w niniejszej sprawie. Ocena ta opierała się na logicznym rozumowaniu prowadzonym przez organ na p[odstawie tych faktów i dlatego nie mogła zostać uznana za naruszającą prawo w sposób rażący. Z tego względu dokonanej w niniejszej sprawie przez organ egzekucyjny, oceny stanu faktycznego sprawy, jako stanu uzasadniającego wydanie postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. nie można było wzruszyć w postępowaniu nadzwyczajnym prowadzonym w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia, gdyż byłoby to sprzeczne z zasadą wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.