Uzasadnienie
1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Wyjątki od tej zasady mogą mieć charakter ustawowy albo znajdować zastosowanie w instytucji przyznania prawa pomocy, która jest uregulowana w art. 243 i n. u.p.p.s.a. (por. postanowienie z 1 kwietnia 2005 r sygn. II OZ 209/05). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy, powinien wykazać okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego.
2) K. K., pismem z 12 sierpnia 2011 r., a następnie na urzędowym formularzu PPF z 9 września 2011 r., wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek wskazała, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiada majątku i mieszka u rodziców. Nie może podjąć pracy, ponieważ jest w "[...] " i nie wolno jej wykonywać nawet najdrobniejszych prac. Uprzednio [...] dwukrotnie. Mąż, z którym posiada ustrój rozdzielności majątkowej, zarabia, co miesiąc, kwotę 1380,- zł brutto i przeznacza ją na utrzymanie. Skarżąca zadeklarowała wole odpracowania wpisu od skargi. Nie posiada żadnego majtku. Strona
Sygn. akt III SA/Wa 2143/11 poinformowała nadto, że w ciągu dwóch ostatnich lat nie osiągała żadnego dochodu i nie składała zeznań podatkowych.
- 3) Referendarz sądowy dał wiarę twierdzeniom strony skarżącej, zawartym w treści formularza PPF, o subiektywnym odczuciu braku środków finansowych w wysokości umożliwiającej pokrycie całości należności z tytułu wymagalnych kosztów sądowych. Zarazem wskazuje, ze wysokość wymagalnych w sprawie kosztów sądowych na tym etapie postępowania wynosi 500,- zł, zatem do tej kwoty należy odnieść badanie zdolności strony do ponoszenia kosztów postępowania, a pozytywna ocena subiektywnego odczucia strony nie jest jedyną przesłanka przyznania prawa pomocy. Rozstrzyganie o kosztach wymagalnych w przyszłości na tym etapie postępowania byłoby przedwczesne.
- 4) Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady pokrywania kosztów przez stronę, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W ocenie referendarza sądowego, chociaż fakt pozostawania przez stronę bez pracy nie jest – sam w sobie – okolicznością usprawiedliwiającą brak zdolności płatniczej strony, to pozostawanie bez pracy z uwagi na "[...]" i związany z tym brak środków uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Zarazem, chociaż fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej z mężem nie uzasadnia przyznania stronie prawa pomocy ponieważ na osobach najbliższych ciąży obowiązek pomocy niezależnie od zawartych kontraktów małżeńskich majątkowych (postanowienie NSA z 23 marca 2011 r. II FZ 112/11), to powodem przyznania zwolnienia może być, jak w niniejszej sprawie, szczupłość uzyskiwanych przez męża środków (ok. 1300,- zł brutto), przeznaczanych na utrzymanie rodziny. Z uwagi na realizację postulatu szybkości postępowania i błędne przekonanie strony, co do zakresu obowiązku informacyjnego referendarz sądowy zdecydował się nie wyciągać negatywnych konsekwencji z nienadesłania przez stronę deklaracji podatkowych męża.
- 5) Mając to na uwadze, referendarz sądowy, na obecnym etapie postępowania, był zobowiązany, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., orzec, jak w sentencji.