Uzasadnienie
Pismem z dnia 27 listopada 2007 r. W. M., zwany dalej "Skarżącym", wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych. Na pierwszej stronie skargi skarżący zamieścił nieskasowane znaki opłaty sądowej, opiewające na kwotę 100 zł.
Przewodniczący Wydziału III WSA w Warszawie wydał na podstawie art. 220 § i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.) zarządzenie o wezwaniu Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu pod rygorem odrzucenia skargi. Jednocześnie Sąd poinformował skarżącego, że zgodnie z art.219 § 2 p.p.s.a. opłatę sądową uiszcza się gotówką do kasy właściwego sądu administracyjnego lub na rachunek bankowy właściwego sądu a ponadto sąd wskazał, że ustawa nie przewiduje możliwości uiszczania opłaty sądowej, w tym wpisu znakami opłaty sądowej.
Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została zwrócona do Sądu, po jej uprzednim dwukrotnym awizowaniu, jako nieodebrana przez adresata.
Postanowieniem z dnia 21 lutego 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego w wyznaczonym terminie.
W dniu 2 lipca 2008 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, w którym wniósł o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, ze jest osobą obłożnie chorą i nie posiada środków umożliwiających mu prowadzenie sporu sądowego. Poinformował ponadto o stałych wydatkach w wysokości 1950 zł miesięcznie oraz o wydatkach na zakup lekarstw w wysokości ponad 500,- zł. Do wniosku skarżący dołączył odcinek emerytury małżonki, zaświadczenie z banku, zeznanie podatkowe PIT za 2007 r., zaświadczenie lekarskie, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu formularza PPF wskazał, że jego zadłużenie podatkowe powstało w wyniku "nadzwyczajnych wydatków spowodowanych długotrwała chorobą skarżącego i żony", która była przyczyną spadku aktywności zawodowej. Zdaniem skarżącego wszczęta egzekucja uniemożliwia prowadzenie dalszej działalności gospodarczej i pozbawiła zakład płynności finansowej.
Skarżący poinformował, ze był zmuszony sprzedać część wyposażenia zakładu [...] i zredukować zatrudnienie z 10 do 4 osób. Z działalności gospodarczej uzyskuje jedynie stratę, natomiast utrzymuje się z emerytury żony o wysokości – brutto – 1955 zł. Nadto nie posiada domu, ponieważ okazało się, że budynek wybudowany przez niego nie ma uregulowanego stanu prawnego. Z nadesłanego zeznania PIT-36 L za 2007 r. wynika przychód w wysokości 311 tys. i koszt uzyskania przychodu w wysokości [...]- zł. Z treści kart informacyjnych wynika konieczność stosowania długotrwałej terapii (skarżący cierpi na [...], [...] i czasowy [...] oraz czasowe pogorszenie [...]), zakaz prowadzenia samochodu. Z treści orzeczenia z 30 czerwca 2008 r. wynika, że zaliczono go do osoby o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Postanowieniem z dnia 10 lipca 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z dnia 24 lipca 2008 r. dochowując terminu ustawowego skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153,poz.1270 ze zm., dalej: p.p.s.a) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 10 lipca 2008 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące.
Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a.
Zgodnie z § 1 tegoż artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe.
Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
W ocenie Sądu przedstawione oświadczenia Skarżącego nie przekonują Sądu do jego pozytywnego załatwienia. Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa uprawnia do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nawet z uwzględnieniem regulacji z art. 45 Konstytucji RP, zgodnie z którą każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Prawo to nie powinno być ograniczone aktualną sytuacją majątkową skarżącego.
Skarżący nie wskazał by utracił zdolności zarobkowe i wciąż prawdopodobne jest uzyskiwanie przez niego dochodu, zwłaszcza, że uzyskuje przychód w wysokości kilkuset tysięcy w skali roku – co wynika z nadesłanych zeznań podatkowych. Stwierdzenie to jest uniezależnione od uzyskiwania przez jego małżonkę, z którą skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodu z emerytury. Na dysponowanie przez skarżącego środkami w wysokości większej, niż zadeklarowana wskazuje zestawienie wskazanych wydatków, które przekraczają kwotę środków utrzymania, którymi skarżący – jego zdaniem – dysponuje: opłaty za energię, gaz, telefon, podatek, wywóz nieczystości wynoszą 1950,- zł, natomiast skarżący przeznacza ponad tą sumę – kwartalnie – kwotę 500,- zł na zakup lekarstw.
Stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05), co było niemożliwe z przywołanych wyżej powodów. Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05).
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest oczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 8 grudnia 2004 r. sygn. GZ 123-124/04), co nie zachodzi w tym wypadku z przyczyn podanych powyżej. Okoliczność ta nie zachodzi w sytuacji, kiedy strona, prowadząc działalność gospodarcza w zakresie profesjonalnych [...] i [...] [...] w większych rozmiarach, co wynika z informacji zawartych na witrynie internetowej, uzyskuje miesięcznie przychód znacznie przekraczający wysokość wymaganych kosztów sądowych.
Zestawienie wysokości środków, którymi może dysponować skarżący (kwota emerytury żony i kwota przychodu z prowadzenia warsztatu), wysokości wymaganych kosztów sądowych (500,- zł) oraz analiza treści oświadczenia strony, powoduje konieczność uznania jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych za nieuzasadniony.
Skarżący w piśmie z dnia 24 lipca 2008 r. wskazał, że w następstwie zbiegu wielu okoliczności, w tym choroby jego i jego żony ograniczył działalność gospodarczą. Dodał ponadto, że w wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego został zmuszony do zmniejszenia zatrudnienia z 10 osób do czterech. Dalej wskazał, że wydatki związane z odprawami dla pracowników pochłonęły jego drobne oszczędności, ponadto jak wskazał, nie posiada majątku ruchomego, który mógłby spieniężyć a jego stan zdrowia w dalszym ciągu się pogarsza.
Zdaniem Sądu jednorazowa zapłata wpisu w wysokości 500 zł nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego.
Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi instytucję, która może być stosowana jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Przesłanką zastosowania tej instytucji nie może być brak wolnych środków finansowych, ale obiektywna niemożność ich zdobycia przez stronę skarżącą. Powinny być one ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. W konsekwencji obowiązek ich uiszczenia może spowodować powstanie uszczerbku w utrzymaniu rodziny i konieczność ograniczenia innych wydatków. Powyższe nie stanowi jednak podstawy do zastosowania instytucji prawa pomocy, bowiem zastosowanie wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Dlatego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.