Uzasadnienie
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona.
A.W., wnioskiem zawartym w piśmie z 11/09//2015 r, w formularzu PPF z 2/11/2015, zwrócił się o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazała, że jest osoba bezrobotna, be prawa do zasiłku, a utrzymuje się z renty rodzinnej jej – [...] letniej - mamy w kwocie 1800 zł miesięcznie. Skarżąca jest jedyną opiekunką matki, która wymaga całodobowej opieki. Dlatego nie pracuje, a jedynie dorabia "sprzedażą książek", za co osiąga ok 500 zł. Posiadają mieszkanie o wartości 350 tys. zł. Do stałych kosztów zaliczyła wydatki z tytułu kredytu (550 zł), lekarstw (500-600 zł), czynszu, pieluch, mediów. Ostatnio strona została zmuszona do zakupu "materaca piankowego, używanego" (120 zł) oraz "ssaka medycznego, zakupionego po hospitalizacji mamy (..) koniecznego w celu ratowania życia".
Skarżąca, wykonując wezwanie, załączyła plik dokumentów, w tym faktury za zakupione dobra, wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenia o stanie zdrowia.
Postępowanie prowadzone przez referendarza sądowego dotyczy obowiązku strony uiszczania opłat za rozpoznanie skargi do Sądu. Rozpoznanie skargi co do sporu nastąpi dopiero po wydanym rozstrzygnięciu w sprawie o konieczność ponoszenia przez stronę kosztów. W wyniku rozstrzygnięcia referendarza sądowego strona nie będzie musiała ponosić kosztów postępowania sądowego.
Referendarz sądowy przyjął, że strona zwraca się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości, czyli w najszerszym możliwym zakresie, jeżeli chodzi o koszty sądowe. Jedynym wymagalnym obecnie kosztem jest ciężar opłaty od skargi w wysokości 500 zł. Z uwagi na sytuację strony, która – w zakresie spodziewanych dochodów, może nie zmieniać się na przyszłość – referendarz sądowy rozciągnął zwolnienie na przyszłe koszty sądowe.
Wobec rzetelnego wykonania wezwania referendarz sądowy pogodził nękające go wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej strony z postulatem działania urzędnika zgodnie z prawem, a z regułami dyscypliny finansowej w szczególności i mógł uznać zasadność wniosku strony.
Co do zasady, referendarz sądowy jest zgodny w ocenie sytuacji finansowej skarżącej z organami podatkowymi: sytuacja ta nie jest najlepsza i w najbliższym czasie nie poprawi się znacząco. Referendarz sądowy decyduje jednakże o obowiązku ponoszenia przez stronę opłat za rozpoznanie przez Sąd sporu strony z organami podatkowymi, wobec czego wolność decyzyjna referendarza sądowego jest nieco większa niż organów podatkowych, które decydowały o zdolności (jakiejkolwiek) strony do ponoszenia ciężaru zobowiązań publicznoprawnych. Na ocenę możliwości ponoszenia przez stronę kosztów sądowych ma bowiem wpływ to, że koszty te należy uiścić w ciągu siedmiu dni od wezwania, co znacznie zmniejsza zdolność strony do ponoszenia tego rodzaju wydatków. Skarżąca nie dysponuje samodzielnym i "osobistym" źródłem dochodów umożliwiającym jej poczynienie oszczędności, które mogłaby przeznaczyć na poczet kosztów postępowania.
Jest w tym zakresie uzależniona od dochodu (leciwej) matki, niezdolnej do samodzielnej egzystencji, którą opiekuje się. Sprzeczne jednak z zasadami słuszności wydaje się – pomimo swoistej "wolności" strony w tym zakresie sprawującej opiekę nad matką - lokowanie środków przeznaczonych przez Państwo na ratowanie życia i zdrowia matki, na potrzeby postepowań sądowych. Szalę decyzji przeważył ostatecznie (additus ponderi gladius) spis ostatnich wydatków strony. Referendarz sądowy nie chciałby być podmiotem, na mocy decyzji którego, strona, zamiast zakupić dla [...] letniej matki ssak medyczny (konieczny w celu ratowania życia), czy materac piankowy (używany), zapłaciłaby wpis sądowy od skargi w wysokości 500 zł – i to pomimo tego, że organy podatkowe przyznają, że zaległość podatkowa powstała bez winy umyślnej strony, a wysokość zaległości głównej to zaledwie 3 ty. zł (czyli aż sześciokrotność wysokości wpisu)! Także ta proporcja, tj. 1:6, w zestawieniu do sytuacji życiowej strony, ma znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia wniosku.
Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.