Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2006 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 157 w związku z art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) powoływanej dalej jako u.u.s.r., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, dalej: Prezes Kasy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2006 r. odmawiającą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 2005 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. W uzasadnieniu wskazano, iż postępowanie odwoławcze w sprawie decyzji stwierdzającej ustanie ubezpieczenia społecznego rolników nadal się toczy. Tymczasem zgodnie z art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.), zwanej dalej u.o.s.u.s., który znajdzie w sprawie zastosowanie stosownie do art. 52 ust. 1 u.u.s.r., decyzje ostateczne od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego.
W skardze na tę decyzję Skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 180 § 1 k.p.a. przez błędną jego wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie oraz art. 83a ust. 2 u.o.s.u.s. w związku z art. 52 ust. 1 u.u.s.r. przez błędną wykładnię i zastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie iż wniesienie odwołania do sądu wyklucza możliwość złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nieostatecznej w trybie art. 156 k.p.a. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, orzekając w sprawach skarg na:
1) decyzje administracyjne;
2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa;
5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Kasy wydana w trybie nadzwyczajnego postępowania w sprawie nieważności decyzji stwierdzającej ustanie ubezpieczenia społecznego rolników.
Stosownie do postanowień art. 36 ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. organem uprawnionym do wydawania decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia, a także wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie jest Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik (ust. 2).
Zgodnie zaś z ustępem 3 tego artykułu od decyzji w sprawach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-9, a także w przypadku niewydania decyzji przysługuje odwołanie do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Zdaniem Sądu tak określony tryb postępowania odwoławczego wyklucza kontrolę przez sąd administracyjny decyzji wydanych w sprawach podlegania ubezpieczeniu oraz ustania ubezpieczenia. Zgodnie bowiem z cytowanym wyżej przepisem art. 36 ust. 3 u.u.s.r. decyzje te podlegają zaskarżeniu do sądu, którego właściwość wynika z przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.; dalej powoływanej jako k.p.c.). Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych regulują przepisy Działu III Tytułu VII Księgi pierwszej Części pierwszej k.p.c. Właściwość sądu w tych sprawach określa art. 461 k.p.c., który odnosi się wyłącznie do sądów powszechnych.
W świetle powyższego uznać należy, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi, której przedmiotem jest decyzja odmawiająca wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji o ustaniu ubezpieczenia. Konstatacji tej nie podważa okoliczność, że podstawą prawną jej wydania był art. 157 w związku z art. 156 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu o dopuszczalności drogi sądowo-administracyjnej decyduje bowiem przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ podjął rozstrzygnięcie.
Tym samym fakt wydania decyzji w trybie nadzwyczajnego postępowania w sprawie jej nieważności sam w sobie nie ma wpływu na właściwość rzeczową sądu, gdyż oceniać ją należy przez pryzmat przepisu prawa materialnego, wyznaczającego przedmiot sprawy. Przepisem tym w sprawie niniejszej był art. 36 ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.
Właściwości sądu administracyjnego nie można także domniemywać w oparciu o zawarte w art. 83a ust. 2 u.o.s.u.s odesłanie do przepisów k.p.a. Przepis ten ma w tym przypadku zastosowanie na podstawie art. 52 u.u.s.r. zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Równocześnie odesłanie takie zawarte zostało w art. 123 u.o.s.u.s. stanowiącym iż w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Oznacza to, że decyzje, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. wydawane są co do zasady także w oparciu o przepisy regulujące postępowanie administracyjne, a mimo tego - jak wykazano wyżej - kontrolę ich prawidłowości sprawują sądy powszechne.
Sąd miał również na względzie okoliczność błędnego pouczenia, zawartego w zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym Skarżącemu przysługiwało prawo jej zaskarżenia do sądu administracyjnego. Okoliczność ta z punktu widzenia interesów Skarżącego nie mogła mieć jednak szczególnego znaczenia, gdyż zgodnie z art. 112 k.p.a. Błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 oraz § 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.