Uzasadnienie
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona.
J. S., wnioskiem zawartym w piśmie z 20/10/2015 r, w formularzu PPF, zwrócił się o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że: - jego sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania; - działalność gospodarczą zawiesił we wrześniu 2013 r w następstwie kontroli podatkowej; - z uwagi na [...] żony w [...] r jest jedynym żywicielem rodziny; - samotnie wychowuje syna (lat [...]) i córkę (lat [...]); - dzieci uczą się (gimnazjum i studia); - nie posiada oszczędności; - osiąga dochód brutto co miesiąc w wysokości 1750 zł (1286 zł netto); - nie posiada żadnego majątku; - spłaca kredyt w banku w wysokości 1639 zł; - dzieci nie pracują, nie pobierają renty rodzinnej po matce; - miesięczne koszty utrzymania – 500 zł, media 200 zł. Do formularza PPF skarżący załączył zaświadczenie o zatrudnieniu i dochodach, PIT-36 za 2014 r, PIT/B za 2014 r, PIT/O, PIT-11.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 27/10/2015 r o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji życiowej strony, tj., m.in., o wskazanie źródeł utrzymania, kalkulacji kosztów życia za ostatnie trzy miesiące, odpisów wyciągów z rachunków bankowych, zestawienia należności i zobowiązań, wskazanie wysokości i źródeł pochodzenia wynagrodzenia pełnomocnika i in, skarżący poinformował o tym, że: - osiąga wyłącznie dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości ok 1200 zł netto; - córka skarżącego nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, mieszka w L., nie pobiera renty rodzinnej po matce z powodu braku uprawnień; - syn, uczy się w gimnazjum, nie pobiera renty rodzinnej po matce z powodu braku uprawnień, obecnie pod opieką Poradni [...]; - żona, cierpiąca [...], w chwili [...] śmierci, nie miała ustalonego prawa do renty z uwagi na toczącą się procedurę (komisje lekarskie); - na pogorszenie się stanu zdrowia żony mogły mieć wpływ kłopoty strony związane z krzyżowymi kontrolami skarbowymi; - mimo obietnicy złożonej córce nie jest w stanie pomagać jej finansowo; - skarżący jest zmuszony systematycznie zadłużać się u przyjaciół, rodziny i w bankach w celu pokrycia stałych kosztów utrzymania; - skarżący od czasu śmierci żony podupadł na zdrowiu ([...], [...], [...], problemy [...]); - skarżący jest zadłużony w banku na kwotę 60 tys. zł, u rodziny na kwotę ok 10 tys. zł, u znajomych na kwotę 10 tys. zł.; - wynagrodzenie pełnomocników zostało zapłacone w czasie prowadzenia dział gosp. (według zestawień na karcie 91 akt sądowych).
Do "wyjaśnień" skarżący załączył deklaracje PIT, salda przychodów pracownika, wyciąg z rachunku bankowego, wyciąg z wniosku o zawieszenie działalności gosp., kserokopie faktur.
Łączna kwota wymagalnych kosztów sądowych w obu sprawach badanych przez urzędnika sądowego wynosi 9833 zł (8333 zł i 1500 zł). Do tych wartości wyłącznie – tak z uwagi na ich wielkość, jak z uwagi na mogącą zmienić się sytuację strony – referendarz sądowy odnosi wniosek. Stąd oddalenie wniosku o prawo pomocy w zakresie kosztów (sądowych) niewymagalnych jeszcze.
Wobec rzetelnego wykonania wezwania referendarz sądowy pogodził nękające go wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej strony z postulatem działania urzędnika zgodnie z prawem, a z regułami dyscypliny finansowej w szczególności i mógł uznać częściową zasadność wniosku strony. Nieprzekazanie informacji o sytuacji majątkowej strony, czyli brak uprawdopodobnienia konieczności przyznania jej prawa pomocy (istnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 lub 1 u.p.p.s.a.) jest okolicznością uniemożliwiająca przyznanie jej prawa pomocy. W badanej sprawie skarżący przekazał jednak wnioskowane informacje. Nie budzi zastrzeżeń referendarza sądowego zadeklarowana przez stronę wysokość dochodów (1200 zł w "rodzinnej firmie), wysokość zadeklarowanych kosztów utrzymania oraz wysokość zobowiązań bankowych. Referendarz sądowy nie badał możliwości uzyskania przez stronę kredytu z ratą spłaty zbliżoną do wysokości miesięcznych dochodów, ponieważ wykracza to poza zakres sprawy.
Referendarz sądowy daje też wiarę w zapewnienia o wysokości zobowiązań strony (20 tys. u osób prywatnych i 60 tys. w banku), co wyjaśnia też nadwyżkę zadeklarowanych miesięcznych wydatków nad przychodami. Dogłębne "badanie" tej okoliczności w realiach sprawy i przedłużanie postepowania mogłoby doprowadzić do wypaczenia interpretacji instytucji prawa do Sądu (zwłaszcza dostępu "bez zbytniej zwłoki), tak, jak badanie prawa do renty żony, z uwagi na liczne "komisje lekarskie" doprowadziło do skutku wprawdzie (być może) potwierdzającego istnienie depresji, lecz czyniącego całe postępowanie z "wniosku o rentę..." bezprzedmiotowym. Z tego też powodu wyjaśnienia, co do źródeł utrzymania dzieci należało uznać za wystarczające. Zrozumienie znajdują także wyjaśnienia w zakresie pokrywania kosztów działania pełnomocnika oraz zakres wykorzystywania możliwości zarobkowych strony z uwagi na schorzenia, na które cierpi po śmierci żony (problemy [...], zespół [...]) oraz konieczność zapewnienia synowi specjalistycznej opieki w Poradni.
W strukturze wydatków zadeklarowanej przez stronę (ale też wynikającej z kserokopii faktur i wyciągów z rachunków bankowych) nie sposób doszukać się znamion rozrzutności, która dyskwalifikowałaby wniosek strony. Co więcej, o wręcz przeciwnym sposobie dysponowania środkami finansowymi może świadczyć zadeklarowana niemożność pomocy córce – i to pomimo ciążącego na skarżącym obowiązku alimentacji. Informacje przekazane przez skarżącego znajdują też potwierdzenie, choć nie ma to decydującego znaczenia dla wyniku wniosku, w informacjach w publicznodostępnych nośnikach informacji (Internet, bazy danych).
Podsumowując, referendarz sądowy nie widzi możliwości, by skarżący z kwoty uzyskiwanego wynagrodzenia (1200 netto zł) był w stanie pokryć wymagalne koszty sądowe w kwocie ponad 9 tys. zł i to bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla rodziny. Na ocenę tą nie ma wpływu spłata przez stronę zobowiązań wobec banków i osób prywatnych, ponieważ te należności nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami (publicznoprawnymi w końcu) z tytułu kosztów sądowych. Wobec zawieszenia działalności gosp. i braku środków należało odstąpić od zestawienia uzyskiwanych onegdaj przychodów w ramach działalności z wysokością wymaganych wpisów i to pomimo tego, ze spór sadowy był następstwem działalności gospodarczej.
Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.