Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm. zwana dalej "u.s.u.s.") Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej Prezesem ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej Zakładem) nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. umarzającą A. K. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami w kwocie 1 326,58 zł oraz z tytułu kosztów upomnienia w łącznej kwocie 152,80 zł.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca złożyła w dniu [...] marca 2006 r. wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek:
- - na ubezpieczenia społeczne od sierpnia 2000 r. do sierpnia 2000 r. w kwocie 1,23 zł
- - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2000 r. do czerwca 2003 r. w kwocie 2 415 zł wraz z odsetkami w kwocie 3 800 zł,
- - na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 1999 r. do kwietnia 2001 r. w kwocie 78,97 zł wraz z odsetkami w kwocie 150 zł.
Uzasadniając powyższy wniosek Skarżąca powołała się na trudną sytuację materialną rodziny.
Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. Zakład umorzył należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od marca 2002 r. do czerwca 2003 r. w kwocie 1.427,99 zł wraz z odsetkami w kwocie 636 zł.
Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. Zakład wydał kolejną decyzję, w której umorzył należności z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego za okres od października 2002 r. do czerwca 2003 r. w kwocie 941,58 zł wraz z odsetkami w kwocie 385 zł. Zakład umorzył także ww. decyzją koszty upomnienia w kwocie 152 zł. W uzasadnieniu decyzji Zakład powołał się na przesłanki konieczne do umorzenia składek, przedstawił sytuację materialną strony a ponadto wskazał, iż niniejszą decyzją zmienia decyzję z dnia [...] maja 2006 r. znak [...].
Z powyższą decyzją skarżąca się nie zgodziła i wniosła do Prezesa Zakładu wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku wskazała, iż Zakład decyzją z dnia [...] maja 2006 r. już umorzył jej zaległość o co wnioskowała. Zatem decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. jest drugą decyzją wydaną w tej samej sprawie, która zmienia poprzednią decyzję na niekorzyść strony. Skarżąca wskazała także na trudną sytuację materialną, w jakiej się znalazła jako matka samotnie wychowująca pięcioro dzieci.
Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu umorzył należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od października 2002 r. do czerwca 2003 r. w kwocie 1 479,38 zł wskazując, iż czyni to zgodnie z decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...].
W uzasadnieniu wskazał, iż w dniu [...] maja 2006 r. wydano decyzję umarzającą zaległe składki wraz z odsetkami w łącznej kwocie 2063,99 zł. Ponieważ przed wydaniem tej decyzji w dniu [...] maja 2006 r. wyegzekwowano kwotę 787, 20 zł z wynagrodzenia Skarżącej, zatem w chwili wydawania decyzji z dnia [...] maja 2006 r. istniała mniejsza zaległość. W związku z czym, Zakład nie mógł umorzyć tej części zaległości, która została ściągnięta w drodze egzekucji, przed wydaniem decyzji z dnia [...] maja 2006 r.
Prezes ZUS wskazał ponadto w uzasadnieniu, iż nie występują również przesłanki przewidziane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (DZ.U. Nr 141, poz. 1365).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) dalej powoływanej jako p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Na wstępie należy zauważyć, iż w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych. Art. 16 § 1 k.p.a. stanowi, że uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie. Naruszenie tej zasady powoduje nieważność decyzji administracyjnej, stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Przepis ten przewiduje, że organ administracji stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już uprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.
Zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. następuje tylko w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Przedmiotem postępowania będą interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów. Charakter i zakres praw nabytych z decyzji (brak ich nabycia) lub ustanowionych nią obowiązków stanowi o tożsamości załatwienia sprawy.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja narusza przepisy prawa w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia nieważności w oparciu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., bowiem decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. wydana przez Zakład dotyczy kwestii, która została już rozstrzygnięta decyzją Zakładu z dnia [...] maja 2006 r. Co prawda decyzja Zakładu z dnia [...] maja 2006 r. dotyczy umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za okres od marca 2002 r. do czerwca 2003 r. a decyzja z dnia [...] czerwca 2006 r. dotyczy umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2002 r. do czerwca 2003 r., nie zmienia to jednak faktu, iż decyzja z dnia [...] maja 2006 r. pokrywała się z okresem umorzenia składek zawartym w decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r.
Odnośnie możliwości wydania decyzji w sprawie umorzenia zaległości, pomimo wyegzekwowania kwoty należności przez organ po złożenia wniosku o umorzenie zaległości, Sąd podziela pogląd wyrażony w dwóch wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r. (III ARN 50/95 oraz III ARN 51/95, OSNAPiUS 1996 nr 11, poz. 150 i poz. 151), że wyegzekwowanie należności podatkowej z rachunku bankowego strony nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania, którego przedmiotem jest umorzenie tej należności. W tezach tych wyroków jest mowa o wyegzekwowaniu należności podatkowej. Nie zmienia jednakże istoty sprawy, czy należność ta jest wyegzekwowana, czy zapłacona przez podatnika na podstawie wykonalnej decyzji organu podatkowego pierwszej instancji. Wykonanie obowiązku podatkowego w tej sytuacji zależy od czynnika czasu - czy podatnik zapłaci podatek będąc do tego zobowiązany na podstawie decyzji nieostatecznej, czy podatek zostanie ściągnięty w drodze egzekucji. Wyroki te co prawda dotyczą umorzenia należności podatkowych niemniej jednak pogląd wyrażony w nich jest aktualny również na gruncie rozpoznawanej sprawy.
Reasumując ponowne prowadzenie postępowania na zasadach ogólnych i ponowne wydawanie decyzji w tej samej sprawie było niedopuszczalne. Wydana zaś w tym postępowaniu decyzja była dotknięta wadą nieważności, co obligowało organ odwoławczy do jej uchylenia na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Ponadto, Prezes Zakładu w sentencji zaskarżonej decyzji stwierdził: "W związku z wnioskiem złożonym w dniu 20.06.2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczącej umorzenia należności (....) na podstawie art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 1,2,3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) postanawiam umorzyć należności z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od 10.2002 do 06.2003 r. w kwocie 1 479,38 zł, zgodnie z decyzją z dnia [...].06.2006 znak [...] W takim stanie rzeczy charakter zaskarżonej decyzji, jako wydanej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w warunkach odwoławczych, nie może budzić wątpliwości. Jednakże treść sentencji ww. decyzji prowadzi do wniosku, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a. Prezes Zakładu nie zawarł w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., również wbrew jego dyspozycji w ogóle nie wypowiedział się (ani w sentencji, ani też w uzasadnieniu) o "losach" decyzji organu pierwszej instancji (tj. Zakładu) z dnia [...] czerwca 2006 r., mimo, iż bez wątpienia, rozpatrywał pismo Skarżącej z dnia 20 czerwca 2006 r. traktując je jako wniosek w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy załatwionej tą wcześniejszą decyzją.
W to miejsce wprowadził orzeczenie bezpośrednio, co do istoty sprawy, którego nie mógł wydać bez uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. Podkreślić należy, że w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jedynie uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości lub w części daje możliwość orzekania merytorycznego w uchylonym zakresie. Bez takiego uchylenie organ odwoławczy nie może orzekać bezpośrednio, co do istoty sprawy, tak jak czyni to organ pierwszej instancji. Omawiany przepis nie przewiduje bowiem takiej możliwości.
Oczywiste i rażące naruszenie wskazanych reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a.
Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Zakres w jakim decyzja, której nieważność stwierdzono nie może być wykonana określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.