Uzasadnienie
W. S. (dalej "Skarżący" lub "Wnioskodawca" albo "strona") zwrócił się w formularzu z 31 grudnia 2012 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał na: - zablokowane konta bankowe; - fakt, ze uiszczenie wpisu uniemożliwi prowadzenie działalności gospodarczej; - posiada dom o pow 250 m ², nieruchomość rolna o powierzchni 1 ha oraz działkę o powierzchni 5400 m ²; - posiada samochody ciężarowe: [...] oraz [...]; - uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości 6 tys zł brutto; - jest zobowiązany do zapłaty dwóch kredytów w wysokości 5 tys zł łącznie;
Wykonując wezwanie referendarza sądowego z 12 lutego 2013 r o nadesłanie odpisów zeznań podatkowych, wskazanie wysokości dochodu, nadesłanie bilansu oraz rachunku zysków i strat, zestawienia faktur VAT za ostatnie sześć miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, zestawienia dokonywanych wydatków i uzyskiwanych dochodów - strona nadesłała kserokopie zeznań podatkowych za 2010 i 2011 r oraz dwustronicowy "bilans" S. W. S. za 2011 r i 2012 r.
Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika: może być przyznane, jeśli strona wykaże niezdolność do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania.
Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 §3 P.p.s.a. obejmuje, zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Następuje wtedy, kiedy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny.
Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych.
W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj o prawo pomocy w zakresie częściowym. Referendarz sądowy zauważa, ze jedynym wymagalnym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 1050 zł (oraz 1050 zł w drugiej sprawie rozpoznawanej przez referendarza sądowego). Do wymagalnego kosztu sądowego należy odnosić wniosek skarżącego, ponieważ powstały każdorazowo obowiązek zapłaty zależności należy rozważać z uwzględnieniem aktualnej (z daty zapłaty należności) sytuacji finansowej strony, która może zmieniać się. Referendarz sądowy wzmiankowuje nadto, że sporne przed sadem należności mają związek z działalnością gospodarczą prowadzoną przez stronę.
Referendarz sądowy zauważa, że w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanek wynikających z przepisu, tj. art. 246 p.p.s.a. (np. w sprawie o sygn. akt postanowienie z 10 stycznia 2008 r. sygn. I FZ 597/07, postanowienie z 16 stycznia 2008 r. sygn. I FZ 515/07, postanowienie z 21 lutego 2008 r. sygn. I FZ 31/08, postanowienie z 9 kwietnia 2008 r. sygn. I FZ 131/08).
Tymczasem materiały przesłane przez stronę, pomimo precyzyjnego wezwania referendarza sadowego z 12 lutego 2013 r, nie zawierają ani wyciągów z rachunków bankowych, ani zestawienia faktur VAT, ani kalkulacji wydatków i przychodów strony.
W ocenie referendarza sądowego, tak niezastosowanie się, jak niepełne zastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 u.p.p.s.a. co do zasady wyklucza przyznanie prawa pomocy (tak: postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2011 r., II FZ 227/11) – zwłaszcza, jeżeli uniemożliwia dokonania oceny sytuacji majątkowej strony.
Referendarz sądowy podziela tu pogląd, wyrażony w wyroku ETPCz w sprawie Elcomp sp. z o.o. przeciwko Polsce (wyrok z dnia 19 kwietnia 2011 roku, skarga nr 37492/05), gdzie Trybunał wywiódł, iż strona ma obowiązek lojalnie współpracować z sądem w zakresie ustalenia rzeczywistego składu jej majątku, stanowiącego podstawę do oceny możliwości poniesienia przez nią kosztów sądowych. Oznacza to, że strona, która nie wykonuje zobowiązań sądu, w zakresie ujawnienia jej majątku i nie przedstawia sądowi dokumentów finansowych, których sąd żąda, nie może powoływać się na naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji. Nie przedstawienie przez stronę wymaganych dokumentów świadczy o niedochowaniu przez nią wymaganej staranności przy ubieganiu się o zwolnienie od kosztów sądowych i brak jest podstaw do podważania oceny sytuacji finansowej strony dokonanej przez sądy krajowe w oparciu o niepełne materiały przez nią przedstawione.
Co więcej, na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciążą liczne obowiązki pozytywne, w szczególności obowiązek rzeczywistego przedstawienia sytuacji majątkowej i nie zatajania składników majątkowych oraz "lojalnej" współpracy z sądem w tym zakresie (wyrok z dnia 17 lutego 2009 roku w sprawie Gospodarczyk przeciwko Polsce, skarga nr 6134/03; wyrok z dnia 19 kwietnia 2011 roku w sprawie Elcomp sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 37492/05). Natomiast w przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą ma ona obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (wyrok z dnia 19 stycznia 2010 roku, skarga nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce).
Referendarz sądowy zwraca uwagę na fakt, że sporne należności w podatku od towarów i usług są związane z działalnością gospodarczą prowadzona przez stronę. Stąd powinny być traktowane jako jeden z kosztów działalności gospodarczej. W sytuacji, kiedy strona osiąga rocznie przychody w wysokości ok. 1500000,- zł, brak jest podstaw do stwierdzenia istnienia przeszkód w wygospodarowaniu wymagalnych należności z tytułu kosztów sądowych. Także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przedsiębiorca, które nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego.
Ponadto, przedsiębiorca prowadząc działalność gospodarczą powinien uwzględnić w jej ramach odpowiednie środki finansowe na pokrycie kosztów postępowań sądowych związanych z jego działalnością (por. post. NSA z dnia: 24 lutego 2012 r., II FZ 101/12; 24 listopada 2011 r., II FZ 511/11 – CBOSA; 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). W analizowanej sprawie, mając na uwadze tylko wysokość uzyskanego przez stronę przychodu i traktując koszty postępowania sądowego jako jeden wydatków ponoszonych w ramach działalności gospodarczej, należało uznać, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., jak w sentencji.