Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 8 stycznia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 2803/19

Uzasadnienie

1. 1. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (również jako "NUS", Naczelnik") wszczął postępowanie egzekucyjne wobec E.C. (także jako "Skarżąca", "Strona", "Zobowiązana") na podstawie własnego tytułu wykonawczego z [...] listopada 2016 r. nr [...] obejmującego zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. od dochodów z kapitałów pieniężnych i odpłatnego zbycia praw majątkowych w kwocie należności głównej 97 237,00 zł wraz z należnymi od tej kwoty odsetkami.
2. 2. Celem wyegzekwowania należności objętej ww. tytułem wykonawczym organ egzekucyjny zawiadomieniem z 24 listopada 2016 r. nr [...] dokonał zajęcia rachunku bankowego Zobowiązanej w P. S.A. a zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono dorosłemu domownikowi 28 listopada 2016 r., natomiast dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie o zajęciu 29 listopada 2016 r.
3. 3. Kolejno zawiadomieniami z 24 listopada 2016 r., nr [...] oraz z 25 listopada 2016 r. nr [...] organ egzekucyjny dokonał skutecznych czynności egzekucyjnych w G. sp. z o.o. (zajęcie wynagrodzenia za pracę) oraz w A. S.A. (zajęcie rachunku bankowego), które zostały doręczone Stronie odpowiednio 28 listopada 2016 r. oraz 29 listopada 2016 r., natomiast dłużnikom zajętych wierzytelności 29 listopada 2016 r. oraz 1 grudnia 2016 r.
4. 4. Postanowieniem z [...] listopada 2016 r., nr [...] NUS zaliczył wpłatę z 24 listopada 2016 r. w kwocie 152 465,00 zł, na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. od dochodów z kapitałów pieniężnych oraz odsetek za zwłokę.
5. 5. Zawiadomieniami z 29 listopada 2016 r. o nr [...], [...] oraz [...] NUS uchylił zajęcia dokonane zawiadomieniami z dnia 24 i 25 listopada 2016 r. o nr [...], [...] oraz [...].
6. 6. Postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (również jako "DIAS") uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] listopada 2016 r., nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty w kwocie 152 465,00 zł, na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. od dochodów z kapitałów pieniężnych oraz odsetek za zwłokę i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji z uwagi na fakt, że wpłata pochodziła od innego podmiotu, niż podatnik bądź osoby uprawnione i nie powodowała wygaśnięcia zobowiązania podatkowego zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.
7. 7. W dniu 7 lipca 2017 r. NUS dokonał zwrotu kwoty 152 465,00 zł na rachunek bankowy G. sp. z o.o.
8. 8. Postanowieniem z [...] lipca 2017 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego W. anulował księgowanie wpłaty z 24 listopada 2016 r.
9. 9. W związku z powyższym, w międzyczasie Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wystawił wobec Skarżącej tytuł wykonawczy z [...] czerwca 2017 r., nr [...] obejmujący zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. od dochodów z kapitałów pieniężnych i odpłatnego zbycia praw majątkowych w kwocie należności głównej 97 237,00 zł, wraz z należnymi od tej kwoty odsetkami.
10. 10. Celem wyegzekwowania należności objętej tytułem wykonawczym z [...] czerwca 2017 r., nr [...] organ egzekucyjny zawiadomieniem z 26 czerwca 2017 r., nr [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę Zobowiązanej w G. sp. z o.o. a zawiadomienie zostało doręczone Zobowiązanej wraz z odpisem tytułu wykonawczego w trybie doręczenia zastępczego w dniu 13 lipca 2017 r. natomiast dłużnik zajętej wierzytelności odebrał zawiadomienie o zajęciu w dniu 30 czerwca 2017 r. Pismem z 30 czerwca 2017 r. dłużnik zajętej wierzytelności poinformował organ egzekucyjny, że Skarżąca była zatrudniona w G. sp. z o.o. do 31 marca 2017 r. i nie przysługują jej żadne wierzytelności.
11. 11. Kolejno zawiadomieniami z 26 czerwca 2017 r. o nr: [...] organ egzekucyjny dokonał zajęć rachunków bankowych Zobowiązanej w P. S.A., A.S.A. oraz w R. S.A.
12. 12. Postanowieniem z [...] lipca 2017 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego W. zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2017 r., nr [...]. w związku z wniesionymi pismem z 19 lipca 2017 r. zarzutami.
13. 13. Pismem z 7 sierpnia 2017 r. [...] Referat Spraw Wierzycielskich Urzędu Skarbowego W. wystąpił do [...] Działu Egzekucji Administracyjnej z wnioskiem o wycofanie tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2017 r., nr [...]. w związku z niezakończonym postępowaniem egzekucyjnym poprzez brak wydanego w sprawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2016 r., nr [...], oraz z uwagi na fakt, iż powyższe tytuły zostały wystawione na to samo zobowiązanie podatkowe.
14. 14. Postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] organ egzekucyjny umorzył na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 59 § 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, dalej jako "u.p.e.a.") postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Strony na podstawie tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2017 r., nr [...], a postanowieniem z [...] listopada 2017 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("DIAS"), po rozpatrzeniu zażalenia z 28 sierpnia 2017 r., utrzymał w mocy postanowienie NUS z [...] sierpnia 2017 r. nr [...].
15. 15. Następnie zawiadomieniami z 16 sierpnia 2017 r. o nr: [...], [...] oraz [...] organ egzekucyjny uchylił czynności egzekucyjne dokonane na podstawie tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2017 r. nr [...].
16. 16. Postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] wydanym w przedmiocie zarzutów, NUS uznał za nieuzasadnione zarzuty wniesione do tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2017 r. nr [...], a postanowieniem z [...] listopada 2017 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W., po rozpatrzeniu zażalenia z 28 sierpnia 2017 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.
17. 17. Pismem z 28 sierpnia 2017 r., Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2016 r., nr [...], wskazując na przesłankę niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.
18. 18. Postanowieniem z [...] września 2017 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2016 r.
19. 19. Pismem z 2 października 2017 r., Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] września 2017 r.
20. 20. Postanowieniem z [...] listopada 2017 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W.
21. 21. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy stwierdził, że z niedopuszczalnością egzekucji administracyjnej mamy do czynienia, gdy w sprawie wystąpiła okoliczność wykluczająca możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względów formalnych – podmiotowych lub przedmiotowych. Pierwsza z nich odnosi się do zobowiązanego i organu egzekucyjnego, zgodnie z którą wszczęcie egzekucji administracyjnej jest dopuszczalne wobec wszystkich podmiotów, poddanych jurysdykcji Rzeczypospolitej Polskiej, a wyjątek od tej zasady określa art. 14 u.p.e.a. Z kolei drugi rodzaj przesłanek odnosi się do przedmiotu i podstaw egzekucji, zgodnie z którą organ winien przede wszystkim zbadać, czy dany rodzaj obowiązku podlega egzekucji w trybie procedury administracyjnej. Katalog obowiązków podlegających egzekucji administracyjnej zawiera art. 2 u.p.e.a., zaś obowiązek objęty przedmiotowym tytułem wykonawczym, mieści się hipotezie art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a., zgodnie z którym egzekucji administracyjnej podlegają podatki, opłaty i inne należności, do których stosuje się przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa. W przedmiotowej sprawie obowiązek objęty tytułem wykonawczym z [...] listopada 2016 r., nr [...] dotyczy podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. od dochodów z kapitałów pieniężnych i odpłatnego zbycia praw majątkowych i wynika z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] października 2016 r. nr [...], której postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...] został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Dodatkowy warunek dopuszczalności egzekucji administracyjnej zawiera art 3 u.p.e.a. Stosownie do treści § 1 wyżej przywołanego przepisu, egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2 u.p.e.a tylko w dwóch przypadkach, a mianowicie wówczas, gdy obowiązki te wynikają z decyzji lub postanowień właściwych organów lub bezpośrednio z przepisu prawa, jeśli znajdują się w zakresie działania administracji rządowej i jednostek samorządu ten tonalnego, a przepis szczególny nie zastrzegł dla tych obowiązków trybu egzekucji sądowej. Ponadto, zgodnie z treścią art. 5 § 1 pkt 4 u.p.e.a. uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 u.p.e.a. jest w odniesieniu do obowiązków wynikających z decyzji lub postanowień organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego – właściwy do orzekania organ I instancji, z zastrzeżeniem pkt 4.
22. 22. Mając na uwadze powyższe, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. stwierdził, że zostały spełnione przesłanki stanowiące o dopuszczalności egzekucji administracyjnej, zatem żądanie Strony dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na jego niedopuszczalność, nie może zostać uwzględnione.
23. 23. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odnosząc się do okoliczności podnoszonej przez Skarżącą w zażaleniu, że jedynym wszczętym postępowaniem egzekucyjnym było postępowanie wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego z [...]czerwca 2017 r., nr [...], które winno zostać ostatecznie umorzone z uwagi na przedawnienie obowiązku wyjaśnił, że postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] organ egzekucyjny umorzył na podstawie art. 59 § 1 pkt 9 w zw. z art. 59 § 3 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z [...] czerwca 2017 r., nr [...], a postanowieniem z [...] listopada 2017 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W., utrzymał w mocy przedmiotowe rozstrzygnięcie. Dodatkowo Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wyjaśnił, że dokonane czynności egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2016 r., nr [...], a następnie uchylone, wywołały skutek prawny w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, o którym mowa w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej.
24. 24. Odnośnie zaś okoliczności podnoszonej w treści zażalenia dotyczącej błędu doręczenia Stronie odpisu przedmiotowego tytułu wykonawczego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wyjaśnił, że jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru, przesyłka zawierająca odpis przedmiotowego tytułu wykonawczego została wysłana przez NUS do Skarżącej 25 listopada 2016 r. za pośrednictwem operatora pocztowego na adres: ul. G. [...], [...] W.. W związku z nieobecnością Zobowiązanej w miejscu zamieszkania, ww. korespondencja została doręczona 28 listopada 2016 r. dorosłemu domownikowi – Pani E. B. w sposób przewidziany w art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako "k.p.a.") wobec czego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wskazał, że tytuł wykonawczy został prawidłowo Stronie doręczony.
25. 25. Pismem z 6 grudnia 2017 r., Skarżąca zaskarżyła postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] listopada 2017 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżąca zarzuciła rozstrzygnięciu naruszenie:

1. a) art. 7 w związku z art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i jego dowolną ocenę;
2. b) art. 8 k.p.a. poprzez jednostronne uznanie za legalne wyłącznie jednego z wszczętych postępowań egzekucyjnych;
3. c) art. 9 k.p.a, poprzez niepoinformowanie Skarżącej o istnieniu odrębnego postępowania egzekucyjnego oraz niedostateczne wyjaśnienie przesłanek wszczęcia wtórnego postępowania;
4. d) art. 59 § 4 w zw. z art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie innej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wynikającej z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. jaką było wykonanie obowiązku, w związku z uznaniem w postępowaniu organu drugiej instancji braku podstaw zastosowania przepisu art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. jako podstawy prawnej umorzenia wskazywanej przez Skarżącą;
5. e) art. 22 § 2 u.p.e.a. poprzez wydanie przez organ pierwszej instancji postanowienia w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym z dnia 23 listopada 2016 r., nr [...] z naruszeniem właściwości miejscowej.
6. 26. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi.
7. 27. Wyrokiem z 21 listopada 2018 r. o sygn. III SA/Wa 79/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E.C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] listopada 2017 r., nr [...], wydane w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
8. 28. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten wskazał, że wobec Skarżącej wystawiono dwa tytuły wykonawcze dotyczące tego samego zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. od dochodów z kapitałów pieniężnych wynikającego z decyzji Naczelnika z [...] października 2016 r., pierwszy w dniu [...] listopada 2016 r. oraz drugi w dacie [...] czerwca 2017 r. Decyzja Naczelnika z [...] października 2016 r. została podtrzymana wyrokiem WSA w Warszawie z 16 stycznia 2018 r., III SA/Wa 828/17, przy czym decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności, co uprawniało do prowadzenia egzekucji. Taką egzekucję organ prowadził wystawiając w dniu [...] listopada 2016 r. tytuł wykonawczy, który został Skarżącej doręczony, a w jej imieniu odebrała go w dniu 29 listopada 2016 r. E. B. Zarazem – wobec wpłaty przez pracodawcę skarżącej egzekwowanej kwoty, co miało miejsce jeszcze przed doręczeniem tytułu wykonawczego oraz zajęć, to jest w dniu 24 listopada 2016 r. oraz wyjaśnienia przez pracodawcę Skarżącej, że wpłata została zrealizowana omyłkowo i w związku z powyższym skarżąca wnosi o zwrot kwoty na rachunek bankowy z którego zrealizowano przelew, organ stwierdził, że brak było tytułu prawnego do zapłacenia przez pracodawcę należności z tytułu podatku skarżącej. W konsekwencji pracodawcy Skarżącej zwrócono wpłaconą kwotę. Jednocześnie organ – niepotrzebnie, jak uznał WSA w Warszawie – wystawił w dniu [...] czerwca 2017 r. kolejny tytuł wykonawczy i podjął czynności egzekucyjne. W tych okolicznościach organ pierwszej instancji postanowieniem z [...] sierpnia 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie późniejszego tytułu wykonawczego, uznając że brak było podstaw do jego prowadzenia, skoro wciąż niezakończone pozostawało wcześniejsze postępowanie egzekucyjne, wywołane tytułem wykonawczym z [...] listopada 2016 r.
9. 29. Zdaniem Sądu pierwszej instancji Skarżąca, która postuluje umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wcześniejszego tytułu wykonawczego z [...] listopada 2016 r. z powodu przedawnienia obowiązku podlegającego egzekucji, nie dostrzega, że na podstawie tego tytułu wykonawczego podjęte zostały czynności egzekucyjne, zaś tego skutku nie niweczy ich późniejsze uchylenie.
10. 30. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że brak jest również podstaw do uwzględnienia zarzutów Skarżącej dotyczących art. 9 k.p.a., wskazującymi, że organ nie poinformował jej o istnieniu odrębnego postępowania egzekucyjnego oraz niedostatecznie wyjaśnił przesłanki wszczęcia wtórnego postępowania egzekucyjnego. Jeśli chodzi o wspomniane inne postępowanie egzekucyjne to Skarżąca została o nim poinformowana, zaś tytuł wykonawczy oraz zajęcia rachunków bankowych i wynagrodzenia za pracę odebrała w jej imieniu E. B..
11. 31. Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika - doradcę podatkowego), która zaskarżyła ten wyrok w całości. Sformułowała również wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Na podstawie art. 106 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a. wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
12. 32. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a k.p.a. przez oddalenie skargi na postanowienie wydane w postępowaniu, w którym Dyrektor nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i dokonał jego dowolnej oceny oraz przez jednostronne zaakceptowanie przez WSA w Warszawie, że w sprawie legalne było wyłącznie jedno z wszczętych postępowań egzekucyjnych, co powoduje, iż wątpliwości co do stanu faktycznego nie zostały rozstrzygnięte na korzyść Skarżącej;
2. b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 151, art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. oraz w związku z art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a. oraz w związku z art. 18, art. 26 § 5, art. 72 § 4 pkt 1 i art. 80 § 3 u.p.e.a. przez nierozpatrzenie okoliczności, że tytuły wykonawcze oraz zajęcia egzekucyjne doręczane były w sprawie w sklepie (pod całkowicie innym adresem niż adres zamieszkania Skarżącej) prowadzonym przez matkę Skarżącej, pracownicy tego sklepu, która nie zamieszkiwała ze Skarżącą, nie prowadziła z nią wspólnego gospodarstwa domowego, zatem nie mogła być uznana za "dorosłego domownika", co w konsekwencji skutkuje tym, że pisma te w ogóle nie weszły do obrotu prawnego, a samo postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 i art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. oraz art. 70, art. 70a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: O.p.) przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędną ocenę, że zobowiązanie nie uległo przedawnieniu i jest nadal wymagalne, a więc tym samym uznanie braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.;
2. b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że możliwe jest stosowanie tego przepisu również w przypadku, kiedy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem;
3. c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 59 § 4 i z art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 u.p.e.a. przez niezastosowanie innej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w związku z uznaniem w postępowaniu drugoinstancyjnym braku podstaw zastosowania art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. jako podstawy prawnej umorzenia wskazywanej przez Skarżącą.
4. 33. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
5. 34. Wyrokiem z 24 października 2019 r. sygn. akt II FSK 727/19 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
6. 35. Uzasadniając ww. rozstrzygnięcie NSA uznał, że na uwzględnienie zasługuje zarzut procesowy odnoszący się do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 134 § 1, art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 42 § 1 i art. 43 k.p.a., w zw. z art. 18, art. 26 § 5, art. 72 § 4 pkt 1 i art. 80 § 3 u.p.e.a., w części odnoszącej się do niewyjaśnienia przez Sąd pierwszej instancji kwestii prawidłowości doręczania pism w postępowaniu egzekucyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji powinien ocenić, czy skutecznie doręczano korespondencję w postępowaniu egzekucyjnym, a następnie ocenić, jak ewentualna wadliwość w tym zakresie wpływa na prawidłowość merytoryczną postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
7. 36. Kwestie związane z oceną prawidłowości doręczania pism w postępowaniu mają podstawowe znaczenie procesowe i stąd podlegają ocenie w pierwszej kolejności. Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem, że dopiero po wyjaśnieniu tej kwestii i oceny skutków ewentualnego wadliwego doręczania pism w postępowaniu egzekucyjnym, możliwe będzie ustosunkowanie się do pozostałych zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty w niej podniesione wymagały ustosunkowania się na obecnym etapie postępowania.

1. 37. Na wstępie należy podkreślić, że na obecnym etapie sprawy rozpoznanie skargi zdeterminowane jest wydanym w sprawie wyrokiem NSA z 24 października 2019 r. sygn. akt II FSK 727/19. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Podkreślić więc należy, że w wyroku o sygn. II FSK 727/19 Naczelny Sąd Administracyjny dokonał jasnej oceny kwestii doręczenia korespondencji w tym postępowaniu na rzecz Skarżącej, wskazując, że w ogóle nie doszło do prawidłowego wszczęcia wobec niej postępowań egzekucyjnych. Tytuły wykonawcze, zajęcia egzekucyjne i inna korespondencja, doręczane były w sprawie w sklepie (pod całkowicie innym adresem, niż adres zamieszkania Skarżącej) pracownicy tego sklepu prowadzonym przez matkę Skarżącej, co w konsekwencji skutkuje tym, że pisma te w ogóle nie weszły do obrotu prawnego, a samo postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte.
2. 38. Powyższe uwagi pozwoliły Sądowi Wojewódzkiemu, obecnie orzekającemu w niniejszej sprawie, ocenić, czy skutecznie doręczono korespondencję w postępowaniu egzekucyjnym, a następnie czy ewentualna wadliwość w tym zakresie wpływa na prawidłowość merytoryczną zaskarżonego postanowienia. Kwestie związane z oceną prawidłowości doręczania pism w postępowaniu egzekucyjnym mają podstawowe znaczenie procesowe i stąd podlegają ocenie w pierwszej kolejności.
3. 39. Przypomnieć należy, że Skarżąca kwestionuje postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z [...] listopada 2017 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2016 r. nr [...].
4. 40. Postanowieniem tym organ odwoławczy uznał, że w sprawie nie zachodzi przesłanka niedopuszczalności egzekucji, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. bowiem z niedopuszczalnością egzekucji mamy do czynienia, gdy w sprawie wystąpiła okoliczność wykluczająca możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego ze względów formalnych – podmiotowych lub przedmiotowych. Organ uznał, że sprawie zostały spełnione przesłanki stanowiące o dopuszczalności egzekucji administracyjnej, a zatem żądanie Skarżącej dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego ze względu na jego niedopuszczalność nie może zostać uwzględnione.
5. 41. Lektura akt postępowania wskazuje, że wobec Skarżącej wystawiono dwa tytuły wykonawcze dotyczące tego samego zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. od dochodów z kapitałów pieniężnych wynikającego z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] października 2016 r. nr [...] pierwszy w dniu [...] listopada 2016 r. o nr [...] (akta post. adm. – k.
6. 1) oraz drugi w dacie [...] czerwca 2017 r., nr [...] (akta post. adm. – k. 12).
7. 42. Skarżąca stanęła na stanowisku, że postanowienie organu umarzające postępowanie egzekucyjne zostało niepotrzebnie wszczęte, z uwagi na to, że wcześniej w stosunku do Skarżącej wszczęto już postępowanie egzekucyjne. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się na żądanie wierzyciela.
8. 43. W orzecznictwie oraz w piśmiennictwie wskazuje się, że organ egzekucyjny jest związany żądaniem wierzyciela umorzenia egzekucji i nie jest uprawniony do działania z urzędu i badania, czy i która z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. zachodzi (zob. P. Pietrasz, (w:) D. R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz LEX do art. 59, Warszawa 2010.). Również w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że takie działanie z urzędu praktycznie uprawnione jest tylko w przypadku, gdy żądanie umorzenia egzekucji pochodzi od zobowiązanego (wyrok NSA w Szczecinie z 12 maja 1999 r., SA/Sz 2413/97, LEX nr 36926, por. także wyrok NSA z 26 lutego 2014 r., II FSK 674/12).
9. 44. Sąd co do zasady podziela powyższy pogląd. Trzeba jednak zastrzec, że żeby umarzać postępowanie egzekucyjne, musi ono być prowadzone, a przynajmniej wszczęte. Tymczasem na tle stanu faktycznego sprawy można mieć co do tego wątpliwości. Ponadto w rozpoznawanej sprawie należy mieć na uwadze fakt równolegle prowadzonego postępowania w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, związanego z tytułem wykonawczym wystawionym 23 listopada 2016 r.
10. 45. Jak argumentowała Skarżąca, w ogóle nie doszło do prawidłowego wszczęcia wobec niej postępowań egzekucyjnych. Tytuły wykonawcze, zajęcia egzekucyjne i inna korespondencja, doręczane były w sprawie w sklepie (pod całkowicie innym adresem, niż adres zamieszkania Skarżącej) pracownicy tego sklepu prowadzonym przez matkę Skarżącej. Pracownica ta nie zamieszkiwała ze Skarżącą, nie prowadziła z nią wspólnego gospodarstwa domowego, zatem nie mogła być uznana za "dorosłego domownika", co w konsekwencji skutkuje tym, że pisma te w ogóle nie weszły do obrotu prawnego, a samo postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte.
11. 46. Ustosunkowując się do powyższego stanowiska konieczne jest przypomnienie, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
12. 47. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego regulujące zasady doręczania pism, w tym art. 43 k.p.a. stanowiący podstawę prawną doręczeń korespondencji dokonywanych w prowadzonym wobec skarżącej postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Przepis art. 43 ustanawia domniemanie prawne o charakterze wzruszalnym wyrażające założenie, że po spełnieniu wymienionych w tym przepisie przesłanek pismo dotarło do adresata (tak E. Iserzon (w:) Iserzon E., Starościak J., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty, wzory i formularze, Warszawa 1964; s. 83). Należy zauważyć, że w orzecznictwie zakres domniemania bywa określany różnie. Wskazuje się bowiem niekiedy, że dotyczy ono prawdziwości danych dokumentu – zwrotnego potwierdzenia odbioru (zob. wyrok NSA z 17 października 2017 r., II OSK 2673/16, LEX nr 2419444) czy też prawidłowości samego doręczenia (zob. wyrok NSA z 9 lipca 2015 r., II GSK 1482/14, LEX nr 1795837). Możliwość obalenia domniemania nie jest kwestionowana w orzecznictwie ani w nauce. Sporne jednakże pozostają jego skutki. W orzecznictwie wyrażono pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy okaże się, że pismo zostało odebrane przez osobę nienależącą do podmiotów wymienionych w art. 43, należy przyjąć, że nie doszło do doręczenia pisma adresowanego do strony – zob. komentarz do art. 43 k.p.a. J. Wegner (w:) Chróścielewski W. (red.), Kmieciak Z. (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WKP 2019, dostępny w systemie LEX. W orzecznictwie prezentowane jest równolegle stanowisko odmienne. Zakłada ono, że obalenie domniemania doręczenia poprzez podważenie spełnienia którejkolwiek z przesłanek nie prowadzi do uznania, że doręczenie nie miało miejsca, lecz że uchylone zostają skutki takiego doręczenia, związane z biegiem związanych z tym doręczeniem terminów (zob. postanowienia SN: z 4 września 1970 r., I PZ 53/70, OSNCP 1971/6, poz. 100; z 12 stycznia 1973 r., I CZ 157/72, OSNCP 1973/12, poz. 215; z 16 czerwca 1997 r., I CKN 770/97, LEX nr 1224655; z 14 marca 2001 r., II CZ 134/00, LEX nr 1167545; z 8 sierpnia 2001 r., I CZ 104/01, LEX nr 551096; z 8 marca 2005 r., IV CZ 6/05, LEX nr 603429; z 6 listopada 2002 r., III CZ 99/02 LEX nr 577482, i z 5 lutego 2008 r., II PZ 72/07, LEX nr 817527; wyrok NSA z 8 grudnia 2004 r. OSK 937/04, LEX nr 2218304; wyrok SA w Lublinie z 2 kwietnia 2015 r., I ACa 849/14, LEX nr 1711476; postanowienie NSA z 7 grudnia 2016 r., I OZ 1747/16, LEX nr 2170041 - zob. komentarz do art. 43 k.p.a. J. Wegner (w:) Chróścielewski W. (red.), Kmieciak Z. (red.), Kodeks postpowania administracyjnego, dostępny w systemie LEX).
13. 48. Niezależnie od przyjętego kierunku interpretacji skutków obalenia domniemania doręczenia, rozstrzygnięcie, czy w stanie faktycznym sprawy doszło do skutecznego doręczenia, w szczególności tytułów wykonawczych wystawionych wobec Skarżącej, ma istotny wpływ na wynik sprawy.
14. 49. Przesłanki doręczenia zastępczego muszą być spełnione kumulatywnie, a są nimi: nieobecność adresata w mieszkaniu, wydanie pisma za pokwitowaniem osobie wymienionej w art. 43, zobowiązanie tej osoby do przekazania pisma adresatowi i pozostawienie zawiadomienia o tym fakcie w oddawczej skrzynce pocztowej bądź w drzwiach mieszkania. W rozpoznawanej sprawie korespondencja doręczona została E. B. – pracownicy sklepu zoologicznego prowadzonego przez matkę Skarżącej przy ul. [...]. Jest to inny adres od adresu zamieszkania Skarżącej. Z treści art. 43 k.p.a. wynika, że korespondencja w trybie zastępczym może zostać wydana dorosłemu domownikowi, sąsiadowi oraz dozorcy domu. "Domownikiem" w rozumieniu powołanego przepisu jest osoba, która pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym. Będą to osoby, dla których mieszkanie adresata będzie ich aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów. Osoba ta nie musi być zameldowana w miejscu zamieszkania adresata (por. postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 2247/11). Przykładowo, niewątpliwie za domownika można uznać osobę spokrewnioną z adresatem pisma, ale nie jest to warunek konieczny. Warunkiem tym jest natomiast zamieszkiwanie tej osoby pod wskazanym adresem, tj. ustalenie, że należy ona do wspólnego gospodarstwa domowego (por. wyrok NSA z dnia 9 września 2011 r., sygn. akt II OSK 1333/10, LEX nr 1151842).
15. 50. Stan faktyczny sprawy zdaje się natomiast wskazywać na to, że wszelka korespondencja, zarówno w rozpoznawanej sprawie, jak i pozostałych postępowaniach egzekucyjnych, odbierana była przez osobę, której nie można przypisać cech "domownika", ani "sąsiada" w rozumieniu art. 43 k.p.a. Osoba, która odbierała korespondencję, nie prowadziła ze Skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego, zamieszkiwała pod innym adresem niż Skarżąca. Była jedynie pracownikiem sklepu, który prowadziła matka Skarżącej.
16. 51. W tej sytuacji, zarzut procesowy naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., odnoszący się do niewyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i jego dowolną ocenę, sprowadzający się w istocie do braku przeanalizowania tego, czy pisma w postępowaniu egzekucyjnym były prawidłowo doręczane, należało uwzględnić.
17. 52. W dalszym postępowaniu organ drugiej instancji uwzględni powyższą ocenę prawną w zakresie doręczeń korespondencji Skarżącej, a następnie oceni, wpływ wadliwości w tym zakresie na prawidłowość merytoryczną postanowienia Naczelnika z [...] września 2017 r. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego z 23 listopada 2017 r.
18. 53. Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
19. 54. Na wniosek Skarżącej, Sąd zasądził na Jej rzecz koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w kwocie równej uiszczonemu wpisowi, opłacie skarbowej od pełnomocnictwa oraz kosztom zastępstwa procesowego.