Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]września 2005 r., nr [...], która była przedmiotem skargi R. W., zwanej dalej "Skarżącą", Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej "Prezesem Zakładu", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...] odmawiającą umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej "Zakładem", odmówił umorzenia ww. odsetek wyjaśniając, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Odsetki stanowią należność ściśle związaną z należnością główną i nie istnieje przewidziana prawem możliwość odstąpienia przez Zakład od ich naliczenia. Uwzględniając art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., organ pierwszej instancji wskazał, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.
Odnosząc się do wniosku Skarżącej z dnia [...] sierpnia 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu argumentował identycznie, jak Zakład w ww. decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. Dodatkowo organ odwoławczy wyjaśnił, iż wniosek Skarżącej z dnia [...] czerwca 2005 r. był wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...]wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą oraz za zatrudnionych pracowników. Wniosek ten, tj. z dnia [...] czerwca 2005 r., został rozpatrzony negatywnie decyzją z dnia [...] lipca 2005 r., nr [...], gdyż nie zachodziły przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Na ww. decyzję Prezesa Zakładu z dnia [...] września 2005 r. Skarżąca złożyła skargę, w której przedstawiła swoją trudną sytuację rodzinną i majątkową. Wniosła o umorzenie odsetek, deklarując spłatę ratami należności głównej.
W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, przedstawiając ustalenia jakie zostały w sprawie poczynione przez organy orzekające.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione.
Ponadto, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 p.p.s.a.
W kontekście powyższych przepisów skarga jest zasadna, aczkolwiek z powodów innych niż w niej wskazane. W sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy bowiem zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 61 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, powoływanego dalej jako "k.p.a.", postępowanie administracyjne wszczyna się na wniosek strony (podkreśl. Sądu) lub z urzędu, a datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie (podkreśl. Sądu) oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych, o czym stanowi art. 63 § 2 k.p.a.
W sprawie rozpoznanej przez Sąd organ pierwszej instancji we wstępie decyzji z dnia [...] lipca 2005 r., utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] września 2005 r., wskazał, iż przedmiotem rozpatrzenia był "wniosek z dnia [...].03.2005 r. w sprawie anulowania odsetek". Akta sprawy takiego jednak wniosku nie zawierają. Z kolei w uzasadnieniu tej decyzji jest mowa o wniosku z dnia [...] czerwca 2005 r. Do wniosku z tej daty nawiązuje również decyzja Prezesa Zakładu z dnia [...] września 2005 r., aczkolwiek w zakresie odnoszącym się do złożenia wniosku o umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek nie podaje jego daty używając sformułowania "(...) Równocześnie zwróciła się Pani z wnioskiem o umorzenie odsetek (...)". Wniosek opatrzony datą [...] czerwca 2005 r. znajduje się w aktach sprawy. Jednakże z treści tego wniosku wynika, iż żądaniem Skarżącej w nim zawartym jest "(...) ponowne rozpatrzenie sprawy nr [...] (...)", czyli sprawy, jak podaje organ drugiej instancji, zakończonej decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Wniosek ten stanowił zatem środek zaskarżenia tej decyzji, a więc uruchamiał on postępowanie odwoławcze.
Nie mógł więc równocześnie stanowić, bez wyraźnej woli Skarżącej w tym przedmiocie, podstawy do wszczęcia odrębnego postępowania w sprawie umorzenia odsetek przed organem pierwszej instancji, a tak został przez organ potraktowany. Skarżąca na tym etapie sprawy, w ramach zaskarżenia decyzji pierwszoinstancyjnej o nr [...], wyraziła jedynie w sposób alternatywny swoje żądanie poprzez dopuszczenie możliwości jeśli nie całkowitego, to chociaż częściowego umorzenia zadłużenia lub odsetek, objętych decyzją Zakładu z dnia [...] maja 2005 r. W myśl bowiem art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należnościami z tytułu składek są składki oraz odsetki za zwłokę (podkreśl. Sądu), koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata.
Jeśli jednak organ miał wątpliwości jak należało odczytać wniosek Skarżącej z dnia [...] czerwca 2005 r., to powinien wyjaśnić ze stroną postępowania rzeczywisty zakres jej żądań. Do tego obligowała organ choćby zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 k.p.a., a także, wynikający z art. 9 k.p.a., obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenia ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Bez ustalenia ze Skarżącą czego się domaga, czy poprzez złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy żąda także wszczęcia nowego postępowania pierwszoinstancyjnego, niedopuszczalne było jego uruchomienie niejako przesądzeniem z urzędu, że taka była wola Skarżącej.
Wyjaśnienie powyższej kwestii stanowiło warunek niezbędny do dalszego prowadzenia sprawy przez Zakład. Tego jednak nie uczyniono, gdyż jak wynika z akt sprawy nie była na tę okoliczność prowadzona jakakolwiek korespondencja ze stroną. W tej sytuacji doszło do naruszenia przywołanych wyżej przepisów postępowania, tak przez organ pierwszej instancji, jak i przez organ odwoławczy, który nie dostrzegając wskazanych wadliwości - utrzymał w mocy decyzję Zakładu.
Wobec przedstawionych wyżej naruszeń prawa, Sąd nie może rozpatrywać tych zarzutów podniesionych w skardze, które odnoszą się do meritum sprawy, czyli kwestii odmowy umorzenia odsetek.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane, a rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku, o czym stanowi art. 152 p.p.s.a.
Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny i prawny rozpoznanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Zakres, w jakim decyzje, które zostały uchylone nie mogą być wykonane określono w oparciu o przepis art. 152 p.p.s.a.
Skarżąca była zwolniona od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., gdyż rozpoznana sprawa była sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych.