Uzasadnienie
Skarżący A. B. pismem z dnia [...] grudnia 2004 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. (w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako Zakład) o umorzenie jego zadłużenia wobec Zakładu, na które składały się zaległe składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Swój wniosek zobowiązany uzasadniał tym, że jest bezrobotny i że utrzymuje go żona, która osiąga dochody z pracy w wysokości około 900 zł miesięcznie. A. B. podnosił, że musiał zlikwidować prowadzoną przez niego działalność gospodarczą, z którą związane są zaległości wobec Zakładu, z powodu nieopłacalności tej działalności. Swój wniosek zobowiązany ponowił pismem z dnia [...] stycznia 2005 r.
W toku postępowania A. B. złożył do Zakładu dokumenty, z których wynikało, że jego żona spłaca kredyt w miesięcznych ratach po 257,53 zł, którego okres spłaty wynosi od listopada 2004 r. do października 2006 r.; sam skarżący spłaca pożyczkę zaciągniętą w SKOK Stefczyka, w ratach miesięcznych po 165,61 zł w okresie od października 2004 r. do września 2007 r., pożyczkę o okresie spłaty od sierpnia 2003 r. do lutego 2005 r. w ratach miesięcznych po 199,19 zł, kredyt zaciągnięty w Eurobanku o okresie spłaty od grudnia 2004 r. do lutego 2006 r. w miesięcznych ratach 229,05 zł., kredyt zaciągnięty w GE Capital Bank Gdańsk o okresie spłaty od stycznia 2004 r. do marca 2006 r. w miesięcznych ratach po 143,53 zł. oraz kredyt zaciągnięty również w GE Capital Bank Gdańsk o okresie spłaty od stycznia 2003 r. do grudnia 2005 r. w miesięcznych ratach po 113,67 zł. Ponadto do wniosku o umorzenie składek skarżący dołączył dokumenty potwierdzające wysokość kosztów związanych z zakupem energii elektrycznej gazu i opłat za telefon.
W aktach sprawy znajdują się kopie dokumentów wystawionych przez komornika sądowego, z których wynika że w stosunku do skarżącego w latach 2002 i 2003 była prowadzona egzekucja sądowa należności orzeczonych w postępowaniu nakazowym.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. B. umorzenia zaległych składek. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), w dalszej części powoływanej jako u.s.u.s., które stanowią przesłankę do uznania że w stosunku do zobowiązanego wystąpiła całkowita nieściągalność składek. Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiły też przesłanki określone w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 41, poz. 1365 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako rozporządzenie. Organ wskazał, że zgodnie z treścią § 3 ust. 1 rozporządzenia "zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności."
Ponadto organ stwierdził, że wątpliwości budzi fakt, że skarżący oraz jego żona co miesiąc opłacają różne należności w kwotach, które łącznie przewyższają ich dochody. Organ stwierdził, że małżonka skarżącego ponosi odpowiedzialność za jego należności wobec ZUS.
Od decyzji Zakładu skarżący złożył wniosek do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, (w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako Prezes ZUS) o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku powołał się na swoja trudną sytuację materialną.
Prezes ZUS decyzją z dnia [...] października 2005 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność składek. Ponadto organ wskazywał, że małżonka skarżącego na podstawie art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U,. Nr 137, poz. 926 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako O.p., w związku z art. 31 u.s.u.s. ponosi odpowiedzialności za zaległości skarżącego wobec ZUS z majątku wspólnego. Z tego względu organ uznał, że nadal nie są spełnione przesłanki do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.us.
Na tę decyzję A. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego
Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona skarżąca przedstawiła swoją trudną sytuację materialną. Skarżący wskazywał, że ponoszone przez niego niezbędne do zapewnienia podstawowego poziomu utrzymania wydatki nie pozwalają mu na spłatę zaległych składek. Te okoliczności zdaniem skarżącego stanowiły wystarczającą przesłankę do umorzenia składek na podstawie przepisów rozporządzenia. Ponadto skarżący podnosił, że zaskarżona decyzja w uzasadnieniu w ogóle nie odnosi się do okoliczności powołanych przez skarżącego we wniosku o umorzenie składek.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna, mimo, że nie podniesiono w niej zarzutów naruszenia konkretnych norm prawnych. Jednakże zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Korzystając z tego uprawnienia Sąd postanowił wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z uwagi na istniejące w sprawie naruszenia prawa, których skarżący nie wskazał w skardze.
Sąd postanowił uchylić również decyzję organu pierwszej instancji, gdyż z godnie z treścią art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że organy obydwu instancji w decyzjach nie wyjaśniły w sposób należyty znaczenia przepisów § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy, pkt -1 opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Skarżący powoływał się na wymienione w tym przepisie okoliczności uzasadniające jego zdaniem umorzenie mu zaległości z tytułu składek. W decyzji organów obydwu instancji brak jest rozważenia tych okoliczności w kontekście treści przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W uzasadnieniu obydwu decyzji organy nie wskazują jakie okoliczności faktyczne zaistniałe w sprawie mające znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy zostały udowodnione oraz nie wskazują dowodów potwierdzających te okoliczności. W ocenie Sądu w świetle powołanego przepisu rozporządzenia nie wystarczy tak jak to uczyniły w niniejszej sprawie organy, ogólne stwierdzenie, że małżonka zobowiązanego osiąga dochody. Organ powołując się na fakt osiągania dochodów przez małżonkę skarżącego winien był wykazać, że dochody te wystarczą na pokrycie podstawowych potrzeb skarżącego i jego małżonki oraz na zapłatę zaległych składek. Z tego względu należało uznać, że obydwie decyzje naruszają art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji.
Naruszenie to wystąpiło w decyzjach organów obydwu instancji. Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ winien jest wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz w G. Łaszczyca, Cz.
Masrtysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.663 i nast., a także wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r. I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51,.). Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa umorzenia a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy.
Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy, pogląd ten znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt S.A./Wr 728/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905).
W tym miejscu należy wskazać, że organ drugiej instancji w swej decyzji w ogóle nie rozważył możliwości zastosowania w stosunku do skarżącego umorzenia zaległości na podstawie przepisów § 3 rozporządzenia. Przepisy te mimo tego, że regulują kwestię umorzenia zaległych składek to w ogóle nie zostały przywołane w decyzji Prezesa ZUS. Dlatego należało uznać że decyzja ta naruszała art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia prawnego decyzji.
Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że organ w ogóle nie rozważył możliwości spłacenia przez skarżącego zaległych składek bez spowodowania tym uszczerbku w zakresie niezbędnego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Brak rozważenia w decyzji możliwości płatniczych skarżącego, mimo tego że okoliczności te na podstawie powołanego wyżej przepisu rozporządzenia miały znaczenie dla możliwości przyznania skarżącemu ulgi płatniczej w postaci umorzenia składek, świadczy o tym, że organ kwestii tej w ogóle nie wyjaśnił, co stanowi naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a. w zakresie obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyły okoliczności faktycznych, które na podstawie mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego miały podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Ponadto organ pierwszej instancji w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji wskazał, że w sprawie istnieją poważane wątpliwości wynikające z tego, że skarżący i jego żona każdego miesiąca spłacają różne zobowiązania w łącznej wysokości przewyższającej ich miesięczne dochody. W ocenie Sądu tego rodzaju okoliczności rzeczywiście mogą budzić poważne wątpliwości przy uznaniu wniosku strony o umorzenie zaległości za zasadny, gdyż taki stan faktyczny uzasadnia przypuszczenie, że skarżący z żoną osiągają jednak większe dochody niż wykazano we wniosku ewentualnie, że dysponują oni oszczędnościami, a więc że stan faktyczny sprawy w zakresie w jakim ma znaczenie dla jej rozstrzygnięcia jest inny od przedstawionego przez skarżącego we wniosku. Z uwagi na to że zaistniałe w sprawie wątpliwości dotyczyły stanu majątkowego skarżącego i jego żony, a zatem okoliczności mających podstawowe znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy wątpliwości te należało wyjaśnić w toku postępowania administracyjnego.
Organ pierwszej instancji mimo, że wskazał w uzasadnieniu decyzji na te wątpliwości to zaniechał ich wyjaśnienia. Również organ drugiej instancji dokonując kontroli decyzji organu pierwszej instancji okoliczności tych nie wyjaśnił. To zaniechanie w ocenie Sądu Stanowiło naruszenie określonego w art. 7 i 77 k.p.a. obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego mającego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na zakończenie Sąd chciałby wskazać, że z mających zastosowanie w sprawie na podstawie art.80 ust. 4 u.s.u.s. przepisów art. 138 § 1 pkt 1-3 k.p.a. wynika, że organ odwoławczy w postępowaniu administracyjnym, rozpatrując odwołanie lub inny środek zaskarżenia do, którego stosuje się przepisy o odwołaniach, nie może ograniczyć się tylko do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ ten obowiązany jest rozpatrzyć sprawę na nowo w pełnym zakresie.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7, 11, 77 i 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 135, art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.