Uzasadnienie
Skarżący P.S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to brakiem stałego źródła dochodu oraz zablokowaniem rachunków bankowych. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwoma synami. Do majątku zaliczył dwie, nieuprawiane działki rolne o powierzchni 8.000 m2. Powołał się nadto na istniejącą między nim a żoną rozdzielność majątkową. Wśród wydatków wymienił kredyty, szkołę, jedzenie, opłaty za media – łącznie 6.000 zł. Skarżący przedłożył deklaracje VAT-7, wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że od dłuższego czasu nie pozostaje z żoną we wspólnym pożyciu i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Powołał się na zawarte w dniu [...] listopada 2015 r. porozumienie, na mocy którego żona zobowiązała się przekazać na rzecz Skarżącego kwotę 5.000 CHF oraz zapłacić 15.000 zł w zamian za przejęcie na własność wyposażenia domu. Zaznaczył przy tym, iż żona nie rozliczyła się z tego porozumienia, w związku z czym Skarżący złożył wniosek o podział majątku. Skarżący przedstawił dokumentację dotyczącą postępowania egzekucyjnego, porozumienie z [...] listopada 2015 r. w przedmiocie podziału majątku wspólnego, umowę majątkową małżeńską, wyciągi bankowe, zeznanie podatkowe, dokumenty obrazujące wydatki, dokumenty finansowo-księgowe dotyczące żony.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że ochrona prawa do sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej (por. postanowienie NSA z 13 maja 2015 r., II FZ 292/15). To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania.
Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a.
Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Przede wszystkim nie wyjaśnił on kwestii finansowania bieżących wydatków, wśród których wymienił "kredyty, szkołę, jedzenie, opłaty za media". Wysokość tych wydatków określił na kwotę 6.000 zł. Jednocześnie zadeklarował dochód na poziomie 0 zł. Istotnie z przesłanych deklaracji VAT-7 oraz wydruku z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że począwszy od sierpnia 2015 r. Skarżący nie osiąga przychodu z działalności gospodarczej. Oświadczył on również, że od dłuższego już czasu nie pozostaje z żoną we wspólnym pożyciu i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Skoro zatem zadeklarowany przez niego dochód wynosi 0 zł, zaś wydatki dochód ten znacznie przewyższają, to twierdzenia Skarżącego, iż nie posiada on żadnych oszczędności lub dodatkowych źródeł dochodu budzą wątpliwości. Niemożliwe jest bowiem, aby wydatki przewyższały dochody. Powyższe stawia zatem pod znakiem zapytania wiarygodność oświadczeń Skarżącego co do jego rzeczywistej kondycji finansowej.
Ocena tej kondycji nie jest możliwa także z tego względu, iż Skarżący uchylił się od udzielenia informacji na temat sytuacji finansowej żony, zasłaniając się istniejącą między małżonkami rozdzielnością majątkową i nieprowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego. W orzecznictwie wielokrotnie akcentowano, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 614 § 3 k.r.o.). Bez względu zatem na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 k.r.o., skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.
Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z 15 lipca 2015 r., II FZ 568/15 i przywołane tam orzeczenie).
Z powyższego wynika zatem, że wysokość osiąganych przez małżonkę Skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę jego możliwości płatniczych. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż nawet te informacje, których Skarżący udzielił nie wskazują na spełnienie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należnym na obecnym etapie postępowania kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 4.235 zł. Porównanie kosztu w takiej wielkości choćby ze środkami angażowanymi do niedawna w prowadzoną przez Skarżącego działalność gospodarczą (przykładowo w 2014 r. osiągnął on przychód w wysokości 841.412,13 zł, zaś koszty jego uzyskania wyniosły 552.738,69 zł; w okresie styczeń-grudzień 2015 r. wielkości te kształtowały się na poziomie odpowiednio 318.734,98 zł i 97.693 zł) pozwala na wniosek, że miał on możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie tego wpisu.
Z tych względów referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by wniosek Skarżącego uwzględnić, w związku z czym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.