Uzasadnienie
A. sp. z o.o., na formularzu PPPr z 21/1/2016 r, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołała się na: - złą kondycję finansową spółki spowodowaną nieobecnością Prezesa Zarządu; - ograniczenie działalności gospodarczej z uwagi na rozbieżności interpretacyjne dotyczące kwestii należności publicznoprawnych; - brak środków finansowych umożliwiające pokrycie wpisu od skargi; - choć spółka prowadzi obecnie działalność gospodarczą, to wysokość przychodów uniemożliwia jej pokrycie kosztów wpisu; - nie jest możliwa sprzedaż wartościowego majątku trwałego (samochody, inne ruchomości), ponieważ są one niezbędne do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej; - spółka ponosi koszty związane z prowadzoną działalnością (wynagrodzenia dla pracowników, amortyzacja, koszty energii i materiałów, usług obcych, podatków, opłat, ubezpieczenia społ., inne koszty rodzajowe); - "charakter i niewątpliwa zasadność" zarzutów powinny mieć wpływ na ocenę przesłanek prawa pomocy; - rachunki bankowe spółki są zajęte w wyniku prowadzonych postępowań egzekucyjnych.
Wartość środków trwałych spółka oznaczyła na kwotę [...] zł, wartość zysku/straty za ostatni rok bilansowy na kwotę 23291 zł. Spółka zadeklarowała, że przekazuje rachunek zysków i strat, tabelę bilansu, zestawienie obrotów i sald, informacje i wyjaśnienia do sprawozdania finansowego, kopie umów najmu samochodów [...] i "[...] ", zestawienie faktur sprzedaży za 2015 r, dokumenty potwierdzające blokady środków znajdujących się na rachunkach bankowych.
W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 10/2/2016 r (m.in. o zestawienie faktur VAT za 3 miesiące prowadzenia działalności gospodarczej, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gosp.,, zestawienie należności i zobowiązań, wysokości dopłat poczynionych przez wspólników, wskazanie wysokości i źródeł finansowania działalności spółki – korespondencji, obsługi prawnej, księgowej etc), doręczonego 29/2/2016 r, spółka przekazała pismo z 7/3/2016 r, w którym zadeklarowała przedłożenie zestawienia faktur VAT za wskazany okres, wyciągi z rachunków bankowych, kopię deklaracji w podatku dochodowym od osób prawnych za okres od 1 stycznia 2016 do 31 stycznia 2016 r, zestawienie aktualnych należności i zobowiązań spółki wobec osób trzecich.
Spółka poinformowała o tym, że zawarła umowę zlecenia z inna spółką, co pozwoliło na ponowne rozpoczęcie działalności. Umowa ta generuje co miesiąc zysk w wysokości od 6 do 11 tys. zł. Na podstawie umów długoterminowych spółka zajmuje się najmem samochodów, co generuje przychód w wysokości 30 tys. zł miesięcznie. Spółka świadczy także usługi naliczania podatku akcyzowego i opłaty paliwowej. W grudniu 2015 r osiągnęła z tego tytułu zysk w wysokości 30 tys. zł. Spółka poinformowała o tym, że koszt wynajmowanego lokalu wynosi 100 zł/m-c, obsługa księgowa – 4 tys./m-c, obsługa prawna 20 tys. zł/m-c. Od listopada do grudnia spółka zatrudniała trzech pracowników. Zadeklarowała gotowość ponoszenia 10 tys. zł tytułem kosztów postepowania sądowego.
Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: "p. p. s.a.". Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Referendarz daje wiarę twierdzeniom strony wyrażonym w piśmie z 7 marca 2016 r, jak też uznaje prawdziwość danych złożonych dokumentów (wymienionych na s 2 pisma z 7 marca 2016 r). Aprobatę urzędnika sądowego zyskuje też sposób wykonania doręczonego stroni wezwania.
Referendarz sądowy zauważa, że sytuacja finansowa strony była już przedmiotem postepowania o prawo pomocy, lecz strona zadecydowała uiścić samodzielnie wpis od skargi.
Referendarz sądowy jest zobowiązany uwzględniać w podejmowanej przez niego ocenie sytuacji finansowej strony nie tylko treść przepisów prawa (w niniejszej sprawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ale także "dorobek prawny", tj., przede wszystkim, wskazówki interpretacyjne, których udzieliły organy najwyższych władz wymiaru sprawiedliwości (NSA, ETPCz). Dlatego referendarz przyjmuje następujące kryteria ceny wniosku o prawo pomocy spółki, której przedmiotem działania jest działalność gospodarcza: - koszt sporu sądowego jest jednym z kosztów prowadzenia działalności gospodarczej;
- - koszt sporu sądowego jest równorzędny z innymi ponoszonymi kosztami przez spółkę, tj nie ustępuje im pierwszeństwa;
- - posiadanie majątku o znacznej wartości wyklucza przyznanie spółce prawa pomocy (chyba, ze zostanie wykazana niemożność gospodarowania majątkiem);
- - strata nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy (szczegółowe przytoczenie orzecznictwa nastąpi – być może – w wyniku rozpatrzenia złożonego przez spółkę sprzeciwu);
- - spółka prowadząca działalność gospodarczą powinna przewidywać możliwość wystąpienia sporów z prowadzoną działalnością;
Niemożności uiszczeniu wpisu od skargi w wysokości 100 tys. spółka upatruje w zadeklarowanej niemożności "sprzedaży" majątku o wartości, jak wynika z deklaracji w formularzu PPPr, przekraczającej znacznie wartość wymagalnych kosztów sądowych. Innym powodem uniemożliwiającym – według spółki – ponoszenia kosztów sadowych w pełnym wymiarze jest fakt ponoszenia kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, czyli kosztów amortyzacji, wynagrodzenia pracowników, zużycia materiałów i energii, usług obcych, podatków i opłat, ubezpieczenia społecznego i in. Bez znaczenia dla oceny zdolności strony do ponoszenia kosztów postepowania jest to, że nie jest konieczna sprzedaż majątku spółki: obciążenie majątku umożliwia uzyskanie środków. Przeszkodą dla uwzględniania trafności poglądów spółki jest to, że spółka – w przeciwieństwie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego, Trybunału Praw Człowieka, Ministra Sprawiedliwości i in) - nie traktuje sporu sądowego jako elementu związanego z działalnością gospodarczą.
Konsekwencją jest brak uznawania przez nią kosztu sporu sądowego jako "równoprawnego" kosztu działalności gospodarczej, obok kosztu obsługi prawnej (20 tys.), obsługi księgowej (4 tys.), kosztu pracowników. Na fakt aktywnego uczestniczenia strony w obrocie gospodarczym wskazują dane z ewidencji VAT załączonych do akt sprawy. Chociażby z tych informacji z ewidencji wynika, ze informacje o uzyskiwanym przychodzie miesięcznym (nie mniej niż 66 tys zł – por pismo z 7 marca 2016 r) są prawdziwe. Referendarz sądowy ma świadomość trudności, z którymi zmaga się strona. Strona jednakże nie wykazała we wniosku pierwszeństwa zaspokojenia wydatków – choćby na obsługę prawną – które ponosi. Stosowanie zwolnienia od kosztów sądowych jest poddane ograniczeniom, do których zalicza się dorobek prawny, obowiązek przestrzegania "równoprawności" kosztów, czy wykazanie przez stronę prowadzącą działalność gospodarczą zapobiegliwości, przestrzeganie przez dysponenta środkami publicznymi szczególnej ostrożności w gospodarowaniu tymi środkami – i tu leży trudność (hic iacet lepus) w uwzględnieniu wniosku.
Zarazem prowadzenie sporu sądowego, zwłaszcza związanego z działalnością gospodarczą, nakłada na stronę obowiązek poczynienia oszczędności w poczynionych wydatkach. Zdaniem referendarza sądowego, uwzględniając okres trwania postepowania o prawo pomocy (termin wymiany korespondencji, uprawomocnienie postanowienia), czas trwania wezwania o uiszczenie wpisu od skargi, spółka jest w stanie z uzyskiwanego przychodu wygospodarować środki na pokrycie wpisu od skargi w wysokości wyrażonej w sentencji. Z tych też powodów referendarz sądowy nie może uwzględnić wniosku strony o zwolnienie od kosztów w kwocie powyżej 10 tys zł..
Mając na uwadze powyższe, jak też paremię, zgodnie z którą "gdzie prawo tam i obowiązek" (Ubi ius, ibi onus), referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 2, art. 246 § 2 pkt 1 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.