Uzasadnienie
W skardze z 30 października 2014 r. R. Z. zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, z uwagi na fakt, że w chwili obecnej nie posiada wystarczających środków na uiszczenia tej opłaty.
Pismem z 29 stycznia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej.
W odpowiedzi skarżący nadesłał formularz PPF, w którym rozszerzył zakres żądania wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wskazał, że nie stać go na opłacenie adwokata, a sprawa wymaga znajomości prawa. Nie posiada również środków na uiszczenie kosztów sądowych. Wyjaśnił, że z uwagi na stan zdrowia nie prowadzi działalności gospodarczej. Uniemożliwia mu to również blokada rachunków bankowych. Skarżący wskazał, że swoimi decyzjami UKS pozbawił go możliwości pozyskiwania środków do życia. Skarżący korzysta z pomocy syna. Wyjaśnił, że nie przedstawia rachunków bankowych, ponieważ od ponad 5 lat są one zajęte przez komornika. Z oświadczeń skarżącego wynika ponadto, że nie posiada on żadnego majątku, poza mieszkaniem (52 m²). Nie posiada również żadnych oszczędności, ani nie uzyskuje żadnych dochodów.
Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm., dalej – P.p.s.a.), referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia wyjaśnień odnośnie jego sytuacji majątkowej tj.: wyjaśnienia, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z synem, jeśli tak, wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania syna skarżącego, wskazania i udokumentowania zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącego (wykreślenie działalności, zawieszenie działalności), nadesłania zeznania podatkowego za 2013 i 2014 r. (ewentualnie za 2014 r. – w inny sposób udokumentowania wysokości uzyskanych przychodów/dochodów), nadesłania zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i ewentualnym pobieraniu zasiłków, w przypadku braku statusu osoby bezrobotnej – wyjaśnienie takiego stanu rzeczy, udokumentowanie wysokości zajęcia komorniczego oraz nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za ostanie 3 miesiące/ewentualnie stanu konta (mimo ich zajęcia), przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (tj. wskazanie miesięcznych wydatków skarżącego na wyżywienie, opłaty za mieszkanie, media i inne), wskazania wysokości i rodzaju miesięcznej pomocy finansowej i rzeczowej otrzymywanej od syna.
W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego razem z synem, nie pobiera zasiłku, ani nie ma statusu osoby bezrobotnej. Otrzymuje od rodziny miesięcznie kwotę 1.500 zł, z czego ok. 500 zł wynosi czynsz i 150 zł energia elektryczna. Skarżący wyjaśnił, że wyciągów z rachunków bankowych nie może przedstawić, ponieważ rachunki są pozamykane, z uwagi na brak operacji bankowych. Do pisma skarżący załączył kopie zeznań CIT-8 za 2013 i 2014 r., z których wynika, że za te lata C. Sp. z o.o., nie uzyskała żadnych przychodów.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych.
Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania.
W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata tj. w zakresie całkowitym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże (podkreślenie własne), iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy.
Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinien zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia.
W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że powyższa przesłanka została spełniona, wykonując wezwanie w sposób wybiórczy. Mimo dwukrotnego wezwania, skarżący nie udokumentował, ani nie wyjaśnił, okoliczności związanych z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej, nie udokumentował wysokości zajęcia komorniczego, nie wyjaśnił braku posiadania statusu osoby bezrobotnej, nie przestawił również pełnego, rzetelnego zastawienia miesięcznych dochodów i wydatków.
Oświadczenia skarżącego, sprowadzają się do stwierdzenia, że otrzymuje on od syna (rodziny) kwotę 1.500 zł miesięcznie, z czego 500 zł stanowi czynsz a 150 zł energia elektryczna. Skarżący nie wyjaśnił, czy z pozostałej kwoty ponosi inne niezbędne wydatki (jakie, w jakiej wysokości), czy też wydatki te pokrywane są z innych źródeł.
W sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków.
Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania.
Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).
Referendarz sądowy poddaje w wątpliwość wiarygodność składanych przez skarżącego oświadczeń i stwierdza, że na ich podstawie rzetelna analiza jego zdolności płatniczych nie jest możliwa. W konsekwencji niemożliwe jest też ustalenie czy sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.
Należy zwrócić uwagę, że zadaniem referendarza sądowego jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji, decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła.
Jak już było wyżej podnoszone, instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. – szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkreślenie własne) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.).
Skoro przedstawiony przez skarżącego opis tej kondycji budzi w niniejszej sprawie wątpliwości, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.