Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 29 kwietnia 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 415/16

Uzasadnienie

W dniu 6 czerwca 2008 r. R. S.A. z siedzibą w W. (dalej jako "Bank") złożył korektę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu/poniesionej straty (CIT-8) za 2007 r.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w W. (dalej jako "Dyrektor UKS") decyzją z dnia [...] października 2011 r. określił Bankowi zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r. w wysokości 39 955 944 zł. W toku kontroli stwierdził nieprawidłowości, skutkujące zaniżeniem przez Bank podstawy opodatkowania o kwotę 141 554 250,58 zł. Nieprawidłowości te zaistniały w wyniku realizacji transakcji, której warunki zostały uregulowane w zawartej w dniu 7 listopada 2007 r. pomiędzy B. S.A. oddział w Singapurze (E.), B. S.A. oddział w Singapurze (Wprowadzający) oraz Bankiem (S.) umowie subskrypcji w odniesieniu do obligacji o stałym oprocentowaniu w kwocie 450 000 000 zł z terminem wykupu w 2014 r. Bank w wyniku zawartej umowy nabył od E. obligacje, wydatkując na ten cel kwotę 450 000 000 zł. W dniu 10 grudnia 2007 r. E. dokonał na rzecz Banku przedpłaty odsetek za cały okres inwestycji w kwocie 144 506 969,10 zł. W dniu 21 grudnia 2007 r. nastąpił wcześniejszy wykup obligacji przez E.. Kwota wykupu wyniosła 302 147 595,61 zł.

W związku z zakupem obligacji, celem zabezpieczenia stopy procentowej w zakresie płatności odsetek od obligacji, w dniu 7 listopada 2007 r. Bank zawarł z H. Limited oddział w Singapurze (dalej jako "H.") kontrakt IRS - Interest Rate Swap, tj. transakcję wymiany stóp procentowych. Bank na transakcji zakupu/wykupu obligacji i kontrakcie IRS poniósł stratę w wysokości 2 795 435,29 zł.

Ustalając podstawę opodatkowania, Bank zaliczył do przychodów podlegających opodatkowaniu kwotę 302 147.595,61 zł tj. kwotę, za jaką E. wykupił obligacje, a kwotę 450 000 000 zł, za jaką obligacje zostały zakupione, uznał za koszt uzyskania przychodów. Otrzymane od E. odsetki w wysokości 144 506 969,10 zł Bank zakwalifikował jako wolne od podatku dochodowego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.d.o.p.", w zw. z art. 24 ust. 1 lit. d) umowy z dnia 23 kwietnia 1993 r. między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Singapuru w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu. (Dz. U. z 1994 r. Nr 38, poz. 139) - powoływanej dalej jako "umowa polsko-singapurska".

Dyrektor UKS stwierdził, że wypłacona w dniu 10 grudnia 2007 r. przez E. kwota 144 506 969,10 zł, nazwana przez strony umowy odsetkami, nie może być w całości uznana za odsetki, ponieważ:

1. - okres użytkowania kapitału przez E. określony w umowie miał wynosić 7 lat, podczas gdy faktycznie wyniósł 6 tygodni (data nabycia 9 listopada 2007 r. - data wykupu przez Emitenta 21 grudnia 2007 r.);
2. - okres waloryzacji kapitału, wynikający z umowy miał wynosić 7 lat, podczas gdy wykup obligacji przez E. nastąpił już po 6 tygodniach od dnia uzyskania przez E. kapitału;
3. - Skarżący jako subskrybent nie uzyskał żadnej nadwyżki ponad kwotę (450 000 000 zł) nabycia obligacji. Transakcja zamknęła się stratą w kwocie 3 345 435,29 zł.

Uzasadniając swoje stanowisko Dyrektor oparł się na definicji odsetek zawartej w art. 11 ust. 5 umowy polsko-singapurskiej z uwzględnieniem Komentarza do art. 11 Modelowej Konwencji OECD. Następnie dokonał wyliczenia kwoty odsetek za faktyczny okres korzystania z kapitału. W wyniku dokonanego wyliczenia Dyrektor UKS stwierdził, że kwota odsetek za faktyczny okres użytkowania kapitału wynosi 2 952 718,52 zł, a wypłacona w dniu 10 grudnia 2007 r. przez E. kwota 144 506 969,10 zł dzieli się na:

1. - kwotę 2 952 718,52 zł stanowiącą odsetki za okres faktycznego użytkowania kapitału przez Emitenta, która spełnia definicję odsetek określoną w umowie polsko-singapurskiej oraz w Komentarzu do Modelowej Konwencji OECD. Odsetki te korzystają ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. oraz art. 11 ust. 5 w zw. z art. 24 ust. 1 lit. d) umowy polsko-singapurskiej;
2. - kwotę 141 554 250,58 zł, która nie spełnia definicji odsetek określonej w umowie polsko-singapurskiej oraz w Komentarzu do Modelowej Konwencji OECD. Kwota ta stanowi przychód z tytułu wykupu obligacji przez E..

Reasumując Dyrektor UKS stwierdził, że:

1. - przychód z tytułu odsetek za okres faktycznego korzystania z kapitału przez E. w kwocie 2 952 718,52 zł podlega zwolnieniu z opodatkowania na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p.;
2. - przychód z tytułu wykupu obligacji w łącznej kwocie 443 701 846,19 zł (wypłaty dokonane przez Emitenta w dniach 10 grudnia 2007 r. - 141 554 250,58 zł oraz 21 grudnia 2007 r. - 302 147 595,61 zł) podlega opodatkowaniu na podstawie art. 12 ust. 3 u.p.d.o.p.,
3. - wydatek na nabycie obligacji w kwocie 450 000 000 zł stanowi koszt uzyskania przychodów na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p

W wyniku wniesionego przez Skarżącego odwołania, decyzją z [...] września 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 3279/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2012 r.

W wyniku skargi kasacyjnej złożonej od powyższego wyroku przez Dyrektora Izby Skarbowej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2310/13 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

W uzasadnieniu wyroku podzielił stanowisko, wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt II FSK 2575/13. W ocenie NSA, Sąd pierwszej instancji poświęcił zbyt dużo uwagi i położył znaczny nacisk na prawną kwalifikację wynikającą z dokumentów uzyskanych z Singapuru przez Bank. Natomiast zupełnie marginalnie potraktował istotę wykładni przepisu art. 11 ust. 5 umowy polsko-singapurskiej i odpowiedzi na pytanie, czy przedpłacone odsetki to wynagrodzenie za korzystanie z kapitału w czasie. Zwrócił uwagę, iż ta kwestia jak wskazuje się w Komentarzu do Modelowej Konwencji OECD, jak i w piśmiennictwie stanowi istotę odsetek.

W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił, przez jaki okres kapitał był wykorzystywany i za jaki okres powstały "odsetki" wynikające z przedpłaty.

Za odsetki w rozumieniu art. 11 ust. 5 umowy należy uważać każdą kwotę, tj. wszelkiego rodzaju roszczenia wynikające z długów, wypłaconą z tytułu posiadania papierów wartościowych, tj. obligacji, która jest wypłacona przez emitenta tych papierów ponad kwotę zapłaconą przez subskrybenta, tzn. narosłe odsetki oraz premie i nagrody zapłacone przy wykupie lub przy emisji obligacji. W przypadku zaś odkupienia przed upływem okresu, na jaki zostały wyemitowane, tego rodzaju papierów przez emitenta, odsetkami jest różnica między ceną emisyjną, a ceną odkupu. Wskazuje się przy tym, że dla definicji odsetek z art. 11 ust. 5 umowy istotne są dwie cechy. Pierwsza, to istnienie nadwyżki, czyli kwota wpłacona przez emitenta musi przewyższać wysokość nominalną obligacji. Druga to istnienie roszczenia, gdyż zaistnieje wówczas podstawa do wypłaty wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Obie te przesłanki muszą zaistnieć łącznie, aby dany przychód uznać za odsetki. Potwierdzeniem zależności odsetek od okresu korzystania z kapitału jest określenie procentowe stawki odsetek w odniesieniu do czasu korzystania z kapitału, tj. stawki miesięczne, roczne.

W związku z tym w ocenie NSA, nie można uznać za odsetki (jako wynagrodzenia za okres korzystania z kapitału), kwoty zaliczek wypłacanych odsetek za okres, w którym emitent w niniejszej sprawie nie korzystał z kapitału wskutek wykonania opcji wcześniejszego wykupu obligacji i wcześniejszego zwrotu kapitału. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż działania podejmowane przez emitenta, tj. opcja przedpłaty odsetek, opcja wykupu obligacji przed terminem zapadalności, wynikają z treści umowy. Natomiast zawarte w umowie uregulowania, jak i podjęte przez emitenta działania w ramach tych zapisów, skutkujące w przypadku wcześniejszego wykupu obligacji, przed terminem zapadalności, przy wcześniejszym zrealizowaniu opcji zaliczkowej wypłaty odsetek, tj. opcja przedpłaty odsetek za cały okres subskrypcji, ustalenia i zapłaty kwoty wykupu obligacji w kwocie niższej, niż kwota główna, tj. wartość nominalna niższa niż 450 000 000 zł, wynikały z konieczności potrącenia z kwoty wykupu należnej subskrybentowi obligacji kwoty odpowiadającej zaliczkowo wypłaconej kwocie odsetek za czas, w którym emitent korzystał z kapitału.

W ocenie NSA oznacza to, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. i art. 11 ust. 5 umowy kwota wolna od podatku to kwota 2 952 718,52 zł, bowiem spełnia wymóg definicji odsetek. Natomiast kwota 141 554 250,58 zł nie może być uznana za odsetki. W odniesieniu do oceny dokumentów z Singapuru uzyskanych przez Bank, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pełni w tym zakresie pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1769/13, w którym podkreślono, że przedłożony przez skarżącą dokument z Urzędu Skarbowego Singapuru nie może mieć dla sprawy (a więc kwalifikacji prawnej "przedpłaconych odsetek" w świetle art. 11 ust. 5 umowy polsko-singapurskiej) przesądzającego znaczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę zważył, co następuje

Skarga musiała zostać oddalona.

Ze względu na wydany w sprawie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2015 w sprawie sygn. II FSK 2310/13, rozpoznając sprawę Sąd związany był – stosownie do art. 190 p.p.s.a. - wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W myśl powołanego przepisu nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2015 w sprawie sygn. II FSK 2310/13 Sąd ten ocenił stan faktyczny i prawny sprawy i uznał, że działania podejmowane przez emitenta, tj. opcja przedpłaty odsetek, opcja wykupu obligacji przed terminem zapadalności, wynikają z treści umowy. Natomiast zawarte w umowie uregulowania, jak i podjęte przez emitenta działania w ramach tych zapisów, skutkujące w przypadku wcześniejszego wykupu obligacji, przed terminem zapadalności, przy wcześniejszym zrealizowaniu opcji zaliczkowej wypłaty odsetek, tj. opcja przedpłaty odsetek za cały okres subskrypcji, ustalenia i zapłaty kwoty wykupu obligacji w kwocie niższej, niż kwota główna, tj. wartość nominalna niższa niż 450 000 000 zł wynikały z konieczności potrącenia z kwoty wykupu należnej subskrybentowi obligacji, kwoty odpowiadającej zaliczkowo wypłaconej kwocie odsetek za czas, w którym emitent korzystał z kapitału.

W ocenie NSA oznacza to, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p. i art. 11 ust. 5 umowy kwota wolna od podatku to kwota 2 952 718,52 zł, bowiem spełnia wymóg definicji odsetek. Natomiast kwota 141 554 250,58 zł nie może być uznana jako odsetki.

W odniesieniu do oceny dokumentów z Singapuru uzyskanych przez Bank, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pełni w tym zakresie pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1769/13, w którym podkreślono, że przedłożony przez skarżącą dokument z Urzędu Skarbowego Singapuru nie może mieć dla sprawy (a więc kwalifikacji prawnej "przedpłaconych odsetek" w świetle art. 11 ust. 5 umowy polsko-singapurskiej) przesądzającego znaczenia.

W cytowanym fragmencie uzasadnienia NSA wyraźnie i jednoznacznie podzielił ocenę dokonaną przez organy podatkowe w zaskarżonej decyzji. Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę ponownie, był obowiązany uwzględnić te ocenę prawną, co skutkowało koniecznością oddalenia skargi z uwagi na prawidłowość zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.