Uzasadnienie
Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015 r., znak: [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 poz. 267 ze zm., dalej "k.p.a."), oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia Spółki prawa c. [...] z siedzibą w N. (dalej: "skarżąca", "spółka"), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji prowadzonej przeciwko M. K. M. (dalej "zobowiązany"), środków pieniężnych zajętych zgodnie z zawiadomieniem o zajęciu z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...].
Do wydania ww. postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym oraz prawnym.
Dyrektor Izby Celnej w W. prowadził wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. i [...] z dnia [...] lipca 2015 r., których odpisy zostały mu doręczone w dniu [...] lipca 2015 r.
W ramach przedmiotowego postępowania w dniu [...] sierpnia 2015 r. zostało wystawione zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej nr [...] skierowane do Urzędu Celnego w C., w związku z wykazanymi na koncie sum depozytowych Izby Celnej w W.e środkami pieniężnymi w łącznej kwocie [...] zł oraz przechowywanymi w magazynie Izby Celnej w W. automatów do gier, przeznaczonych do zwrotu podmiotowi M. K.M.. W nawiązaniu do ww. pisma Naczelnik Urzędu Celnego w C. pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. poinformował, że nie uznaje zajętej wierzytelności w związku z zawiadomieniem o zajęciu tej wierzytelności pieniężnej dokonanym przez Dyrektora Izby Celnej w T. z dniem [...].08.2015 r. W tej sytuacji Naczelnik Urzędu Celnego w C. zwrócił się do Wydziału Rozliczeń Ceł i Podatków Izby Celnej w W. o przekazanie środków pieniężnych zajętych w sprawie RKS [...]w kwocie [...] zł - Dyrektorowi Izby Celnej w T., co zostało zrealizowane.
W dniu [...] września 2015 r. do Izby Celnej w W. wpłynął wniosek spółki, w którym wniosła o wyłączenie spod egzekucji środków pieniężnych zajętych zgodnie z zawiadomieniem o zajęciu nr [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., które uznała za swoją własność. Do wniosku dołączyła kopię umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie zawartej przez M. K.M. ze spółką prawa c. [...] wraz z załącznikiem.
Postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji prowadzonej przeciwko zobowiązanemu, środków pieniężnych zajętych zgodnie z zawiadomieniem o zajęciu z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...].
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że w tej sprawie ma zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. (którego treść przytoczył), z uwagi na okoliczność nieuznania przez Urząd Celny w C. zajęcia wierzytelności pieniężnych, dokonanego powyższym zawiadomieniem. Wskazano, że w sprawie nie doszło do zajęcia przez Dyrektora Izby Celnej w W. środków pieniężnych, o których wyłączenie wniesiono, a tym samym skoro środki te nie zostały zajęte przez organ egzekucyjny nie mogą zostać wyłączone spod egzekucji administracyjnej.
[...] z siedzibą w N. wniosła zażalenie na ww. postanowienie, zarzucając naruszenie art. 61 a § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1, art. 18, art. 19 § 5, art. 38 § 1, § 2 i § 4, art. 40 § 1, art. 63 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnioną i nieprawidłową odmowę wszczęcia postępowania w tej sprawie. Spółka wniosła o uchylenie postanowienia z dnia [...] października 2015 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Ponadto ponownie wniosła o wyłącznie spod egzekucji środków pieniężnych w sprawie o sygn. [...].
W ocenie spółki zarówno z przepisów prawa, ani z postępowania nie wynika, aby organ nie dokonał skutecznie zajęcia środków pieniężnych w sprawie o ww. sygn., zajętych w ramach egzekucji/zabezpieczenia zgodnie z zawiadomieniem o zajęciu z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] Dyrektora Izby Celnej w W.. Wskazała też na możliwość zajścia zbiegu egzekucji administracyjnej, co w żadnym wypadku nie prowadzi do wniosku o braku podstaw do wszczęcia postępowania przez organ I instancji.
W przytoczonych okolicznościach sprawy zostało wydane wymienione na wstępie postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015r. W uzasadnieniu organ II instancji opisał stan faktyczny sprawy i przytoczył treść art. 38 § 1 i art. 89 u.p.e.a., a także art. 61a k.p.a. Organ II instancji podzielił stanowisko wyrażone w postanowieniu organu I instancji oraz powołując się na dorobek orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazał, że skoro do środków pieniężnych o których wyłączenie spod egzekucji wnosi skarżąca, nie prowadzono egzekucji (bo nie dokonano zajęcia), to w pełni uzasadnione było stanowisko organu egzekucyjnego o bezskuteczności zgłoszonego żądania, co skutkowało odmową wszczęcia postępowania w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji spornych środków pieniężnych, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ odwoławczy podkreślił, że zasadniczą kwestią w tej sprawie jest brak czynności egzekucyjnej, która miałaby podlegać uchyleniu, a w konsekwencji wyłączenia spod egzekucji określonych środków pieniężnych, gdyż w chwili dokonania zajęcia przez organ I instancji wierzytelność ta faktycznie już nie istniała.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] z siedzibą w N. wniosła o uchylenie wskazanego na wstępie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2015 r. i poprzedzającego postanowienia Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] października 2015 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 61 a § 1 i 2 w zw. z art. 107 §1 i 3 w zw. z art. 8 w zw. z art. 11 k.p.a., w zw. z art. 18, art. 38 § 1, § 2 i § 4, art. 63, art. 89 u.p.e.a.
Skarżąca uznała za nieuzasadnione i nieprawidłowe stanowisko przyjęte przez organy obu instancji. Jak zauważyła, z ich treści nie wynika, czy i ewentualnie kiedy Urząd Celny w C. przekazał należności objęte zajęciem innemu organowi administracji i kiedy ewentualnie wierzytelności z tego zakresu miała przestać istnieć. Treść zaskarżonego rozstrzygnięcia tego w jej ocenie nie wyjaśnia. Nie wiadomo bowiem, czy w sprawie doszło czy nie doszło do skutecznego zajęcia, ewentualnie czy po jego skutecznym dokonaniu zajęta wierzytelność nie została przelana na rzecz innego organu, zaś okoliczności te powinny wynikać z treści rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Podkreśliła też, iż zajęcie, do momentu jego uchylenia, nadal wywiera skutek prawny, a w konsekwencji istnieje przedmiot wniosku o zwolnienie spod zajęcia.
Zdaniem skarżącej, w treści zaskarżonej decyzji nie dokonano dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia weryfikacji tego, czy doszło w niej czy nie doszło do skutecznego zajęcia, ewentualnie czy po jego skutecznym dokonaniu zajęta wierzytelność nie została przelana na rzecz innego organu.
Dyrektor Izby Skarbowej w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w art. 247 ustawy Ordynacja podatkowa (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).Należy nadto wskazać, iż w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając skargę we wskazanym wyżej zakresie należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny (Dyrektor Izby Celnej w W.), w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego M.K.M. w oparciu o zawiadomienie z dnia [...] sierpnia 2015 r. nie dokonał skutecznego zajęcia spornej wierzytelności. Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej nr [...]skierowane do Urzędu Celnego w C., zostało bowiem przekazane już po zajęciu tej wierzytelności pieniężnej przez inny organ egzekucyjny - Dyrektora Izby Celnej w T., co miało miejsce z dniem [...] sierpnia 2015 r. W związku z zaistniałym zbiegiem egzekucji administracyjnej, Naczelnik Urzędu Celnego w C. poinformował Dyrektora Izby Celnej w W. o nieuznaniu zajętej zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2015 r. wierzytelności nr [...], w związku z przekazaniem środków pieniężnych zajętych w sprawie RKS [...] w kwocie [...] zł Dyrektorowi Izby Celnej w T..
W związku z powyższym organ I instancji uznał, iż nie ma podstaw do wszczęcia postępowania w przedmiocie wyłączenia ww. wierzytelności spod egzekucji administracyjnej prowadzonej przez ten organ. Na gruncie stanu faktycznego sprawy podzielić zatem należało argumentację Dyrektora Izby Skarbowej w W. odnośnie bezprzedmiotowości prowadzeni postępowania w tym zakresie z wniosku skarżącej z dnia [...] września 2015 r.
Wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 61a k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 tej ustawy, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie w sprawie z mocy odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. Stwierdzenie zatem, że istnieje nieusuwalna przeszkoda do prowadzenia postępowania w przedmiocie o wyłączenia spod egzekucji określonej wierzytelności pieniężnej powodowało konieczność wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w tym zakresie, na podstawie art. 61a k.p.a.
W ocenie Sądu organy egzekucyjne obu instancji prawidłowo uznały, iż taką nieusuwalna przeszkodę stanowi zajęcie spornej wierzytelności przez inny organ egzekucyjny - Dyrektora Izby Celnej w T., które miało miejsce wcześniej tj. zawiadomieniem z dnia [...].08. 2015 r. i przekazaniem środków temu organowi w dniu [...].08. 2015 r. Skarżąca o fakcie tym została poinformowana, zaś w aktach sprawy znajdują się dokumenty jednoznacznie potwierdzające te okoliczność.
Podkreślić także wypada, iż na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje kwestia zasadności wniosku o wyłączenie spod egzekucji zajętego prawa majątkowego (wierzytelności), instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym. Skoro zatem w odniesieniu do wierzytelności, o której wyłączenie spod egzekucji wnosiła skarżąca, nie prowadzono już egzekucji (bo nie dokonano jej zajęcia), przeto uprawniona była konkluzja organu wyższego stopnia o bezskuteczności zgłoszonego przez nią żądania. To z kolei uprawniało do przyjęcia, iż zasadna była odmowa wszczęcia postępowania w przedmiocie wyłączenia spod egzekucji spornego samochodu, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., ponieważ postępowanie to nie mogło być wszczęte właśnie ze względu na niespełnienie wymogu prowadzenia egzekucji administracyjnej.
Zauważyć trzeba, iż w przypadku stwierdzenia braku podstawy do prowadzenia egzekucji ustawa egzekucyjna w żadnym przepisie nie przewiduje obowiązku uchylenia czynności egzekucyjnej - czy to przez organ egzekucyjny, czy też przez organ nadzoru. Zajęcie w tej sytuacji staje się po prostu bezskuteczne, a zatem nie wywiera skutków prawnych, co oznacza, że nie mogą być z jego tytułu realizowane i podejmowane czynności określone w art. 89 u.p.e.a.. Zaznaczyć również wypada, że wbrew stanowisku skarżącej zawartemu w skardze, czynnością egzekucyjną, od której przysługuje skarga na podstawie art. 54 cytowanej ustawy, nie jest wystosowanie zawiadomienia o zajęciu, ale samo zajęcie.
W tych okolicznościach sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.