Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 7 sierpnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 481/09

Uzasadnienie

1. 1. Tok postępowania przed organami egzekucyjnymi.
2. 1.1. Pismem z 16 stycznia 2008 r. Skarżący A. J. zwrócił się o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując się na fakt wygaśnięcia – wskutek przedawnienia - zobowiązania podatkowego w podatku VAT za okres rozliczeniowy grudzień 2001-listopad 2002.

Skarżący wyjaśnił, że wszczęto wobec niego postępowanie egzekucyjne, którym objęto zobowiązanie wynikające z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] maja 2007 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. Wskazał że w toku tego postępowania zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego. Zastosowanie tego środka nie było - w jego ocenie - skuteczne. Skarżący nie posiadał bowiem rachunku bankowego w banku, do którego skierowano zawiadomienie o zajęciu.

Dodał że zajęcie rachunku było jedynym środkiem egzekucyjnym zastosowanym w niniejszej sprawie. Skoro jednak zajęcie to było nieskuteczne, nie nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia. W efekcie doszło w sprawie do przedawnienia zobowiązania podatkowego określonego wspomnianą decyzją.

1.2. Postanowieniem z [...] kwietnia 2008 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wskazał że w toku postępowania objętego wnioskiem o umorzenie dokonano zajęcia rachunku bankowego Skarżącego na podstawie zawiadomienia z 21 czerwca 2007 r. Zawiadomienie to doręczno zobowiązanemu i bankowi odpowiednio w dniach 10 lipca 2007 r. i 27 czerwca 2007 r. W odpowiedzi bank poinformował o przyjęciu zajęcia do realizacji. Poinformowano jednocześnie o braku środków na zajętym rachunku. W rezultacie nie uzyskano żadnych kwot na pokrycie dochodzonej należności. Zajęcie było jednak skuteczne, gdyż nastąpiło z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia. Przepisy nie wiążą bowiem skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego z koniecznością posiadania na zajętym rachunku środków pieniężnych. Doszło tym samym do przerwania biegu przedawnienia. W efekcie nie zaszła przesłanka do umorzenia postępowania.

1.3. Na powyższe postanowienie Skarżący wniósł zażalenie z 24 kwietnia 2008 r. Stanął na stanowisku, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego które dotyczy nieistniejącego rachunku jak również rachunku na którym nie są zdeponowane żadne środki pieniężne nie może być uznane za skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w treści art. 725 kodeksu cywilnego. Wynika z niego że istotą umowy rachunku bankowego jest obowiązek banku przechowywania środków pieniężnych klienta. Z obowiązkiem tym powiązana jest wierzytelność powierzającego te środki do ich otrzymania w sposób i na warunkach określonych w umowie.

Skarżący podkreślił, że skoro przedmiotem środka egzekucyjnego jest wierzytelność związana z danym rachunkiem, a nie sam rachunek, to skuteczne jego zastosowanie wymaga istnienia takiej wierzytelności.

Zdaniem Skarżącego zaprezentowane stanowisko znajduje także potwierdzenie w art. 67 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.), dalej powoływanej jako "u.p.e.a.". W myśl tego przepisu zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego stanowi dopiero podstawę do zastosowania środka egzekucyjnego.

1. 1.4. Postanowieniem z [...] stycznia 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, ponawiając zasadniczo zawartą w nim argumentację. Dodał, że skuteczne zastosowanie środka egzekucyjnego nie jest jednoznaczne z uzyskaniem środków finansowych na pokrycie należnych zobowiązań. Zauważył że na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego Skarżący posiadał rachunek bankowy w B. SA. O fakcie przyjęcia zajęcia do realizacji bank poinformował urząd skarbowy w piśmie z 4 lipca 2007 r. Doręczenie zawiadomienia bankowi skutkowało zatem przerwaniem biegu przedawnienia, mimo że w tym czasie brak było na nim środków niezbędnych do wypłaty zajętej kwoty.
2. 2. Skarga do Sądu.
3. 2.1. W skardze z 13 lutego 2009 r. Skarżący zarzucił naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej przez nieumorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego zobowiązania, które uległo przedawnieniu. Skarżący ponowił zarzuty zawarte w zażaleniu, podtrzymując argumentację przytoczoną na ich poparcie.

1. 2.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.
2. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

3.1. W punkcie wyjścia wskazać należy, że stan faktyczny sprawy nie jest przedmiotem sporu między stronami. Wynika z niego, że egzekucji administracyjnej poddano należności pieniężne z tytułu podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do listopada 2002 r. Podstawą wszczęcia tej egzekucji było sześć tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...],[...],[...],[...],[...], w których jako podstawę prawną jej prowadzenia wskazano decyzję wymiarową Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] maja 2007 r. nr [...].

Nie jest też sporne, że organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, do zastosowania którego upoważniała go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a mianowicie egzekucję z rachunku bankowego - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 4 u.p.e.a. Zajęcia rachunku bankowego organ egzekucyjny dokonał poprzez przesłanie do banku – B. SA w L. - zawiadomienia z 21 czerwca 2007 r. o zajęciu rachunku bankowego, które to zawiadomienie doręczono mu w dniu 27 czerwca 2007 r. O dokonanym zajęciu powiadomiono Skarżącego w dniu 10 lipca 2007 r., doręczając mu odpis zawiadomienia skierowanego do banku.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy zastosowanie tego środka - jak twierdzą organy egzekucyjne – było skuteczne, czy też – jak wywodzi Skarżący – do skutecznego jego zastosowania nie doszło z uwagi na brak na rachunku bankowym jakichkolwiek środków pieniężnych. Sporne jest także to, czy zastosowanie środka egzekucyjnego skutkowało - jak chcą organy - przerwaniem biegu terminu przedawnienia, co oznaczałoby, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do listopada 2002 r., a w związku z tym nie doszło również do jego wygaśnięcia, a tym samym nie zaistniały w sprawie przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w myśl którego, postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.

W ocenie Sądu w sporze tym rację należy przyznać organom egzekucyjnym.

3.2. Kwestię przedawnienia zobowiązania podatkowego reguluje art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.), zgodnie z którym zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

W niniejszej sprawie zobowiązania podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące od kwietnia do listopada 2002 r., przedawniłyby się zatem z dniem 31 grudnia 2007 r. Jak jednak stanowi art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej (w jego brzmieniu obowiązującym od 1 września 2005 r. – zob. art. 21 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw; Dz. U. Nr 143, poz. 1199 ze zm.) bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.

Aby zatem można było mówić o przerwaniu biegu terminu przedawnienia muszą wystąpić dwie przesłanki, a mianowicie zastosowanie środka egzekucyjnego i zawiadomienie o tym fakcie podatnika.

1. 3.3. Przez zastosowanie środka egzekucyjnego należy rozumieć, w myśl art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 4 u.p.e.a., między innymi egzekucję z rachunku bankowego.

Środki egzekucyjne realizowane są w ramach czynności egzekucyjnych, czyli wszelkich podejmowanych przez organ egzekucyjny działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (zob. art. 1a pkt 2 u.p.e.a.).

Podstawę zastosowania środków egzekucyjnych (w odniesieniu do należności pieniężnych) stanowi między innymi – jak to wynika z art. 67 § 1 u.p.e.a. - zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

Wzór zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – zob. załącznik nr 14 do rozporządzenia (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, z późn. zm.).

Tak sporządzone zawiadomienie organ egzekucyjny przesyła do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, o czym stanowi art. 80 § 1 u.p.e.a., wzywając jednocześnie bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi wspomnianego zawiadomienia i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (zob. art. 80 § 2 u.p.e.a.).

1. 3.4. W niniejszej sprawie zawiadomienie z 21 czerwca 2007 r. o zajęciu rachunku bankowego Skarżącego doręczono bankowi – B. SA w L. - w dniu 27 czerwca 2007 r.

W świetle powyższych regulacji nie budzi – w ocenie Sądu – wątpliwości, że z tą właśnie chwilą doszło do skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego. Z tą bowiem chwilą organ egzekucyjny nabył prawo rozporządzania (w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułami wykonawczymi) wierzytelnością Skarżącego wynikającą z umowy rachunku bankowego zawartej pomiędzy nim a bankiem. Fakt, iż na rachunku tym nie były zdeponowane żadne środki pieniężne nie ma znaczenia dla skutecznego zastosowania środka egzekucyjnego.

Inaczej mówiąc dla skutecznego jego zastosowania nie jest wymagane rzeczywiste zajęcie - w jego wyniku - środków pieniężnych (por. wyrok WSA w Gliwicach z 21 lipca 2009 r., I SA/Gl 31/09).

Brak środków na rachunku może być co najwyżej traktowany jako "przeszkoda w dokonaniu wpłaty", o której to przeszkodzie bank jest zobowiązany zawiadomić organ egzekucyjny (por. Dariusz Jankowiak w: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2005, wyd. Unimex, Wrocław 2005 r., s. 566). Tak też w niniejszej sprawie bank uczynił, informując w piśmie z 4 lipca 2007 r. o braku środków na zajętym rachunku.

Z akt sprawy wynika ponadto, iż o dokonanym zajęciu powiadomiono Skarżącego w dniu 10 lipca 2007 r., doręczając mu (jak tego wymaga art. 80 § 3 u.p.e.a.) odpis zawiadomienia skierowanego do banku.

Nie ulega zatem wątpliwości, iż bieg terminu przedawniania egzekwowanego zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od kwietnia do listopada 2002 r. został przerwany, co oznacza, że nie doszło do jego przedawnienia, a w związku z tym nie zaistniały w niniejszej sprawie przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Sąd nie dopatrzył się więc naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), skargę należało oddalić.

1. - ---------------------- 1