Uzasadnienie
Pismem z 8 maja 2005 r. A. W. wniosła "zażalenie na decyzję Wójta Gminy w W. w sprawie wymiaru podatku za grunty leśne za lata 2003, 2004, 2005 r."
W odpowiedzi, Wójt Gminy W. wskazał, iż przedmiotowemu pismu nazwanemu "zażaleniem" nie można nadać biegu, ponieważ zostało złożone po upływie 14 dni od daty otrzymania decyzji dotyczącej wymiaru podatku za w/w lata.
W piśmie skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., skarżąca wskazała, iż Wójt Gminy W. nie odpowiedział merytorycznie na jej pismo z 8 maja 2005 r. i wniosła o wydanie decyzji zobowiązującej go do respektowania przepisów ustawy z 30 października 2002 r. o podatku leśnym oraz o aktualizację wezwania płatniczego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, pismem z dnia 9 września 2005 r., zwróciło Wójtowi Gminy W. akta przedmiotowej sprawy w celu wypełnienia przez ten organ obowiązku wynikającego z dyspozycji art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.; dalej - O.p.), a mianowicie wyjaśnienia zakresu żądania A. W., zawartego w piśmie z 8 maja 2005 r. oraz nadanie sprawie właściwego trybu postępowania.
Pismem z 23 września 2005 r. Wójt Gminy W., na podstawie art. 169 §1 O.p., wezwał skarżącą do wyjaśnienia zakresu jej żądania, zobowiązał do wskazania, które decyzje i przez kogo wydane są przez nią kwestionowane (data, nr decyzji, adresat). Ponadto, organ wezwał skarżącą do wskazania trybu w jakim wnosi o ich wzruszenie. Organ zobowiązał skarżącą do usunięcia powyższych braków w terminie 7 dni od daty otrzymania przez nią przedmiotowego wezwania, pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia.
W odpowiedzi, skarżąca wniosła o:
- - respektowanie obowiązującej ustawy o podatku leśnym,
- - naliczenie zgodnie z w/w ustawą należności podatkowej za grunty leśne za lata 2003, 2004 i 2005,
- - dokonanie rozliczenia finansowego podatku z uwzględnieniem dokonanych wpłat,
- - podanie stanu rozliczenia podatku od nieruchomości na dzień 31 grudnia 2005 r.
Ponadto skarżąca wyjaśniła, iż "skarga" dotyczy decyzji wydanych w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2003, 2004 i 2005 r. przez Wójta Gminy W. Postanowieniem z [...] października 2005 r. Wójt Gminy W. pozostawił bez rozpoznania podanie A. W. z 10 maja 2005 r., z powodu nieusunięcia w terminie braków, zgodnie z wezwaniem z 23 września 2005 r.
W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, iż skarżąca mimo wezwania nie podała w jakim zakresie kwestionuje wymienione decyzje oraz w jakim trybie żąda ich wzruszenia.
Pismem z 25 października 2005 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu podniosła, iż w piśmie z 10 maja 2005 r., jak również w piśmie z 6 października 2005 r., podała wymagane dane. Wskazała, iż do pierwszego pisma załączyła wyliczenie podatku zgodnie z obowiązującą ustawą o podatku leśnym. Ponadto wyjaśniła, iż nieprawidłowości dotyczą "podatku od powierzchni działki za lata 2003-2005". Skarżąca wskazała również, iż "tryb" o jaki pyta Wójt, powinien umożliwić szybkie i merytoryczne załatwienie sprawy. Z kolei, jeżeli istnieje kilka trybów załatwienia sprawy, wnosi o ich podanie, a wtedy ona wybierze właściwy. W ocenie skarżącej, Wójt działa na zwłokę, aby uniknąć merytorycznego rozpatrzenia sprawy.
Postanowieniem z [...] grudnia 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, iż w piśmie z 8 maja 2005 r. skarżąca nie wyjaśniła, jakie jest jej żądanie, nie podała daty, numerów i adresata decyzji, ani też trybu w jakim wniosła o ich wzruszenie. Organ II instancji podniósł, iż w skierowanym do Wójta Gminy w W. piśmie z 9 września 2005r. zaznaczył m.in., że w przypadku kwestionowania przez podatników rozstrzygnięć organów podatkowych, przepisy Ordynacji podatkowej przewidują różne tryby zaskarżania decyzji podatkowych jak na przykład wniesienie odwołania, złożenie wniosku o wznowienie postępowania, stwierdzenie nieważności czy też uchylenie lub zmianę decyzji ostatecznych. Z kolei, od wybranego przez podatnika trybu wzruszenia decyzji, zależy ustalenie organu podatkowego właściwego do załatwienia sprawy.
W uzasadnieniu decyzji zaznaczono, iż przedmiotowe pismo zostało również skierowane do wiadomości wnioskodawczyni.
Organ II instancji wskazał, iż mimo, że Wójt Gminy W. wezwał podatniczkę do usunięcia braków podania z 8 maja 2005 r., nadal nie podała ona danych niezbędnych do nadania sprawie właściwego biegu.
Ustosunkowując się do zarzutu zażalenia, w którym skarżąca wniosła o wskazanie jej trybów załatwienia sprawy, w celu wybrania przez nią właściwego, organ odwoławczy szczegółowo pouczył skarżącą o trybach zaskarżania decyzji.
Organ II instancji wyjaśnił również, iż załatwienie sprawy podatniczki będzie możliwe dopiero po złożenia przez nią stosownego wniosku spełniającego wymogi z art. 168 § 2 O.p.
W skardze z 3 stycznia 2006 r. skarżąca wskazała, iż zaskarża postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] grudnia 2005 r. i wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wójta Gminy w W., będącej wezwaniem płatniczym za lata 2003-2005 w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości.
Skarżąca wskazała, iż w pismach kierowanych do Wójta Gminy W. spełniła wymagania art. 168 § 2 O.p. Podniosła, iż organ zajął się kwestiami proceduralnymi nie rozstrzygając merytorycznie sprawy. W ocenie skarżącej, osoby, niemające wykształcenia prawniczego, nie mają szans na merytoryczne rozpatrzenie sprawy, z uwagi na nieprzyjazne i biurokratyczne działanie organów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z dyspozycją art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej P.p.s.a.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w takim trybie, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Mając na uwadze stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd stwierdza, że przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym zostały spełnione.
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 dalej – P.u.s.a.) oraz w związku z art. 135 P.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, iż organy I i II instancji w sposób istotny naruszyły przepisy postępowania.
Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd orzekając związany jest granicami sprawy wyznaczonej przez przedmiot zaskarżenia. W tym przypadku jest nim zgodność z prawem postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., utrzymującego w mocy postanowienie Wójta Gminy W., pozostawiającego bez rozpoznania podanie skarżącej z 8 maja 2005 r. z powodu nieusunięcia w terminie jego braków, zgodnie z wezwaniem z 23 września 2005 r.
Sąd wskazuje, iż zgodnie z art. 168 § 1 O.p., podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, wnioski) mogą być wnoszone na piśmie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, telefaksu, poczty elektronicznej, a także ustnie do protokółu. Jak stanowi z kolei § 2 tego artykułu, podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adresu (miejsca zamieszkania lub pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności), a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych. Jak stanowi natomiast art. 222 O.p., odwołanie od decyzji organu podatkowego powinno zawierać zarzuty przeciw decyzji, określać istotę i zakres żądania będącego przedmiotem odwołania oraz wskazywać dowody uzasadniające to żądanie.
Jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia (art. 169 § 1 O.p.).
Powyższe przepisy ustanawiają wymogi formalne, jakim powinny odpowiadać podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, wnioski) w postępowaniu podatkowym a także konsekwencje ich nie spełnienia. W niektórych przypadkach sprostanie tym wymogom może nastręczać określone problemy podatnikom, którzy nie mają wykształcenia prawniczego i w postępowaniu nie korzystają z usług fachowego pełnomocnika. Z tych w względów, zarówno w piśmiennictwie podatkowym, jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym silnie prezentowany jest pogląd, iż przepisy te powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nadmierny rygoryzm w ich stosowaniu może prowadzić do ograniczenia praw strony w postępowaniu podatkowym.
Odnosząc zaś powyższe uwagi do niniejszej sprawy trzeba przyznać, iż istotnie pismo skarżącej z 8 maja 2005 r. skierowane do Wójta Gminy W. nie jest precyzyjne. Przede wszystkim skarżąca zatytułowała niniejsze pismo "zażaleniem", mimo iż taki środek zaskarżenia, od decyzji, nie przysługuje. Skarżąca nie powołała również dat i numerów zaskarżonych decyzji, pisząc jedynie, iż "zażalenie" dotyczy decyzji w sprawie wymiaru podatku za grunty leśne za lata 2003, 2004 i 2005. Jednocześnie skarżąca zarzuciła tym decyzjom niezgodność z prawem.
Podkreślić należy, iż zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 122 Op., w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Dlatego też, organy podatkowe nie powinny uchylać się od merytorycznego rozpatrzenia sprawy i obowiązane są dążyć do załatwienia podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, wniosku) podatnika. Organy powinny mieć również na uwadze zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 127 O.p.), z której wynika obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dwukrotnego ustalenia stanu faktycznego i dwukrotnej wykładni przepisów prawa. Podkreślić bowiem należy, iż prawo do wniesienia odwołania przysługuje od każdej decyzji organu podatkowego I instancji.
W ocenie Sądu, z analizy pisma skarżącej z 8 maja 2005 r. wynika, iż w sytuacji, w której niniejsze pismo zostałoby złożone z zachowaniem 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania, organy podatkowe powinny niniejsze pismo zakwalifikować jako odwołanie od decyzji wymiarowych. Wówczas, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, sprawa powinna być przekazana do rozpatrzenia organowi odwoławczemu, który ewentualnie mógłby wezwać stronę do uzupełnienia odwołania na podstawie art. 168 § 1 w zw. z art. 222 O.p., i od odpowiedzi na to wezwanie uzależnić wynik postępowania.
Podkreślić jednakże należy, iż z nadesłanych akt sprawy nie wynika, które decyzje wymiarowe Wójta Gminy W. zostały zaskarżone. Decyzje te nie zostały załączone do akt przesłanych do Sądu. W związku z powyższym, nie można dokonać oceny, ani prawidłowości pouczeń zawartych w tych decyzjach, co do przysługujących skarżącej środków odwoławczych, ani tym bardziej terminów doręczenia decyzji. Niezrozumiałym jest również fakt, iż w aktach sprawy znajduje się decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2005 r. wydana [...] sierpnia 2005 r., mimo iż w piśmie z 23 maja 2005 r. Wójt Gminy W. wyraźnie wskazuje, iż decyzje w sprawie wymiaru podatku za lata 2003-2005 są prawomocne i podlegają wykonaniu.
Podkreślić również należy, iż w niniejszym piśmie organ I instancji stwierdził, że podaniu skarżącej nie może nadać biegu, ponieważ zostało złożone po upływie 14 dni od daty otrzymania decyzji.
W tej sytuacji, jeżeli rzeczywiście pismo skarżącej zostało złożone po upływie terminu do wniesienia odwołania, organ I instancji, z uwagi na powstałe wątpliwości co do charakteru wniesionego pisma i zakresu żądania, obowiązany był (tak jak to zrobił w rozpatrywanej sprawie), wezwać skarżącą do uzupełnienia braków pisma.
Jednakże podkreślić należy, iż wezwanie to powinno być precyzyjne, nie budzące żadnych wątpliwości u podatnika, który nie jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Przede wszystkim bowiem organy powinny pamiętać o zasadzie prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, wyrażonej w art. 121 § 1 O.p.
W ocenie Sądu, wezwanie organu I instancji z 23 września 2005 r. skierowane do skarżącej, takich wymagań nie spełniało. Dlatego też, nieprecyzyjna odpowiedź skarżącej na to wezwanie, nie mogła przesądzić o pozostawieniu jej podania bez rozpatrzenia.
Zauważyć bowiem należy, iż skarżąca w miarę swoich możliwości i wiedzy odpowiedziała na wezwanie organu, wskazała, iż "skarga" dotyczy decyzji wydanych przez Wójta Gminy w W. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za lata 2003, 2004 i 2005 r. Wskazała również na naruszenie ustawy o podatku leśnym. Wniosła również o dokonanie rozliczenia finansowego podatku za lata 2003-2005 z uwzględnieniem dokonanych wpłat oraz podanie stanu rozliczenia podatku od nieruchomości na dzień 31 grudnia 2005 r. W ocenie Sądu, fakt iż skarżąca nie wskazała trybu w jakim żąda wzruszenia decyzji, nie może w niniejszej sprawie skutkować pozostawieniem jej podania bez rozpatrzenia.
Zauważyć bowiem należy, iż organ w przedmiotowym wezwaniu nie pouczył skarżącej o możliwych trybach rozpoznania sprawy. Z kolei z pism skarżącej kierowanych do organów obu instancji jednoznaczne wynika, iż skarżąca nie miała wiedzy w tym zakresie.
Pokreślić również trzeba, iż z § 2 art. 121 O.p wynika zasada udzielania przez organ podatkowy informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego. Od dnia 1 stycznia 2003 r. ustawodawca nakazał organowi podatkowemu udzielać informacji podatnikowi nie tylko na wniosek, lecz także z urzędu. Poza tym obowiązek ten obejmuje oprócz udzielania informacji, również udzielanie wyjaśnień, co traktować należy jako konieczność objaśnienia podatnikowi treści przepisu, jego znaczenia i konsekwencji niezastosowania się do niego.
W rozpoznawanej sprawie organy podatkowe naruszyły powyższą zasadę.
Z kolei pouczenie skarżącej o możliwych trybach rozpoznania sprawy dopiero w uzasadnieniu postanowienia organu odwoławczego uznać należy za spóźnione.
Ponadto z akt sprawy wynika, iż zarówno organ I jak i organ II instancji, wydały postanowienia z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym wyrażonej w art. 123 § 1 O.p Powołany przepis ustanawia zasadę, z której wynikają dla organu podatkowego określone obowiązki. Są to: obowiązek zagwarantowania stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zagwarantowania stronie, przed wydaniem decyzji, możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Podsumowując wskazać również należy, iż z powołanych przez Sąd przepisów art. 1 §1 i §2 P.u.s.a. oraz art. 3 i art. 54 §2 P.p.s.a. wynika, że w celu zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, niezbędne jest przekazanie Sądowi skargi przez organ odwoławczy wraz z pełnymi aktami sprawy. Sąd dokonuje oceny zgodności z prawem działalności administracji publicznej na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W celu stworzenia Sądowi możliwości wszechstronnego zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa, niezbędne jest przekazanie Sądowi akt sprawy w takiej postaci, jaką dysponowały organy administracji publicznej wydając zaskarżone decyzje.
Sąd zauważa, iż w aktach sprawy nie znalazły się decyzje wymiarowe, na które powołuje się organ I instancji w pismach z 25 maja 2005 r. i 4 sierpnia 2005 r. Z kolei akty te oraz data ich doręczenia miały istotne znaczenia dla określenia charakteru podania z 8 maja 2005 r.
Z powyższego wynika, że rozpoznając zażalenie od postanowienia organu I instancji, organ odwoławczy nie dysponował kompletem niezbędnych dokumentów. Nie zbadał zatem w sposób właściwy materiału dowodowego w sprawie.
Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności sprawy, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy W. należało uznać za wydane z naruszeniem zasad postępowania wyrażonych w art. 121, art. 122, art. 187 §1, art. 123 § 1 O.p. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku powyższym zaistniały podstawy do uchylenia postanowień w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania postanowień do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy P.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania sądowego rozstrzygnięto w oparciu o art. 200 w zw. z art. 210 § 2 P.p.s.a.