Uzasadnienie
W dniu [...] kwietnia 2014 r. do Sądu Rejonowego w K. wpłynął wniosek o ogłoszenie upadłości Przedsiębiorstwa Usług i Produkcji R. sp. z o.o. (dalej: Spółka), obejmującej likwidację majątku. Postanowieniem z dnia [...] maja 2014r., sygn. akt [...], Sąd ogłosił upadłość Spółki obejmującą likwidację jej majątku.
Decyzją z dnia [...] marca 2019 r., Prezes Zarządu PFRON orzekł o odpowiedzialności T. M. (dalej: Strona, Skarżący) jako byłego prezesa zarządu za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy styczeń -maj 2014 r. w kwocie głównej 16.133,00 zł oraz odsetkach w kwocie 164 zł, naliczonych na dzień przed ogłoszeniem upadłości Spółki, tj. 11 maja 2014 r.
W odwołaniu od ww. decyzji Strona podniosła, iż wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został złożony we właściwym czasie, tj. w dniu 30 kwietnia 2014 r. Skarżący wskazał ponadto, iż brak wpłat na PFRON w okresie objętym skarżoną decyzją wynikał z przeoczenia działu księgowości Spółki.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: organ, Minister) utrzymał w mocy powyższą decyzję.
W oparciu o odpis pełnego KRS o numerze: [...] ustalono, iż w okresie od 10 kwietnia 2003 r. do dnia 16 listopada 2018 r. Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu w Spółce.
Tym samym, zdaniem organu, okoliczność pełnienia przez Skarżącego funkcji członka zarządu w okresie upływu terminu płatności zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON, została udowodniona i spełniona została przesłanka odpowiedzialności, o jakiej mowa w art. 116 § 2 O.p.
Minister odnosząc się do przesłanki odpowiedzialności członka zarządu wynikającej z art. 116 § 1 O.p. czyli bezskuteczności egzekucji z majątku spółki podał, że zgłoszona w postępowaniu upadłościowym wierzytelność nie została zaspokojona.
W ocenie Ministra wykazano, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna.
Organ przechodząc do przesłanek egzoneracyjnych, umożliwiających uwolnienie się od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki zaznaczył, że istniała podstawa do zgłoszenia wniosku o upadłość Spółki z uwagi na zaprzestanie regulowania przez Spółkę należności wobec PFRON zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003 r., nr 60, poz. 535 ze zm., dalej: "p.u.n."), w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r.
Organ podał, że Spółka posiadała nieuregulowane zobowiązania wobec innych podmiotów, których termin płatności upływał przed okresem wymagalności zobowiązań względem PFRON, tj. zobowiązania względem: C. S.A. na kwotę 143 943,21 zł wymagalne częściowo dnia 20 września 2013 r., A. na kwotę 179 875,20 zł wymagalne częściowo 13 października 2013 r., A. na kwotę 6 740, zł wymagalne dnia 10 grudnia 2013 r.
Mając na uwadze art. 21 ust. 1 p.u.n., Minister uznał, że Strona winna złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości najpóźniej do dnia 6 marca 2014 r. Podniesiono, że pierwszym niezapłaconym zobowiązaniem Spółki było zobowiązanie za styczeń 2014r., którego termin płatności przypadał na dzień 20 lutego 2014 r.
Organ podniósł, że Skarżący nie wskazał składników majątkowych należących do Spółki, z których możliwe byłoby przeprowadzenie skutecznej egzekucji.
Minister nie podzielił zarzutów odwołania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów procesu.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 a) O.p., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Strony wykazano, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości.
W odpowiedzi na skargę, Minister wniósł o jej oddalenie, uznając argumenty skargi za nieuzasadnione.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych powodów niż w niej przedstawione.
Kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do badania, czy organ administracji, wydając zaskarżony akt, nie naruszył prawa. W wyniku kontroli sądu administracyjnego decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) – dalej "P.p.s.a." - lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).
Stosownie zaś do treści art. 134 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Kontroli Sądu poddano decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] grudnia 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] marca 2019 r. w przedmiocie odpowiedzialności Skarżącego jako byłego prezesa zarządu Spółki za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za styczeń -maj 2014 r.
Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w tym w szczególności art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 122 O.p., w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. W myśl natomiast art. 187 § 1 O.p., organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepisy art. 191 O.p. stanowi, że organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ważnym prawem podatnika jest prowadzenie postępowania przez organy podatkowe tak, aby budzić zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.). W wyroku z dnia 12 kwietnia 2011 r. I FSK 262/11 (SIP LEX nr 882070) NSA zaakcentował, że zgodnie z art. 121 § 1 O.p. postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Norma ta, choć ujęta ogólnie, nie może być traktowana jedynie jako postulat odnoszący się do sposobu prowadzenia postępowania. Jest to bowiem przepis, do którego przestrzegania organy zobowiązane są na równi z innymi przepisami zawierającymi wytyczne co do ich działań.
Z kolei w wyroku z dnia 3 marca 2008 r. I FSK 365/07 (SIP LEX nr 983988) NSA wyraził pogląd, że postępowanie budzące zaufanie to postępowanie staranne i merytorycznie poprawne, w którym traktuje się równo interesy podatnika i Skarbu Państwa, a powstałych wątpliwości nie rozstrzyga na niekorzyść podatnika. Zasada ta dotyczy zarówno stosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów procesowych, w tym także dotyczących oceny dowodów zgromadzonych w sprawie.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu najważniejszą kwestią, wymagającą ponownego przeprowadzenia postępowania jest prawidłowe ustalenie czy Skarżący w okresie kiedy powstały zaległości Spółki, za które przeniesiono na niego odpowiedzialność, pełnił funkcję prezesa jej zarządu.
Zgodnie bowiem z art. 116 § 2 O.p. odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 O.p. powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Zgodnie natomiast z art. 116 § 4 O.p. przepisy § 1-3 stosuje się również do byłego członka zarządu.
Zważyć przy tym należy, że ciężar wykazania pozytywnych przesłanek przeniesienia na Skarżącego odpowiedzialności spoczywa na organie. Jedną z takich przesłanek jest właśnie pełnienie funkcji członka zarządu, w okresie, w którym powstały zaległości, za które odpowiedzialność jest przenoszona.
W związku z tym przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie przeniesiono na Skarżącego odpowiedzialność za zobowiązania Spółki dotyczące wpłat z tytułu składek na PFRON za styczeń - maj 2014 r. A zatem terminy płatności tych należności upływały, zgodnie z art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. 2020.426) pracodawcy dokonują wpłat na PFRON w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat, czyli w niniejszej sprawie za styczeń 2014 r. – do 20 lutego, za luty 2014 r. – do 20 marca, za marzec 2014 r. – do 20 kwietnia, za kwiecień 2014 r. – do 20 maja oraz za maj 2014 r. – do 20 czerwca 2014 r. Jak podano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz co bezspornie wynika też z akt niniejszej sprawy Sąd Rejonowy w K. postanowieniem z dnia [...] maja 2014r., sygn. akt [...] ogłosił upadłość Przedsiębiorstwa Usług i Produkcji R. sp. z o.o., obejmującą likwidację jej majątku.
W związku z tym przypomnieć należy, że zgodnie z art. 75 ust. 1 p.u.n. z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim. Wprawdzie podmiotem praw i obowiązków związanych ze składnikami mienia objętego masą upadłości pozostaje upadły, to jednak od tego dnia czynności w zakresie zarządu majątku masy upadłości wykonuje syndyk lub zarządca.
A zatem brak było podstaw prawnych do przeniesienia na Skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, które powstały po dniu ogłoszenia jej upadłości, a więc za kwiecień i maj 2014 r., gdyż Skarżący od dnia wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości Przedsiębiorstwa Usług i Produkcji R. sp. z o.o. nie mógł pełnić funkcji członka zarządu tej Spółki. W konsekwencji nie mógł też ponosić odpowiedzialności za zaległości tej Spółki powstałe po tym dniu.
Wprawdzie z odpisu pełnego KRS [...] – jak przyjęły organy w niniejszej sprawie - wynikało, iż Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu w Spółce w okresie od 10 kwietnia 2003 r. do dnia 16 listopada 2018 r., niemniej jednak nie jest to okoliczność niepodważalna innymi dowodami. Takim dowodem jest niewątpliwie postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] maja 2014 r., którym organy dysponowały, gdyż postanowienie znajdowało się w aktach niniejszej sprawy.
Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdza, że nie zostało przez organy należycie wyjaśnione i zbadane do kiedy Skarżący pełnił funkcję członka zarządu w Spółce. Organy nie tylko nie dokonały ustaleń w powyższym zakresie, ale nawet nie przeanalizowały dokumentów, które znajdują się w aktach sprawy.
Tak więc wyjaśnienia wymaga fundamentalna kwestia, tj. czy Skarżący był członkiem zarządu Spółki w dacie upływu terminu płatności wskazanych zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za styczeń – maj 2014 r.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że zgodnie z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. to do organu podatkowego należy wyjaśnienie wszystkich okoliczności niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. To organ określa, jakie fakty winny być ustalone, za pomocą jakich dowodów, on też przeprowadza te dowody. Organ ma zebrać wyczerpujący materiał dowodowy i rozpatrzyć go w całości, nie pomijając żadnego z zebranych dowodów, w tym również tych, które zostały zaoferowane przez stronę w ramach przysługującego jej prawa do czynnego udziału w postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.). Katalog dowodów w postępowaniu podatkowym jest katalogiem otwartym. Dowodem może być wszystko to, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i nie jest sprzeczne z prawem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2016r., I FSK 1627/16; CBOSA). Poczynione ustalenia faktyczne, ocena dowodów oraz wskazanie podstawy prawnej decyzji powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji zgodnie z wymogami art. 210 § 4 O.p. Nie jest przy tym sporne, że udowodnienie przesłanki pozytywnej, jaką jest omawiana okoliczność pełnienia przez członka zarządu funkcji w czasie, w którym upływał termin płatności zobowiązania podatkowego, ciąży nie na członku zarządu, a właśnie na organie podatkowym.
Mając zatem na uwadze, że niedostatecznie wyjaśniono kwestię okresu pełnienia przez Skarżącego funkcji prezesa zarządu Spółki, stwierdzić należało, że organ naruszył ww. przepisy postępowania, tj. art. 121 § 1, art. 122, art. 180, art. 181, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p., a także art. 210 § 4 O.p., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zasada zaufania, zasada dążenia do ustalenia prawdy materialnej, a przede wszystkim to, że obowiązek wykazania pełnienia funkcji członka zarządu w okresie, w którym powstały zaległości, spoczywa na organie, wymagały podjęcia skutecznych działań w tym zakresie również przez organy wydające rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Powyższego w rozpoznanej sprawie zabrakło.
W tych okolicznościach Sąd wskazuje, że organ odwoławczy, ponownie rozpoznając sprawę, będzie obowiązany uwzględnić stanowisko Sądu i ustalić od kiedy Skarżący przestał pełnić funkcję członka zarządu w Spółce.
Rozstrzygnięcie w powyższym zakresie stanowić będzie punkt wyjścia do analizy kolejnych przesłanek orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okresy styczeń - maj 2014 r. Ocena prawidłowości stanowiska organu zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w zakresie pozostałych przesłanek i okoliczności sprawy obecnie byłaby więc przedwczesna.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził zgodnie z art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego, na które składają się: kwota 500 zł uiszczonego wpisu sądowego oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, stosownie do przepisu art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374).