Uzasadnienie
W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału III wzywające do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, A. P. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy.
W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że uiszczenie wpisu wiąże się z uzasadnionymi problemami. Podniósł, iż nie posiada środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na ten cel. W złożonym oświadczeniu Wnioskodawca wskazał, iż nie posiada żadnego majątku. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną. Osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.350 zł.
Pismem z 22 marca 2010 r. Referendarz sądowy wezwał Wnioskodawcę do uzupełnienia przedmiotowego wniosku, poprzez wskazanie jego zakresu, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Ponadto, z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Wnioskodawcy, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - P.p.s.a.), Skarżący został wezwany - w terminie 7 dni - do: wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (np. wynagrodzenie za pracę, dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zasiłki, inne świadczenia), nadesłania zaświadczenia o ewentualnym posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, nadesłanie zaświadczenia o zarobkach żony, ewentualnie zaświadczenia o pozostawaniu przez nią bez zatrudnienia, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące, wskazania wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków rodziny).
W odpowiedzi na wezwanie Skarżący wyjaśnił, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż aktualnie zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.350 zł brutto miesięcznie.
Z uwagi na zawartą w 1996 r. umowę znosząca majątkową małżeńską wspólność ustawową, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie ma aktywnych rachunków bankowych. Miesięcznie ponosi wydatki w wysokości ok. 600 zł z tytułu opłat stałych.
Pismem z 16 kwietnia Referendarz sądowy ponownie wezwał Skarżącego do nadesłania dokumentów dotyczących jego aktualnej sytuacji finansowe tj. zeznania podatkowego za 2009 r., zaświadczenia o dochodach Skarżącego i jego żony, przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków Skarżącego.
W odpowiedzi, Skarżący nadesłał zeznanie PIT-36 za 2009 r. oraz zaświadczenia o dochodach. Jako miesięczne wydatki wskazał: czynsz 330 zł, telefon 100 zł, prąd 100 zł oraz gaz 50 zł. Wskazał ponadto na konieczność dodatkowych wydatków związanych z leczeniem syna.
Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:
Na podstawie art. 243 §1 oraz art. 245 §1 P.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 258 §1 powołanej ustawy, czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi.
W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Przepis art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże (podkreślenie własne), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Rozpoznając wniosek należało zatem uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. W związku powyższym, wskazać trzeba, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy w wysokości 500 zł.
Po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego oraz przedstawionych przez niego danych o sytuacji finansowej, Referendarz sądowy stwierdza, że w jego przypadku przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy nie występują. W ocenie Referendarza sądowego, kwota wpisu sądowego ciążącego na Wnioskodawcy nie jest obciążeniem ponad jego możliwości finansowe. Wydatki w tej wysokości nie spowodują uszczerbku w utrzymaniu koniecznym Skarżącego i jego żony. Zauważyć bowiem należy, że zarówno Skarżący jak i jego żona uzyskują stałe dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości ponad 3 tysięcy zł netto (Wnioskodawca -1.350 zł brutto, żona Wnioskodawcy - 2.365,62 zł netto).
Z kolei miesięczne wydatki stałe z tytułu opłat, zgodnie z oświadczeniem Wnioskodawcy wynoszą ok. 600 zł. W związku z powyższym, pozostała kwota, po pomniejszeniu o koszty wyżywienia i inne niezbędne wydatki, jest wystarczająca, aby zabezpieczyć środki na poniesienie kosztów sądowych. Powyższej oceny nie zmienia fakt obowiązywania w małżeństwie Skarżącego rozdzielności majątkowej. Należy bowiem zwrócić uwagę, że takie ukształtowanie relacji majątkowych nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Obowiązek takiego wsparcia wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na co zwracano już uwagę w orzecznictwie sądowym (zob. postanowienie NSA z 17 lutego 2010 r. II FZ 21/10, postanowienie NSA z 6 października 2004 r. GZ 71/04).
Skarżący musi mieć na uwadze, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich". Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.).
Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu.
W ocenie Referendarza sądowego, Skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców.
Odnosząc się z kolei do podniesionej przez Skarżącego konieczności wydatkowania dodatkowych środków na leczenie syna, zauważyć należy, iż okoliczność tę Skarżący powołał dopiero w trzecim z kolei piśmie dotyczący prawa pomocy. Ponadto, nie wskazał wysokości miesięcznych środków przeznaczanych na leczenie syna, nie wyjaśnił, kto ponosi te koszty, zwłaszcza, iż w oświadczeniu o stanie rodzinnym nie wskazywał, aby prowadził wspólne gospodarstwo domowe z synem. W konsekwencji przy rozpoznawaniu winsoku Referendarz sądowy pominął tę kwestię.
Podsumowując wskazać należy, iż okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z akt sprawy, nie uzasadniają twierdzenia, że Skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do uiszczenia wpisu sądowego. Brak więc podstaw do zastosowania w tym przypadku wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania.
Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.