Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 10 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 554/16

Uzasadnienie

Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., np. zwolnienie od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona.

P.L., dalej jako strona, wnioskiem zawartym w formularzu PPF złożonym w odpowiedzi na wezwanie o wpis od skargi w wysokości 58707 zł, zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak środków finansowych. A to wszystko – z powodu określenia Skarżącemu zobowiązania w VAT w wysokości 5870691 zł. W uzasadnieniu poinformował o tym, że:

1. - nie dysponuje żadnym majątkiem (ruchomym i nieruchomym);
2. - wpis od skargi (niespełna 59 tys. zł) jest dla Skarżącego "kwotą astronomiczną";
3. - w wyniku działań organów podatkowych (blokady rachunków bankowych, wydanie decyzji o zabezpieczeniu) utracił możliwość prowadzenia działalności gospodarczej;
4. - rodzaj prowadzonej przez Skarżącego (handel [...]) działalności nie wymagał posiadania majątku trwałego;
5. - nie posiada żadnych oszczędności;
6. - zajęcie zabezpieczające na majątku Skarżącego przekształciło się w zajęcie egzekucyjne;
7. - jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku;
8. - dotychczasowy pracodawca nie przedłużył ze Skarżącym stosunku pracy;
9. - nie ma możliwości uzyskania środków finansowych z kredytu/pożyczki zaciąganych na rynku komercyjnym;
10. - łączy go z pełnomocnikiem umowa, zgodnie z którą wynagrodzenie za wykonaną pracę będzie należne wyłącznie w przypadku "sukcesu";
11. - Skarżący zamieszkuje z małżonką, w mieszkaniu rodziców;
12. - małżonków łączy umowną odrębność majątkowa;
13. - Skarżący jest zobowiązany do łożenia na syna (B.) kwoty alimentów w wysokości w tys. zł (wyrok SO z [...] lipca 2011 r, [...]);
14. - Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką (ur.[...] r.).

Do wniosku Skarżący załączył wydruk z CEiIoDGRP (k 67); PIT-36L za 2015 r.; PIT-37 za 2015 r.; wyciąg z rachunku [...]; kserokopie tytułów wykonawczych; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 12/5/2016 r. o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji życiowej strony, tj. o wskazanie źródeł utrzymania, wysokości dochodów, wydatków, odpisów wyciągów z rachunków bankowych, kalkulacji kosztów życia, podanie wysokości przychodów osiąganych w ramach działalności gospodarczej w czasie jej prowadzenia oraz zestawienia faktur VAT, przekazania informacji o wysokości wynagrodzenia pełnomocnika i in., skutecznie doręczonego 25/4/2016 r (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sądowych) Strona, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, przedstawiła następujące okoliczności, które mają świadczyć o braku środków na poczet kosztów postępowania sądowego:

1. - posiada rozdzielność majątkową z żoną, która prowadzi działalność gospodarczą;
2. - prowadzi wspólne gospodarstwo także z córką, która nie uzyskuje dochodów;
3. - w wyniku prowadzonej w 2015 r działalności gospodarczej osiągnął stratę w wysokości 10.049,81 zł.;
4. - zawiesił działalność gospodarczą;
5. - w 2015 r osiągnął z tytułu stosunku pracy, kwotę 3500 zł;
6. - małżonka Skarżącego za 2015 r. i 2016 r. osiągnęła stratę (ok 25 tys. zł i ok 23 tys. zł);
7. - w 2016 r. jest osobą bezrobotną.

Skarżący zadeklarował ponoszenie wydatków (z tytułu czynszu za mieszkanie, energii elektrycznej, wydatków na dziecko, na wyżywienie) w kwocie ok 3200 zł. Nadto ponosi koszty alimentów w wysokości 2 tys. zł miesięcznie. Strona zaakcentowała okoliczność, że wynagrodzenie dla radcy prawnego zostanie wypłacone, gdy Skarżący zostanie uwolniony od konieczności uiszczenia dochodzonych przez organy podatkowe kwot.

Skarżący zadeklarował przekazanie, m.in., wyciągów ze swoich rachunków bankowych, rachunków bankowych żony, zeznań podatkowych PIT-37 i PIT-36L, kompletne ewidencje sprzedaży i zakupów w ramach działalności gospodarczej prowadzonej za okres od lipca do września 2015 r.

Jedyny wymagalny w sprawie koszt sądowy to wpis od skargi w wysokości niespełna 59 tys. zł, obliczony od wartości przedmiotu zaskarżenia w kwocie 5974797 zł. Spór w sprawie dotyczy podatku VAT, w szczególności tego, czy wystawiane przez Skarżącego faktury odzwierciedlają rzeczywisty obrót gospodarczy, czy też służyły wyłącznie do odliczania podatku naliczonego (problem "znikających podatników", "karuzeli podatkowej" i świadomości udziału w procederze).

Referendarz sądowy, tytułem wstępu, zaznacza istnienie poglądu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym prowadzenie działalności gospodarczej, nie tylko "ryzykownej", zobowiązuje przedsiębiorcę uzyskującego przychód, choćby w rozmiarze wskazanym w zaskarżonej decyzji, do zabezpieczenia środków na poczet kosztów działalności gospodarczej, a zatem na poczet także kosztów, takich jak w niniejszym postępowaniu. Jest to uwaga o drugorzędnym znaczeniu, ponieważ, jak wynika z nadesłanych wyciągów bankowych, także żony Wnioskodawcy, posiada on możliwość skorzystania z zadeklarowanych zasobów. Tym bardziej, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. obowiązkiem Strony jest partycypowanie w kosztach postępowania i poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Przy ocenie możliwości finansowych poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami.

Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. W skutek zawartego związku małżeńskiego, małżonkowie są zobligowani do udzielania sobie wzajemnej pomocy, także finansowej (postanowienie z 12/9/2014 r., I Fz 339/14, CBOSA).

Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowo-administracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwa, co w istocie oznacza, że pokrywane są m. in. z danin publicznych wnoszonych przez innych podatników, często znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Fakt ten powoduje, że korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może bez pomocy państwa zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Referendarz sądowy zauważa, że z oświadczeń Skarżącego złożonych – w wyniku wezwania z 12/5/2016 r. – pod rygorem odpowiedzialności karnej (rubryka 13 i 15 formularza PPF i doprecyzowanie informacji w piśmie przewodnim z datą wpływu 30/5/2016 r.) wynika, że skarżący nie dysponuje żadnym dochodem (tylko długami), i z tego "braku" dochodu ponosi wydatki w kwocie - magis vel minus - 5200 zł, ale miesięcznie.

W ocenie urzędnika sądowego ponoszenie wydatków we wskazanej kwocie, przy braku dochodów i oszczędności jest mało prawdopodobne. Konsekwencje zarysowanych wątpliwości obciążają Skarżącego, ponieważ to w jego interesie leży rzetelne wykazanie sytuacji, w której znajduje się w ten sposób, by możliwe było przyznanie mu prawa pomocy. W szczególności, zwolnienie od kosztów sadowych jest możliwe w sytuacji, kiedy nie istnieją wątpliwości, co do sytuacji, w której strona znajduje się (ignoti nulla cupido).

Referendarz sądowy dopuszcza, w ocenie wiarygodności oświadczeń Strony, zadeklarowaną możliwość takiego uregulowania sobie relacji z pełnomocnikiem, by "wynagrodzenie dla radcy prawnego zostanie wypłacone, gdy Skarżący zostanie uwolniony od konieczności uiszczenia dochodzonych przez organy podatkowe kwot" (s. 3 pisma z 30 maja 2016 r., k 93 akt sądowych). W sporach podatkowych z kategorii "znikających podatników" czy "karuzeli podatkowej" zarysowany sposób prowadzenia sprawy i tego rodzaju dbałość o kondycję mocodawcy zasługuje na aprobatę (honesta fama melior pecunia).

Z tych powodów referendarz sądowy był zobowiązany uznać, że, oświadczenie zawarte we wniosku, uzupełnione w wyniku wezwania, jest niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego i budzi wątpliwości. Nie wiadomo bowiem, skąd strona, przy zadeklarowanym braku dochodów i oszczędności czerpie środki na koszty codziennego utrzymania.

Bez próby nawet odpowiedzi referendarz sądowy pozostawia pytanie: jak, w zgodzie z regułami dyscypliny budżetowej, regułami racjonalnego wnioskowania i doświadczenia życiowego uwzględnić wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, skoro z jego treści, nawet po wezwaniu Sądu, wynika, że skarżący dysponuje dochodami o nieujawnionej wysokości, nie ujawnia wskazanych informacji o swoim stanie finansowym i majątkowym.

Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.