Uzasadnienie
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj., np. zwolnienie od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona.
P. B., dalej jako strona, wnioskiem zawartym w formularzu PPF z 4 maja 2016 r., zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na brak środków finansowych. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Żona nie osiąga żadnych przychodów. Wnioskodawca wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości 1.850 zł miesięcznie. Wyjaśnił, że w budynkach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie prowadzi działalności, ponieważ Starosta K. wydał decyzję zakazującą prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie prowadzenia stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania.
Skarżący wskazał, ze zobowiązania spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków. Ponosi następujące miesięczne koszty: - gaz, woda (460 zł); - kanalizacja (60 zł); - ogrzewanie mieszkania (350 zł); - telefon (100 zł); - ubezpieczenie na życie (60 zł) i in. Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych za 2015 i 2016 r., wypis z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2016 r., PIT-37 za 2015 r.
Referendarz sądowy wskazuje, że sytuacja majątkowa skarżącego i jego zdolność do ponoszenia kosztów postępowania była już oceniana przez Sądy Administracyjne, w tym przez Naczelny Sąd Administracyjny (dane dostępne w bazie CBOSA). Dlatego też, biorąc pod uwagę nadto etap i rodzaj sporu, tj postępowanie egzekucyjne, referendarz sądowy podziela pogląd, z którego potrzeba wynika - do oceny zdolności strony do ponoszenia kosztów postępowania - potrzeba zestawienia wysokości wymagalnych kosztów sądowych (100 zł w niniejszej sprawie) z wysokością środków, które skarżący ma w ogóle do dyspozycji.
Należy zwrócić uwagę na to, że wpis od skargi na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym w sprawie. Przyznanie zwolnienia od wpisu – z jednej strony - umożliwi skarżącemu realizację prawa do Sądu zagwarantowanego Konstytucją RP, lecz z drugiej strony musi oprzeć się zarzutom naruszenia reguł racjonalnego myślenia i naruszenia zasad doświadczenia życiowego. Referendarz sadowy musi też uwzględniać pogląd NSA wyrażony względem skarżącego w styczniu 2016 r., zgodnie z którym " (...) skarżący dysponuje znacznym majątkiem, w tym nieruchomościami, które generują przychody.
Co więcej, skoro skarżący są w stanie wygospodarować odpowiednie kwoty pieniężne na obsługę zobowiązań kredytowych o charakterze cywilnoprawnym, nie sposób uznać jednocześnie, że nadmiernym obciążeniem będzie dla nich poniesienie kosztów postępowania w niniejszej sprawie" (choćby postanowienie z 12/1/2016 r., II FZ 1049/15, CBOSA).
Referendarz sądowy zauważa, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, bowiem w wyniku zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej (bodajże w lipcu 2010 r.) pozostały mu do spłaty zobowiązania zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów, tj. kredyty i umowy leasingowe w znacznej wysokości, które spłaca – m.in. - z przychodów z dzierżawy. Skarżący wskazał ponadto, że aby spłacić swoje zadłużenie zbył część nieruchomości, jednakże należność z tego tytułu została zajęta przez NUS. Źródłem utrzymania rodziny Skarżącego jest dochód uzyskiwany z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1850 zł brutto oraz z działalności gospodarczej (najem pomieszczeń), która obecnie przynosi straty (rubryka 10 formularza PPF, strata 21218 zł). Z drugiej strony jednakże skarżący uzyskuje regularny przychód z renty, jak też przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej (117050,70 zł), co wynika z dokumentów złożonych do innych spraw (np. do sprawy o sygnaturze III SA/Wa 1016/15, czy III SA/Wa 667/16 albo III SA/Wa 563/16).
Ponoszona (zadeklarowana) strata (PIT/B za 2015) z działalności gospodarczej (124673,63 zł) jest natomiast, wobec istnienia realnego obrotu, wartością, przede wszystkim, księgową. Nie bez znaczenia dla oceny sprawy jest fakt, że źródłem egzekucji jest należność wynikająca z ustawy o VAT, zatem związana z działalnością gospodarczą strony. Wydaje się nadto, że gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 570000 m kw powinno zabezpieczać, oprócz skromnego przychodu finansowego, również przychody w naturze umożliwiające zaspokojenie części potrzeb życiowych strony. Fakt ten ma znaczenie z uwagi na sposób oceny "wolności" gospodarowania przez stronę zadeklarowanym dochodem. Z tych powodów referendarz sądowy, uwzględniając reguły racjonalnego wnioskowania (adhibe rationem difficultatibus), nie znalazł argumentów świadczących o tym, ze skarżący nie jest w stanie wygospodarować 100 zł tytułem wymagalnych kosztów postępowania z uzyskiwanego przychodu czy z posiadanego majątku.
Przyszłe ewentualne koszty postępowania mogą być przedmiotem rozpoznania kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zauważyć bowiem należy, że sytuacja materialna skarżącego do tego czasu może ulec zmianie, zaś obecnie nie występują w sprawie żadne inne wymagalne koszty w postępowaniu administracyjnym. Dlatego zbyteczne jest orzekanie – korzystne dla strony – o kosztach niewymagalnych jeszcze (non qui parum habet, sed qui plus cupiti pauper est).
Referendarz sądowy, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 u.p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.