Uzasadnienie
R. W. (zwany dalej: "Skarżącym") wystąpił w niniejszej sprawie w skardze kasacyjnej z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na ponoszone straty oraz blokadę rachunków bankowych w związku z prowadzoną wobec niego egzekucją. Wyjaśnił, że zasadniczym składnikiem jego majątku jest prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej oraz prawo własności posadowionych na niej dwóch budynków mieszkalnych. Skarżący zaznaczył, że prawa te są obciążone hipotekami, a nadto ustanowiony został zakaz zbywania jednej z działek. Dodał, iż nie ma możliwości pobierania pożytków z nieruchomości budynkowej z uwagi na jej zajmowanie przez lokatorów bez tytułu prawnego. Postępowania sądowe o wydanie nieruchomości i bezumowne korzystanie z niej są w toku.
Skarżący zamieszkuje wraz z konkubiną i dwójką dzieci w lokalu użyczanym przez jego matkę, która finansuje też koszt dostawy mediów. Zapewnia ona także spłatę zobowiązań kredytowych Skarżącego w wysokości około 11.900 zł miesięcznie. Skarżący oraz jego jego konkubina utrzymują się z wynagrodzenia za pracę w wysokości - odpowiednio - 1.459,48 zł i 768,24 zł. Skarżący określił wysokość wydatków jego rodziny na kwotę 3.400 zł miesięcznie i zaznaczył, że w ponoszeniu tych kosztów korzysta głównie z pomocy rodziny. Skarżący załączył do przedmiotowego wniosku kopie następujących dokumentów: dowodów wypłaty wynagrodzenia za pracę, wyciągów bankowych, zeznań podatkowych, tytułów wykonawczych oraz zawiadomień o zajęciu egzekucyjnym.
Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, Skarżący wyjaśnił w piśmie z dnia 11 grudnia 2017 r., że nie wypłacił jeszcze wynagrodzenia swojemu pełnomocnikowi ustanowionemu w niniejszej sprawie. Powtórzył, że należąca do niego nieruchomość została zajęta, zaś on nie ma możliwości pobierania z niej pożytków. Toczy się obecnie postępowanie o zapłatę za bezumowne korzystanie z tej nieruchomości, w toku którego sąd pierwszej instancji wydał niekorzystne dla niego orzeczenie. Skarżący załączył do wskazanego pisma kopie m. in. następujących dokumentów: zeznania podatkowego, potwierdzenia przelewów z rachunku bankowego, wydruk z CEiDG, wyciągi bankowe, zawiadomienia o wszczęciu egzekucji, zawiadomienia o zajęciu, tytuły wykonawcze, wydruk z księgi wieczystej, akt notarialny.
Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 27 grudnia 2017 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że Skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a."
W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżący zarzucił naruszenie przepisów: art. 113 § 3 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a., poprzez wydanie przez referendarza sądowego orzeczenia bez rozważenia wszelkich okoliczności w sprawie, co skutkuje naruszeniem przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sprawie i niezasadną odmowę uwzględnienia wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł w swoim sprzeciwie o: zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 10.095 zł, ewentualnie o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1.100 zł.
W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem przedstawionym w zaskarżonym orzeczeniu referendarza sądowego, zgodnie z którym Skarżący jest zobowiązany do wykazania pochodzenia środków zgromadzonych na rachunku bankowym jego rodziców, z których Skarżący i jego rodzina otrzymują pomoc finansową w spłacie ich zobowiązań. Zdaniem Skarżącego, zobowiązanie takie nałożone na niego przez referendarza sądowego jest zbyt daleko idące i nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Skarżący nie zgodził się też ze stanowiskiem referendarza sądowego w kwestii nie wykazania okoliczności braku możliwości pobierania przez niego pożytków z należącej do niego nieruchomości.
Skarżący wskazał w tym zakresie, że przedmiotowa nieruchomość została obciążona dwiema hipotekami przymusowymi na kwoty 2.313.205,65 zł i 5.532.792 zł, a ponadto w sprawie o sygn. akt [...] zawisłej przed Sądem Rejonowym dla W. tytułem zabezpieczenia został ustanowiony postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r. zakaz zbywania i obciążania działki ewidencyjnej nr 22/11 wchodzącej w skład tej nieruchomości. Skarżący zarzucił też, że powyższe okoliczności wynikają ze złożonych przez niego dokumentów, zaś brak ich dostrzeżenia przez referendarza sądowego świadczy o niedostatecznej analizie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Stosownie do treści przepisu art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu które zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) znajduje zastosowanie w odniesieniu do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
Zgodnie zaś z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie natomiast do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje tylko i wyłącznie, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Sądu wykładnia systemowa powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo..., s. 320). Stosownie bowiem do treści przepisu art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z tego względu przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a.
Rozpoznając wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało zatem dokonać analizy jego sytuacji majątkowej oraz jego zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych.
Sąd oceniając nadesłane przez Skarżącego dokumenty źródłowe i złożone oświadczenia stwierdził, że jego obecna sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 1.100 zł, który na obecnym etapie postępowania jest jedynym kosztem sądowym, do poniesienia którego jest zobowiązany Skarżący. Zauważyć bowiem należy, że Skarżący pomimo ogólnie trudnej sytuacji materialnej w jakiej się obecnie znajduje, spowodowanej ciążącymi na nim zobowiązaniami i prowadzoną egzekucją, uzyskuje wraz ze swoją małżonką dochody w wysokości ponad 2.200 zł netto miesięcznie.
Skarżący korzysta również – jak wynika z jego oświadczenia – z pomocy członków swojej rodziny, którzy spłacają raty zobowiązań kredytowych Skarżącego oraz pokrywają koszty utrzymania lokalu mieszkalnego zajmowanego przez jego rodzinę. W tym stanie rzeczy można zdaniem Sądu uznać, iż obecna sytuacja materialna Skarżącego w zakresie bieżących potrzeb i wydatków jego rodziny jest zabezpieczona, tak iż może on poczynić starania w celu wygospodarowania w ramach posiadanych środków kwoty 1.100 zł stanowiącej około ½ wysokości należnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.
Zauważyć również należy, że sam Skarżący zadeklarował wskazaną kwotę we wnioskach zawartych w jego sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego, jako nieprzekraczającą jego obecnych możliwości finansowych.
Podkreślić ponadto należy, że wpłacenie tej kwoty umożliwi merytoryczne rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej wniesionej przez Skarżącego, przez co zrealizowane zostanie prawo do zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, zagwarantowane w art. 78 Konstytucji RP.
Sąd, zważywszy na całość przedstawionej wyżej argumentacji oraz na podstawie art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2, art. 259 oraz art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.