Uzasadnienie
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne.
Skarżąca, tj H.U., zwróciła się, na formularzu PPF, z 26.05.2015 r, a przedtem pismem z 4.05.2015 r, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia PPF oraz z dodatkowego oświadczenia nadesłanego na wezwanie referendarza sądowego wynika, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej z brakiem możliwości jej zmiany. Nadto podała, że: - mieszka w domu córki, - utrzymuje się z renty w wysokości 950 zł brutto; - ponosi wydatki z tytułu raty do banku (ok 400 zł), energii, leków; - nie ma żadnego majątku ani oszczędności; - ma liczne problemy zdrowotne, na dowód czego załączyła kserokopie kart informacyjnych
Zdaniem referendarza sądowego wymagany wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł od sprawy, w której skarżąca domaga się umorzenia zaległości podatkowej niewiele przekraczającej 300 zł może wydawać się wygórowany. Nie do referendarza sądowego należy jednak ocena prawa mającego zastosowanie, ponieważ jest on tym prawem związany. I chociaż oczywistym jest, że każdy powinien prawa przestrzegać, chociaż może być to związane niekiedy z uciążliwościami ("dura lex, sed lex"), to jednak reguły zdrowego rozsądku przemawiają za tym, by koszty dochodzenia "praw" przez stronę nie przekraczały spornej należności (w niniejszej sprawie – kwoty podatku, którego umorzenia domaga się strona). Gdyby stronie odmówić przyznania prawa pomocy, to z prostego porównania kwot 380 zł (wartość przedmiotu zaskarżenia) i kwoty 500 zł należnej z tytułu wpisu od skargi możnaby wnosić, jak w przysłowiu, że "niewarta skórka wyprawki". Jeśli dodać do tego ujawnione problemy finansowe strony, oznaczałoby to – w istocie - zamknięcie jej drogi do Sądu.
W ocenie referendarza sądowego wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie, chociaż strona nie wykonała w pełni wezwania urzędnika sądowego. Już z dokumentów, które skarżąca udostępniła wynika daleko posunięta oszczędność strony w gospodarowaniu posiadanymi środkami finansowymi. Nadto, okoliczność niewykonania wezwania należy tonować tym, że zła sytuacja materialna strony była już wielokrotnie stwierdzana przez organy administracji, co skutkowało umarzaniem należności podatkowych. W niniejszej sprawie odmowa umorzenia zaległości podatkowej przez organ administracji jest, m.in. spowodowana tym, że strona już wielokrotnie korzystała z ulgi, a organ podatkowy "nie będzie pozbawiał się należnego zobowiązania pieniężnego ze względu na zaniedbanie, złą wolę czy błędy podatnika" (pismo z 2.01.2015 r s 11 kat administracyjnych). Z akt administracyjnych, podobnie jak z deklaracji strony w postępowaniu o prawo pomocy, wynika obciążenie strony obowiązkiem spłaty kredytu z niewielkich dochodów z tytułu zabezpieczenia społecznego oraz – co istotne dla oceny możliwości zarobkowych strony – jej zły stan zdrowia.
Referendarz sądowy nie jest, w przeciwieństwie do organów administracji oceniających wniosek stron o umorzenie zaległości, skrępowany postulatem "zakazu" pozbawiania wpływów finansowych. Co więcej, referendarz sądowy jest zobowiązany czuwać nad tym, aby strona, której zła sytuacja finansowa została stwierdzona także w kwestionowanych decyzjach organów administracji, nie została pozbawiona prawa do Sądu, tj, by jej skarga została należycie rozpoznana – i to niezależnie od tego, czy posiada środki finansowe, czy tez nie. Dlatego, zdaniem referendarza sądowego, nie ma przeszkód, by zwolnić stronę od kosztów sądowych.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji