Uzasadnienie
R. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej "Skarżąca" lub "Spółka") pismem z dnia 16 grudnia 2015 r. wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2014 r.
Pismem z dnia 29 stycznia 2016 r. Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że jej sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 14.409 zł. Skarżąca w ramach prowadzonej działalności gospodarczej realizowała zobowiązania pieniężne z trzech kont bankowych prowadzonych w walutach EURO, GBP praz PLN. Na dzień 31 października 2015 r. Spółka nie posiadała żadnych środków na tych rachunkach. Brak środków związany jest z okolicznością zajęcia rachunków przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego. Z oświadczeń zawartych w formularzu wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Do wniosku Skarżąca załączyła wyciągi z rachunków bankowych za okres od stycznia do października 2015 r.
Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", Skarżąca została wezwana do: wyjaśnienia, czy w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, nadesłania zeznań podatkowych spółki, bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2014 r. i ewentualnie za 2015 r., udokumentowania wysokości przychodów (dochodów i kosztów) prowadzonej przez spółkę działalności w 2015 r., poprzez nadesłanie bilansu oraz rachunku zysków i strat za I półrocze 2015 r. oraz kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, nadesłania deklaracji VAT-7 za ostanie 3 miesiące, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie trzy miesiące, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, wskazania źródeł finansowania ustanowionych w sprawie pełnomocników, wyjaśnienia, czy zarząd /wspólnicy spółki mogą partycypować w kosztach postępowania (w drodze np. dopłat do spółki), poprzez uiszczenie całości lub części (w jakiej wysokości) wpisu sądowego. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi Spółki w dniu 15 lutego 2016 r.
Pismem z 22 lutego 2016 pełnomocnik Spółki wniósł o przedłużenie terminu do złożenia żądanych dokumentów do dnia 3 marca 2016 r.
Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie referendarza sądowego, nie złożyła stosownych wyjaśnień, ani nie nadesłała żadnego z żądanych dokumentów, w związku z powyższym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 25 marca 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że Skarżąca nie wyjaśniła i nie udokumentowała podstawowej kwestii, a mianowicie tego, czy w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Referendarz sądowy wyjaśnił, że poza lakonicznymi oświadczeniami zawartymi w formularzu, nie miał żadnej wiedzy na temat aktualnej sytuacji finansowej Spółki. Okoliczności te, mimo wezwania, nie zostały w żaden sposób udokumentowane.
W piśmie z dnia 8 kwietnia 2016 r. stanowiącym sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, Skarżąca uznała, iż odmowa przyznania prawa pomocy jest bezzasadna. Stwierdziła, że skoro nie posiada środków pieniężnych ani żadnego majątku to nie może też ponieść kosztów postępowania. Skarżąca dodała, że jak wynika z przedstawionych dokumentów nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi, a jej rachunki są zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Skoro zatem te okoliczności są niekwestionowane, a Spółka nie prowadzi działalności zatem nie posiada żadnych środków na pokrycie kosztów opłaty sądowej. Tym samym, w ocenie Spółki, wykazał ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w związku z powyższym powinno jej zostać przyznane prawo pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 P.p.s.a. – strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
W rozpoznawanej sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wskazać także należy, iż przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej nie jest obligatoryjne, mimo spełnienia przez nią przesłanek, na co wskazuje zawarty w treści 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "może być przyznane".
W orzecznictwie podkreśla się jednakże, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia.
Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.).
Dodatkowo wskazać należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia zaistnienia przesłanek uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w określonym zakresie. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą prawną, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, musi ona wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, lecz także że nie ma ich, mimo wykorzystania wszelkich możliwości, aby zdobyć fundusze na ich pokrycie.
W ocenie Sądu, referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy uznając, że Skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącej jest wpis sądowy od skargi w wysokości 14.409 zł.
Jak wynika z akt sprawy, co również podkreślał referendarz sądowy, z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącej, Skarżąca została wezwana do nadesłania dodatkowych wyjaśnień dotyczących jej sytuacji majątkowej, a w szczególności o wyjaśnienie, czy w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, nadesłania zeznań podatkowych Spółki, bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2014 r. i ewentualnie za 2015 r., udokumentowania wysokości przychodów (dochodów i kosztów) prowadzonej przez Spółkę działalności w 2015 r., poprzez nadesłanie bilansu oraz rachunku zysków i strat za I półrocze 2015 r. oraz kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, nadesłania deklaracji VAT-7 za ostanie 3 miesiące, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki za ostatnie trzy miesiące, nawet jeśli brak na nich środków finansowych, wskazania źródeł finansowania ustanowionych w sprawie pełnomocników, wyjaśnienia, czy zarząd /wspólnicy spółki mogą partycypować w kosztach postępowania (w drodze np. dopłat do spółki), poprzez uiszczenie całości lub części (w jakiej wysokości) wpisu sądowego.
Wezwanie doręczono pełnomocnikowi Spółki w dniu 15 lutego 2016 r. Pismem z 22 lutego pełnomocnik wniósł o przedłużenie terminu do złożenia żądanych dokumentów do dnia 3 marca 2016 r. Jednak mimo wezwania, i oczekiwania na odpowiedź na wezwanie ponad 3 tygodnie dłużej niż wnioskował o to pełnomocnik Spółki, Skarżąca nie złożyła stosownych wyjaśnień, ani nie nadesłała żadnego z żądanych dokumentów. Skarżąca nie wyjaśniła i nie udokumentowała podstawowej kwestii, a mianowicie tego, czy w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą.
Okoliczności te, mimo wezwania, nie zostały w żaden sposób udokumentowane.
Sąd podtrzymuje zatem prawidłowość stwierdzeń referendarza sądowego, że brak podstawowych informacji chociażby o aktualnych przychodach, majątku i działalności Spółki uniemożliwia ocenę spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy tj. ocenę tego, czy Spółka jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, a jeśli tak, to w jakim zakresie.
Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona.
W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 16 lutego 2016 r., co orzekł jak w sentencji.