Uzasadnienie
Skarżąca M. B. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 620 zł powiększone o dodatek przyznany w ramach rządowego programu pomocowego w kwocie 200 zł oraz renta córki w kwocie 619,50 zł i zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Dochody te przeznaczane są w całości na wydatki życia codziennego, lekarstwa i rehabilitację córki, która z racji znacznego stopnia niepełnosprawności wymaga stałej opieki. Skarżąca nie posiada żadnego majątku, zaś jej córka jest właścicielką mieszkania o pow. 87,27 m². Opłaty za mieszkanie pokrywa mąż M.B., z którym Skarżąca pozostaje w faktycznej separacji i z którym nie prowadzi wspólnego gospodarstwa i pozostaje w rozdzielności majątkowej. Skarżąca nie składała zeznań podatkowych za lata 2012-2013. Nie posiada też rachunku bankowego. Skarżąca przedstawiła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, decyzje Prezydenta W., zeznania podatkowe córki, decyzję o podwyższeniu renty, umowę majątkową małżeńską, paragony fiskalne, dokumenty dotyczące rozliczenia wpłat na rzecz urzędu skarbowego.
Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje:
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Stanowi o tym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z treści tego przepisu wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych przesłanek spoczywa na stronie. Owo wykazanie polegać będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że poniesienie kosztów postępowania nie jest możliwe. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 marca 2014 r. (sygn. akt I FZ 70/14) treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy przejawiającej się głównie w dostarczeniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze.
To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązek takiej właśnie współpracy z Sądem nakłada na stronę przepis art. 255 P.p.s.a.
Skoro skorzystanie z prawa pomocy wiąże się - jak to już podkreślono wyżej - z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to w ocenie referendarza sądowego dokonanie jednoznacznych ustaleń co do ich wystąpienia w niniejszej sprawie nie jest możliwe. Za taką konkluzją przemawia to, że Skarżąca nie udokumentowała - kluczowych dla oceny jej kondycji finansowej - okoliczności związanych ze stanem majątkowym męża. Oświadczyła jedynie, że pozostaje z nim w faktycznej separacji, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, a poza tym między nimi istnieje ustrój rozdzielności majątkowej.
Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 23 października 2013 r. (sygn. akt II FZ 839/13) sam fakt pozostawania małżonków w faktycznej separacji czy też rozdzielność majątkowa małżeńska nie zwalnia co do zasady z obowiązku udzielenia informacji dotyczących sytuacji materialnej drugiego małżonka.
Tym bardziej, że - jak wynika z akt sprawy – mąż Skarżącej zamieszkuje pod tym samym adresem, o czym świadczy chociażby to, iż odbiera (jako domownik) kierowaną do niej korespondencję. Także okoliczność pokrywania przez męża kosztów utrzymania wspólnie zamieszkiwanego lokalu świadczy o istnieniu między małżonkami związków ekonomicznych.
Z powyższego wynika zatem, że bez poznania dochodów i wydatków obojga małżonków nie jest możliwa miarodajna ocena spełnienia przez Skarżącą przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Skoro bowiem Skarżąca twierdzi, że nie może samodzielnie sfinansować swojego udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, to konieczne jest zbadanie, czy mogłaby to uczynić z pomocą rodziny. Zwłaszcza, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, iż rozdzielność majątkowa małżeńska, czy fakt pozostawania w separacji nie zwalnia małżonków z wynikającego z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) obowiązku wzajemnej pomocy. Obowiązek ten jest niezależny od rodzaju ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych.
Zauważyć należy, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (por. postanowienia NSA z: 22 stycznia 2013 r., II FZ 5/13; 25 marca 2013 r., II FZ 104/13; 28 stycznia 2014 r., I FZ 11/14).
Jako niedostatecznie wyjaśniona jawi się także kwestia związana z posiadanym przez córkę Skarżącej mieszkaniem. Nie wskazała ona mianowicie, czy mieszkanie to jest przedmiotem najmu, ewentualnie kto ponosi koszty jego utrzymania, skoro Skarżąca wraz z córką i mężem mieszkają w lokalu komunalnym.
Nie jest też jasne z jakich źródeł Skarżąca czerpała środki na pokrycie wpłat dokonywanych w latach 2012-2013 na rzecz urzędu skarbowego, skoro w okresie tym nie składała zeznań podatkowych, a zatem nie osiągnęła dochodu podlegającego opodatkowaniu.
Referendarz sądowy nie kwestionuje trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się obecnie Skarżąca, a która wynika z konieczności sprawowania opieki nad chorą córką, niemniej opisane wyżej niejasności nie dały podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że Skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, w tym związanych z ochroną zdrowia jej córki.
W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.