Uzasadnienie
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne.
Skarżący, tj P.M., zwrócił się, na formularzu PPF, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu nadesłanym na wezwanie referendarza sądowego poinformował o tym, że: - wydano przeciwko skarżącemu nakaz zapłaty na kwotę 267337,46 zł; - wierzyciel "skierował sprawę celem zabezpieczenia do komornika, który zajął (...) cały majątek uniemożliwiając prowadzenie działalności gospodarczej"; - prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną ([...]); - dom jest własnością żony; - z żoną ma rozdzielność majątkową i nie ma informacji o jej dochodach; - skarżący ponosi, co miesiąc, stratę w wysokości 2,2 tys zł; - wynagrodzenie pełnomocnika za prowadzenie sprawy wynosi 500 zł i zostanie uiszczone w terminie siedmiu dni od dnia wydania wyroku w sprawie.
Jako załączniki strona wskazała: - wyciąg bankowy z rachunku skarżącego, umowę majątkową małżeńską skarżącego i jego żony, PIT-37 i PIT-36 skarżącego za 2014 r, informację o wysokości dochodu/straty związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą.
Referendarz sądowy wskazuje, że wymagany wpis sądowy od skargi w kwocie 1500 zł jest jedynym kosztem wymagalnym obecnie w sprawie.
Skarga do sądu jest związana z działalnością gospodarczą skarżącego, ponieważ dotyczy obniżenia podatku od towarów i usług przez stronę o kwoty z faktur wystawionych przez określonego kontrahenta.
Referendarz sądowy – z żalem - zauważa, że wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Referendarz sądowy jest bowiem ograniczany w wolności podejmowanych rozstrzygnięć, niekiedy wbrew woli, nie tylko przez obowiązujące prawo, ale też przez dorobek prawny i wskazania sądów administracyjnych.
Referendarz sądowy docenia wysiłki skarżącego w celu pozyskania środków na utrzymanie, które przejawiają się – m.in.- w zaspokajaniu potrzeb życiowych (w tym egzystencjalnych) z zadeklarowanej s t r a t y w działalności gospodarczej (rubryka 10 formularza PPF). Z uwagi na to jednak, ze spór sądowy jest wynikiem prowadzonej działalności gospodarczej, wydatek na poczet kosztów postępowania należy zaliczyć do kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. To z kolei oznacza, że kryterium możliwości poniesienia kosztu jest "przychód", a nie "dochód", zatem podjęte przez stronę wysiłki, których wyrazem jest utrzymywanie się ze "straty", nie skutkują natychmiastową korzystną dla strony oceną jej zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Kwota przychodu została oznaczona w złożonych deklaracjach na ponad 6 mln zł, zatem przekracza, w pewnym wymiarze, wysokość wpisu od skargi.
Nadto, z odpisu z rachunku bankowego złożonego przez stronę wynika, że w czasie procedowania nad wnioskiem o prawo pomocy strona dysponowała środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość wymaganych kosztów sądowych. Godne wzmianki jest to, że żaden z celów (cywilnoprawnych), na które są rozdysponowane (w kwietniu i w maju 2015 r) środki z rachunku bankowego nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu kosztów sądowych. Referendarz sądowy nie rozumie dlaczego, w takim razie, strona decyduje się pokrywać inne wydatki, natomiast nie chce uczestniczyć w ponoszeniu kosztów postępowania?
Sygnalizowany powyżej fakt "niezrozumienia" przez urzędnika sądowego sytuacji finansowej i taktyki postępowania strony, dysponującej profesjonalna pomocą prawną, może być wynikiem niewykonania wezwania z 5/05/2015 r, doręczonego 8/05/2015 r ("potwierdzenie doręczenia" w aktach sprawy). Szczególnie dotkliwie referendarz sądowy odczuwa, ze skutkiem dla sposobu rozpoznania wniosku, brak złożenia kalkulacji kosztów życia, oznaczenia wszystkich źródeł utrzymania życia i nienadesłania jakichkolwiek informacji o sytuacji finansowej żony.
Przywołać należy fakt, że z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz z utrwalonego – od kilkudziesięciu już lat – orzecznictwa sądów, nie tylko administracyjnych, ale i powszechnych, wynika, że ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonków ani z wzajemnej pomocy (w tym w uiszczaniu kosztów sądowych), ani z obowiązku ujawnienia sytuacji majątkowej. Uchylenie się skarżącego od przedstawienia tych informacji, których obowiązek dostarczenia wynikał przecież bezpośrednio z doręczonego mu wezwania, jak też niezłożenie kalkulacji kosztów życia oraz oznaczenia i wykazania źródeł utrzymania – nie mogło przynieść korzystnych dla strony skutków w zakresie prawa pomocy. Warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest rzetelne przedstawienie przez nią jej sytuacji życiowej i finansowej. Tymczasem w sprawie niepoznawalna pozostała zarówno wysokość środków, którymi dysponuje strona na potrzeby utrzymania jak też dokładna struktura jej wydatków, czy ogólna kondycja gospodarstwa domowego, które prowadzi strona.
Dlatego urzędnik sądowy podjął przypuszczenie, że skarżący, dysponujący w końcu profesjonalna pomocą prawną, uchylił się jednak od przedstawienia rzetelnych i zupełnych informacji o swojej sytuacji bytowej.
Jak referendarz sądowy zasygnalizował powyżej, jego wolność w podejmowaniu rozstrzygnięć w zakresie dysponowania środkami publicznymi jest ograniczona zarówno przepisami prawa jak wskazaniami wynikającymi z dorobku prawnego sądów. Dlatego, po uwzględnieniu skutków wynikających z taktyki procesowej skarżącego oraz po analizie przedłożonych mu przez stronę materiałów, referendarz sądowy był zobowiązany, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowić jak w sentencji