Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, R. J. ("Skarżący", "Wnioskodawca") wniósł o zwolnienie z tej opłaty, z uwagi na trudną sytuację finansową i majątkową, która spowodowana jest jego ciężkim stanem zdrowia. Skarżący wskazał również, że wartość przedmiotu sporu jest niższa niż wysokość wpisu sądowego.
Pismem z 22 maja 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania skarżącego oraz osób prowadzących ze Skarżącym wspólne gospodarstwo domowe, nadesłania zeznań podatkowych Skarżącego oraz osób prowadzących ze Skarżącym wspólne gospodarstwo domowe za 2012 r., nadesłania wyciągów z rachunków bankowych skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego i jego rodziny, wskazania i udokumentowania innych okoliczności, które uzasadniają przyznanie prawa pomocy.
W odpowiedzi skarżący złożył wniosek na urzędowym formularzu. Wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że ciężki stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Skarżący oświadczył, że nie osiąga dochodów, nie ma też oszczędności umożliwiających uiszczenie kosztów sądowych. Nie posiada majątku, który mógłby zbyć. Wnioskodawca do swojego majątku zaliczył ½ domu o pow. 192 m² oraz ½ 2 ha działki - obciążane hipoteką bankową na 300.000 zł i hipoteką Skarbu Państwa na 1,5 mln zł. Oświadczył, że jego jedynym źródłem dochodu jest renta w wysokości 395 zł brutto, a wydatki wynoszą: leki 200 zł, woda 50 zł, światło 50 zł, wyżywienie 95 zł (395 zł).
Postanowieniem z 19 czerwca 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem Skarżący złożył w ustawowym terminie sprzeciw. Wyjaśnił w nim, że jest rozwiedziony i załączył jako dowód wyrok sądu powszechnego z 2009 r. Wskazał także, że korzysta z pomocy Polskiego Czerwonego Krzyża, dzięki czemu może utrzymać się za 410 złotych miesięcznie. Ponadto wskazał, że przez dużą część roku 2013 r., przebywał w placówkach leczniczych NFZ. W załączeniu przedstawił odcinek przekazu pocztowego-potwierdzenie wypłaty renty, karty informacyjne leczenia szpitalnego, kartę historii choroby, zaświadczenie o przechodzonych zabiegach rehabilitacji, oraz orzeczenie o stopniu – umiarkowanym niepełnosprawności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm.), - dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści.
Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o który wnioskujące ubiegają się, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, jeśli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierzają skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia, a przede wszystkim - doświadczenia życiowego.
Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.
Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.
W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. np. post.
NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa.
Biorąc pod uwagę okoliczności przedstawione w złożonym wniosku, fakt nienadesłania wymaganych przez Sąd dokumentów oraz wysokość wpisu sądowego od skargi należnego w niniejszej sprawie (sto złotych) jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony.
Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).
Analizując złożone oświadczenia Sąd doszedł do przekonania, iż Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż wnioskodawca mimo wezwania referendarza sądowego nie nadesłał żadnych dokumentów, które uwiarygodniłyby złożone przez niego wyjaśnienia dotyczące jej stanu majątkowego (nie nadesłał np. wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów i oświadczeń potwierdzających wydatki i dochody). Należy podkreślić, że argumentacja skarżącego, który wskazał, że nie składa zeznań rocznych, bowiem otrzymuje jedynie rentę nie jest przekonywująca. Pobieranie renty nie zwalnia bowiem osoby fizycznej z konieczności składania rocznych zeznań podatkowych. Twierdzenie skarżącego, iż umowy rachunków bankowych zostały jednostronnie wypowiedziane, również nie zostało uwiarygodnione, żadnym dokumentem.
Wskazać należy, że "ujemne saldo" na rachunkach bankowych, o którym wspomina Skarżący wiązałoby się z wszczęciem przez zainteresowane banki postępowania egzekucyjnego, nie zaś z zamknięciem rachunków bankowych. Ponadto wskazać należy, że z wyjaśnień skarżącego nie wynika jakie koszty ponosi on w związku ze swoim utrzymanie, wyjaśnił jedynie, że żywi się w supermarketach lub też u mamy. Wskazał, że nie utrzymuje domu, którego jest współwłaścicielem i nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, nie wyjaśnił jednak gdzie zamieszkuje i jakie ponosi koszty utrzymania (np. opłaty miesięczne takie jak woda, prąd czy gaz, telefon, itp.). Wskazać ponadto trzeba, że z przedstawionych dokumentów wynika, iż skarżący posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu "umiarkowanym" a nie jak wskazywał w "znacznym".
Podkreślić trzeba, że żądanie od wnioskodawcy ww. dokumentów, nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową.
Na marginesie zauważyć należy, że co prawda bezspornym w sprawie jest, że skarżący nie pozostaje w związku małżeńskim (wyrok z 7 września 2009 r.), jednakże z karty informacyjne leczenia szpitalnego z 2013 r., wynika, iż skarżący pozostaje pod opieką "żony – A.".
Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącego kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 100 zł. W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał jednoznacznie, że kwota ta nie jest obciążeniem finansowym ponad jego możliwości.
Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane powoduje niemożność uwzględnienia wniosku.
Wątpliwości zaś co do oświadczeń Skarżącej dotyczących jej sytuacji istniały i uzasadniały skierowanie do niej przez referendarza sądowego wezwania. Mimo wezwania Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, które uprawdopodabniałyby jej ciężką sytuację majątkową.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.