Uzasadnienie
W sprawie, S. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego wniosku strona podała, że nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej w zakresie turystycznego wynajmu pomieszczeń z uwagi na zmianę przeznaczenia, remont i prace adaptacyjne nieruchomości dotychczas wykorzystywanych w ramach tej działalności.
W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała, że nie posiada majątku, środków trwałych, stratę za ostatni rok obrotowy według bilansu w kwocie 52.836,41 zł i stan rachunku bankowego – 200 zł.
W odpowiedzi na wezwanie strona przesłała dokumenty, z których wynika, ponad wcześniej podane informacje, że w roku 2013 skarżące stowarzyszenie osiągnęło zysk w kwocie 42.940,53 zł, na dzień 31 grudnia 2014 r. jej aktywa trwałe miały wartość 154.544,35 zł, aktywa obrotowe – 353.650,97 zł, zysk z lat ubiegłych – 584.451,59 zł.
Mimo przedłużenia na jej wniosek terminu strona nie wykonała wezwania do przedłożenia historii rachunków bankowych stowarzyszenia oraz jego księgi rachunkowej.
W sprawie zważono, co następuje.
Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych.
Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwol-nienia od kosztów sądowych, referendarz sądowy doszedł do przekonania, iż skarżące stowarzyszenie nie wykazało, że nie jest obecnie zdolne wygospodarować środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że stowarzyszenie taką zdolność posiada. Z jego oświadczeń oraz przedłożonych dokumentów wynika, że mimo straty poniesionej w roku 2014 stowarzyszenie posiada zysk z lat poprzednich w kwocie 584.451,59 zł. Z akt sprawy nie wynika, czy i jak strona środki te wydatkowała oraz czy sposób tego wydatkowania uzasadnia zwolnienie z kosztów sądowych.
Za odmową przyznania stronie wnioskującej prawa pomocy przemawia przede wszystkim fakt przysługiwania stowarzyszeniu prawa korzystania z nieruchomości. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że wnioskodawca zaprzestał komercyjnego wykorzystywania nieruchomości, oraz takie wykorzystanie z przyczyn obiektywnych, niezależnych od wnioskodawcy nie było możliwe. Dlatego uprawnione jest przyjęcie, że rezygnacja przez stronę z komercyjnego wykorzystania tej nieruchomości jest efektem jej autonomicznej decyzji, której skutki – brak środków na opłacenie kosztów sądowych – nie mogą stanowić uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy, przeznaczonego dla osób ubogich, pozbawionych możliwości zarobkowych i majątku. Okoliczność ta powoduje, że mimo trudnej sytuacji finansowej, będącej konsekwencją decyzji gospodarczych podjętych przez wnioskujące stowarzyszenia w ramach obciążającego je ekonomicznego ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej, nie wykorzystuje ono wszystkich pozostających do jej dyspozycji możliwości samodzielnego pozyskiwania środków pieniężnych.
Oznacza to, że w sprawie nie można, w ocenie referendarza sądowego, przyjąć spełnienia przesłanki przyznania osobie prawnej (wnioskodawcy) prawa pomocy w zakresie częściowym. Na podstawie akt sprawy upoważniony jest bowiem wniosek, że posiada ona dostateczne środki (majątek) w celu wygospodarowania kwot koniecznych do poniesienia kosztów sądowych.
Oznacza to, że w ustalonym w sprawie, na podstawie dokumentów przedstawionych przez stronę skarżącą w ramach częściowego wykonania wezwania, stanie faktycznym nie może być mowy o spełnieniu przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, warunkującym uwzględnienie rozpoznawanego wniosku.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2) w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania prawa pomocy.